Paraszat Wajece

“Kiedy Jakub wyszed?szy z Beer-Szeby w?drowa? do Charanu, trafi? na jakie? miejsce i tam si? zatrzyma? na nocleg, gdy? s?o?ce ju? zasz?o. Wzi?? wi?c z tego miejsca kamie? i pod?o?y? go sobie pod g?ow?, uk?adaj?c si? do snu na tym w?a?nie miejscu. (Bereshit 28:10-11)

Tosfot wyja?nia, ?e wed?ug pszat (najprostszego znaczenia) s?owa ?wzi?? kamie?? oznaczaj?, ?e Jaakow wzi?? ze sob? jeden kamie? z Ziemi Izraela jako pewnego rodzaju pami?tk?, poniewa? kocha? swoj? ojczyzn?. By?o mu przyjemniej spa? na kamieniu ze swojej ojczyzny ni? na jakiejkolwiek poduszce.

W oparciu o to wyja?nienie Remu opisa? zasady dotycz?ce Tisza Be?Aw: ?Istniej? ludzi, kt?rzy w noc Tisza Be?Aw bior? kamie? i k?ad? go pod g?ow? jak poduszk?. W ten spos?b upami?tniaj? zniszczenie Beit haMikdasz? (Szulchan-Aruch, Orach Chajim 555:2). Czyli czyni? to w ten sam spos?b, w jaki uczyni? to Jaakow. Jest zreszt? prawd?, ?e przez wiele lat ludzie wygnani z Ziemi Izraela brali ze sob? kamienie a nawet piasek. Nawet w czasach Talmudu (1 lub 2 wiek naszej ery) istnia?y legendy, ?e dana synagoga mia?a wbudowane w swoje fundamenty kamienie, kt?re przyniesiono z Izraela. Np. synagoga w mie?cie babilo?skim Na?arda by?a nazywana Deszaf weJatiw, czyli ?przeniesiona stamt?d i odbudowana tutaj?. ?Stamt?d?, czyli z Izraela. Rabbi Ptah?ia z Regensburga m?wi? o synagodze w Neciwin, kt?ra ?w jednej ze ?cian zawiera czerwony kamie? w ni? wmurowany, kt?ry Ezra okre?la jako wzi?ty z Beit haMikdasz?. Znana jest te? legenda o Synagodze Alt-Noj w Pradze, kt?ra mia?a mie? w swych fundamentach kamienie pochodz?ce z Jerozolimy. Je?li zapyta si? o to starszych ludzi mieszkaj?cych w Pradze, powiedz?, ?e kamienie zosta?y przyniesione z Jerozolimy przez anio?y. Kiedy B?g zobaczy?, co robi?, zapyta?: ?Dlaczego bierzecie kamienie mego domu?? Anio?y odpowiedzia?y: ?Bierzemy je Al-tnoj?. Al.-tnoj czyli po hebrajsku oznacza to tyle co ?pod warunkiem? ? pod warunkiem, ?e w momencie odbudowy Bo?ego domu, kamienie zostan? zwr?cone na ich nale?yte miejsce?. P??niej nazwa synagogi zosta?a zinterpretowana inaczej ? jako Alt-Noj (stara-nowa), wed?ug rozumienia tego s?owa z j?zyka niemieckiego b?d? jidysz -? “S?udzy twoi bowiem kochaj? jego kamienie I ?al? si? nad jego ruin?” (Tehilim 102:15).

Teodor Herzl przyj?? t? nazw? dla swojej ksi??ki zatytu?owanej ?Alt-Neu Land? (Stary-Nowy kraj), w kt?rej opisuje swoj? wizj? nowego pa?stwa Izraela. Pierwsze miasto za?o?one w nowym pa?stwie, Tel Awiw, zosta?o nazwane na cze?? Hertla i zgodnie z jego ide?. Dokonano bowiem t?umaczenia okre?lenia ?Alt-Neu?, ale w bardzo poetycki spos?b ? s?owo tel oznacza ruiny, za? awiw oznacza wiosn?. Co ciekawe, nie jest to jednak zupe?nie nowa nazwa. Pojawi?a si? ona ju? w tekstach biblijnych ? w wizjach Jecheskiela: “Przyby?em do zes?a?c?w, do Tell-Abib, osiedlonych nad rzek? Kebar?”

U nas w Krakowie mamy prawie identyczn? legend? dotycz?c? naszego Alte Szul. Wed?ug tej legendy w murach Synagogi Starej istnieje kamie? b?d? kamienie, kt?re oryginalnie by?y cz??ci? Beit haMikdasz. Jak znalaz?y si? w Krakowie? To dobre pytanie. Wed?ug legend, kamienie te znalaz?y si? w Krakowie bardzo ?wcze?nie?. Bardziej prawdopodobne jest, ?e kamienie te przywie?li ?ydzi z Czech oko?o roku 1380. Jest to cz??? kamieni z tych, kt?re s? wmurowane w fundamenty? Alt-Noj Szul. (Generalnie istnieje wiele podobie?stw mi?dzy tymi dwiema synagogami, Alt-Noj z Pragi i Alte z Krakowa ? dotyczy to nie tylko architektury, ale tak?e legend, historii, zwyczaj?w).

