Paraszat Vayelech

Zw?j Tory Rabina Remu

Ostatni? micw? wspomnian? w Torze jest micwa napisania zwoju. Wszystkie autorytety uznaj? to za osobn? micw?. Lecz bezmy?lnie rosn?ca liczba zwoj?w Tory na ?wiecie prawdopodobnie nie jest tym, co B-g mia? na my?li.

Tur (Jore Dea 270), cytuj?c swojego ojca Rosz, orzeka i? intencj? B-ga jest zwi?kszenie nauczania Tory, poprzez wytwarzanie zwoj?w Tory i innych przydatnych do nauki ksi??ek, dost?pnych dla ka?dego ?yda.
Tak czy inaczej g??wn? micw? jest napisanie prawdziwego zwoju Tory.

Mniej wi?cej miesi?c temu m?j znajomy powiedzia? mi, ?e chcia?by zasponsorowa? zw?j Tory dla szulu Remu, synagogi i Beit Midrasz, gdzie Rem?u sp?dzi? ca?e swoje ?ycie modl?c si? i studiuj?c. Przynios?o to bardzo interesuj?ce pytanie.

Cofnijmy si? o 450 lat.

Wiadomym jest, ?e Remu napisa? dla siebie w?asnor?cznie zw?j Tory.
Tora rozkazuje w naszej Parszy: : ?weata kitwu lachem et haszira hazot?, ?Zapiszcie teraz sobie ten oto hymn. Naucz go Izraelit?w, w??? im go w usta, aby pie?? ta by?a dla Mnie ?wiadkiem przeciwko synom Izraela? (Dwarim 31:19). Termin ?Szira? (Hymn) odnosi si? do utworu, kt?ry pojawia si? zaraz po Haazinu, ale zwi?zany jest te? z ca?? Tor?, z wszystkimi pi?cioma ksi?gami moj?eszowymi.

Ramba?m (Majmonides) w? Hilchot Sefer Tora (7:1) pisze, ?e ka?dy ?yd musi napisa? Zw?j. Je?li p?aci za to soferowi, by dokona? tego za niego ? w porz?dku, ale je?li spisze Zw?j w?asnor?cznie, ?to tak, jakby otrzyma? Tor? prosto od B-ga?.

Rem?u (Szulchan Aruch, Jore Dea 270:1) pod??y? za opini? Rambam?a i uzna?, ?e najlepsz? form? wype?nienia tej micwy jest spisanie Tory w?asnor?cznie, a je?li nie masz takiej mo?liwo?ci ? powiniene? kupi? jedn? niekompletn? i doko?czy? prac?, np. kupi? zw?j zawieraj?cy b??dy, lub niekoszerny z jakiego? innego powodu, poprawi? go i przywr?ci? do koszernego stanu.
Mo?na rozs?dnie spyta?, ?e skoro jest to micwa, przykazanie z Tory, dlaczego nie jeste?my zach?cani do tego, by ka?dy z nas poszed? spisa? zw?j Tory? Niezwykle rzadko znajdujemy jednostki, nawet w religijnych spo?eczno?ciach, kt?rzy faktycznie tak robi?.
Istniej? oczywiste trudno?ci techniczne ? sztuka r?kopi?miennictwa jest dziedzin? specjalistyczn?, wymagaj?c? obszernego treningu, za? zapisanie zwoju mo?e zabra? profesjonalnemu skrybie nawet rok, przy pe?nym czasie pracy. Istnieje jednak?e g??bsza odpowied?. Tradycyjnie micwa spisania zwoju Tory jest wype?niana poprzez udzia? w gminnym zwoju, zazwyczaj poprzez przekazanie pewnej kwoty pieni?dzy wobec na rzecz zakupu zwoju ? ka?da osoba nabywa jedn? lub wi?cej liter?.? Jest to micwa, kt?ra ze wzgl?du na spos?b, w jaki jest wykonywana, podkre?la koncepcj? jedno?ci ludu ?ydowskiego. Poprzez uczestnictwo na poziomie zbiorowo?ci, wype?niamy micw? zapisania zwoju Tory.??????????
Wiele zwoj?w powsta?ow?a?nie w tym celu ? dla idei zgromadzenia i po??czenia jednostek poprzez spisanie wsp?lnego zwoju Tory.

Jeszcze jedno. Ka?dy ?yd jest por?wnany do litery w zwoju Tory. W ten sam spos?b, aby wed?ug prawa ?ydowskiego zw?j Tory by? koszerny i nadawa? si? do u?ytku, ka?da litera musi by? poprawna, a nie pop?kana, wyblak?a, czy brakuj?ca; tak, jak nar?d ?ydowski, by m?g? w pe?ni funkcjonowa? jako ca?o??, ka?da jednostka powinna wype?nia? sw?j potencja?. Je?eli jednostka jest brakuj?ca lub cierpi, wp?ywa to na ca?o??.

Rem?u spisa? zw?j Tory w?asnor?cznie.
Do czasu II Wojny ?wiatowej przechowywany by? on w synagodze w specjalnej skrzyni, lub wed?ug innej wersji, w specjalnej arce, po lewej stronie Heichal (dziedzi?ca). Zosta? on zniszczony w czasie Holokaustu w obozie pracy w P?aszowie, razem z innymi zwojami Tory i rytualnymi przedmiotami z Krakowa.
Zw?j ten by? specjalnie strze?ony z wyj?tkow? trosk?. U?ywano go tylko raz w roku ?
w Jom Kipur. Kilka lat przed wojn? zaprzestano czytania z niego ze wzgl?du na jego z?y stan.
Innym problemem jest jak znale?? kopi? Tory, kt?rej mo?emy zaufa?, i? nie zawiera b??d?w. Jak wiemy, nawet jeden b??d czyni zw?j niekoszernym, a przez to nienadaj?cym si? do u?ytku.
Dlatego te? Ramba?m postanowi? oprze? si? na tek?cie Keter Aram Tzova Aarona ben Ashera.
S?owo o s?ynnym ?Keter?. Kodeks Aleppo, ?Keter Aram Tzova? to najstarszy pe?ny manuskrypt Biblii Hebrajskiej. Oko?o jego jedna trzecia zagin??a w 1947 roku.
Uwa?a si? go za najbardziej kompetentny dokument w Mesorze (przekazie), tradycji przez kt?r? hebrajskie pi?miennictwo zachowywane by?o z pokolenia na pokolenie.???
W X wieku Keter zosta? darowany gminie ?ydowskiej w Jerozolimie, a potem przetransportowany do Egiptu razem z ?ydowskimi uchod?cami. Pojawi? si? p??niej w rabinackiej synagodze w Kairze, gdzie by? przedmiotem konsultacji Rambama i innych uczonych i gdzie wykonano wiele kopii. Nast?pnie przeni?s? si? do Syrii na czas pi?ciuset lat. Wtedy zagin?? i ponownie pojawi? si? w 1958 r.
Rem?u, jako wielkie ?fan? Ramba?ma zdoby? kr?tk?, limitowan? kopi? Keter i spisa? wed?ug niego sw?j sw?j. Kopia strze?ona by?a w? synagodze Rem?u, razem z samym zwojem, i kara ekskomuniki grozi?a temu, kto wyni?s?by j? poza synagog?. By?a to jedyna aszkenazyjska kopia.

Gdzie Rem?u z dalekiego Krakowa zdoby? t? kopi?? By?a to zas?uga Rabina Josefa Karo, wielkiego rywala Rem?u, kt?ry przys?a? j? do niego jako prezent. Dzia?o si? to, gdy Rem?u otrzyma? Szulchan Aruch, ksi?g? bardzo podobn? do tej, nad kt?r? sam pracowa?. Przygn?biony Rem?u odes?a? swoje Hagahot (komentarze) do Szulchan Aruch. Rabin Josef Karo doceni? komentarze ?m?odego geniusza z Polski? i mi?dzy dwoma g??wnymi autorytetami halachicznymi ostatnich generacji zawi?za?a si? bogata korespondencja. W pewnym momencie Rem?u wspomnia? o swojej woli w?asnor?cznego spisania zwoju Tory, a Rabin Josef Karo przes?a? mu kopi? w prezencie w ramach rekompensaty, lub wed?ug innej wersji, kupi? za sto z?otych dukat?w kopi? wykonan? specjalnie dla Rem?u. Ciekawym w tej wersji jest i? Rem?u postanowi? zawrze? w niej niekt?re zmiany i poprawki. Rabbi Wajsman Chijut, kt?ry bada? zw?j Rem?u, w swoim artykule opublikowanym w ?Hamagid? w 1858 przytacza list? 18 zmian w pisowni, jakie odnalaz? w zwoju Rem?u w zestawieniu z naszym zwyk?ym tekstem. Wi?kszo?? z nich odnosi?a si? do wersji jeme?skiej. Niekt?re z nich to aspekt Chaserot veJeterot (wokalizowany i bez wokalizacji), inne to Ptuchot uStumot (kr?tkie wyja?nienie: zw?j Tory dzieli narracj? na dwa rodzaje podzia?u ?parszija? ? 1.? “ptuchot” (?otwarte?) ? zaznaczone przez pust? przestrze? na ko?cu linii, nast?pna ?parszija? rozpoczyna si? na pocz?tku kolejnej linii; 2. ?stumot? (?zamkni?te?), wskazane przez luk? na co najmniej dziewi?? spacji, nast?pna parszija mo?e rozpocz?? si? w tej samej linii. Wed?ug zasad Parszija Ptucha wskazuje na zasadnicz? zmian? tematu, podczas gdy Parszija Stuma na zmian? nieco subtelniejsz?. Ale, jak zawsze, s? wyj?tki.). I najbardziej interesuj?ca jest dwukrotna zmiana kszta?tu liter: w dw?ch miejscach liter? kof, kt?ra zazwyczaj wygl?da tak:???? , Rem?u umieszcza w takiej oto postaci:? . Nie trzeba wspomina?, ?e w ?wietle Halachy jest to ?ci?le niestosowne. Halacha wymaga, by ka?da litera by?a ?otoczona pergaminem?, tak, by ?adna z liter nie dotyka?a innej, i zw?aszcza jak napisa? sam Rem?u (Orach Chajim 32:4), zw?j musi zosta? zapisany ?pismem idealnym?.

Tak czy inaczej, dylematem jest: czy zawrze? te zmiany w zwoju Tory, kt?ry zamierzamy umie?ci? w Szulu Rem?u, tak, jak poczyni? je sam Rem?u, czy mo?e pod??y? za tradycyjn?, zwyk?? wersj?, przyj?t? w zwyczaju we wszystkich aszkenazyjskich gminach.

Co o tym my?lisz?

Cudownego Szabatu.