Wszystkie te legendy pochodz? w zasadzie od jednej legendy, kt?ra m?wi, ?e kiedy ?wi?tynia w Jerozolimie zosta?a zniszczona, B?g zabra? wszystkie kamienie, rozrzuci? je po ca?ym ?wiecie i tam, gdzie spad?y kamienie, tam p??niej wybudowano synagogi. Dlatego te? nazywamy synagog? Mikdasz Me?at ? czyli ?ma?e ?wi?to?.

Istnieje tak?e legenda o wyspie D?erba obok Tunisu. Wysp? t? zamieszkiwa?a spo?eczno?? s?ynna z tego, ?e byli tam tylko koheni. Mie?ci?a si? tam synagoga nazwana El-Gariba (czyli Samotna). Wed?ug legendy w fundamentach tej synagogi znajdowa? si? kamie?, kt?ry zosta? przyniesiony po zburzeniu pierwszej ?wi?tyni. Czyli ok. 2500 lat temu. Spo?eczno?? ta zreszt? osiad?a na D?erbie mniej wi?cej w tym okresie. W fundamencie znajduj?cym si? w wej?ciu do tej synagogi mia?y si? mie?ci? jedne z drzwi do Beit haMikdasz. By?a to bardzo stara gmina. Kiedy Ezra powr?ci? do Jerozolimy, zaprosi? ?yd?w z D?erby, aby do??czyli si? do niego. Jednak spo?eczno?? odm?wi?a, za co Ezra ich przekl??. Przekle?stwo mia?o by? takie, ?e w spo?eczno?ci mia? si? nigdy nie narodzi? ani jeden wielki rabin.

Co ciekawe, legendy te s? bardzo uniwersalne i przenikaj? inne kultury. Wed?ug tradycji brytyjskiej pod kr?lewskim tronem, na kt?rym siedzi kr?l b?d? kr?lowa w czasie koronacji, znajduje si? kamie?, kt?ry nazwany jest ?poduszk? Jaakowa? ? ma to by? dok?adnie ten kamie?, na kt?rym Jaakow po?o?y? swoj? g?ow?, kiedy podr??owa? z domu swych rodzic?w do? Londynu. (Wed?ug Brytyjczyk?w Charan to w?a?nie Londyn. Nie pytajcie mnie, jak to mo?e by? mo?liwe). Jaakow mia? jednak nie dotrze? do Londynu, a kamie? mia? tam przyby? wraz z dziesi?cioma plemionami Izraela.

W czasach ?redniowiecznych ?ydzi, kt?rzy podr??owali do Izraela, brali zawsze ze sob? kamienie lub piasek jako pami?tk? z Izraela. Do dzi? w tradycji ?ydowskiej funkcjonuje zwyczaj, aby przy pogrzebie zawsze dosypa? troch? ziemi b?d? kamieni z Izraela. Zwykle synowie zmar?ego lub zmar?ej (b?d? cz?onkowie Hewra Kadisza) k?adli tak?e kamienie na oczach zmar?ego.

***

M?wi?c o tym temacie, nie mog? sobie odm?wi? opowiedzenia s?ynnej ?ydowskiej anegdoty o bardzo oty?ym m??czy?nie, kt?ry przyszed? do pewnego rabina. Rabin zaoferowa? mu miejsce na plecionym krzese?ku (z wikliny czy innego materia?u, w ka?dym razie krzese?ko by?o w?t?e i by?o w nim wiele dziur). W pewnym momencie krzes?o nie wytrzyma?o ci??aru siedz?cego, p?k?o i rozpad?o si? na cz??ci. M??czyzna by? bardzo zak?opotany i strasznie si? wstydzi?. Rabin pr?buj?c roz?adowa? sytuacj? powiedzia? mu tak: ?Na pocz?tku tej Parszy powiedziane jest, ?e Jaakow wzi?? wiele kamieni i ruszy? w drog?. Potem jednak Parsza m?wi, ?e po?o?y? g?ow? na jednym kamieniu. Midrasz m?wi, ?e kamienie, kt?re wzi?? ze sob? Jaakow, zacz??y walczy? mi?dzy sob? i k??ci? si?, poniewa? ka?dy chcia?, aby to w?a?nie na nim spocz?? Jaakow. I wtedy, z pomoc? Boga, sta? si? cud ? wszystkie kamienie zros?y si? w jeden kamie?. Widzisz, m?j dobry cz?owieku, to samo sta?o si? z tob?. Wszystkie dziury w krzese?ku walczy?y o to, aby? m?g? usi??? w?a?nie na jednej z nich. I w?a?nie wtedy dokona? si? cud ? wszystkie dziury w krze?le z??czy?y si? w jedn? wielk? dziur?!?