Paraszat Behar

?Haszem rzek? jeszcze do Moszego na g?rze Synaj, m?wi?c: “Przem?w do syn?w Izraela i powiedz im: ‘Gdy w ko?cu wejdziecie do ziemi, kt?r? ja wam daj?, ziemia ta b?dzie obchodzi? Szabat dla Haszem. Sze?? lat masz obsiewa? swe pole i sze?? lat masz przycina? winnic?, i b?dziesz zbiera? plon ziemi. Lecz w si?dmym roku ma nast?pi? sabat ca?kowitego odpoczynku dla ziemi, sabat dla Haszem. Nie wolno ci obsiewa? swego pola i nie wolno ci przycina? swej winnicy? (Waikra, 25, 1-5)

Skoro wszystkie micwot zosta?y dane na Synaju, dlaczego zosta?a tu wyr??niona w?a?nie szmita, (jako otrzymana na Synaju)? Tym bardziej, ?e micwa ta obowi?zuje jedynie w ziemi Izraela. Wydaje si?, ?e bardziej w?a?ciwe by?oby da? ow? micw? Izraelitom, dopiero przed samym wej?ciem do Erec Israel.

Zasadnicze pytanie brzmi tak naprawd?: Na czym polega problem szchity na G?rze Synaj? Innymi s?owy, jaki, w imi? Niebios, istnieje zwi?zek pomi?dzy jednym a drugim?

Raszi w tym temacie, odpowiada zgodnie z prawem kap?a?skim ksi?gi Wajikra.
?Na G?rze Synaj ? Co wsp?lnego ma rok Szabatowy z G?r? Synaj? Czy? nie wszystkie micwot zosta?y dane na Synaju? Raczej, [uczy nas to] tak jak szmita i jej og?lne zasady wraz ze szczeg??ami zosta?y wypowiedziane na Synaju, tak [r?wnie?] one wszystkie (micwot) [w??czaj?c] og?lne zasady wraz ze szczeg??ami zosta?y wypowiedziane na Synaju. Tak uczy nas Toras Kochanim.? (Raszi, kometarz do Wajikra 22:1)

Raszi wyja?nia te? s?owa Midrasza:
?Wydaje mi si?, ?e takie jest tego wyja?nienie: Poniewa? szmita nie pojawia si? powt?rnie jako temat na Nizinach Moabu w Ksi?dze Dwarim, wnioskujemy z tego, ?e og?lne zasady i ich szczeg??y ? wszystko- zosta?o dane na Synaju. I wers ten uczy nas, ?e ka?de s?owo przekazane Moszemu w proroctwie, wszystkie one pochodz? z Synaju ? ich og?lne zasady i szczeg??y ? i, ?e by?y one powt?rzone na Nizinach Moabu.?

Raszi chce przez to powiedzie?, ?e jak sami mo?emy zobaczy? na kartach kolejnych parszot, specyficzne szczeg??y przekazane s? wraz z og?lnymi zasadami. S?owo mi-Sinai znaczy, dos?ownie, ?z Synaj?, co implikuje, ?e micwot zosta?y dane na Synaju i pochodz? ?z Synaj? (w sensie okresu czasu) na wszystkie czasy.

Innymi s?owy, Raszi poprzez Tor? podkre?la, ?e poniewa? wszystkie zasady szmity zosta?y przekazane Mojszemu na Synaju, z tego przyk?adu wnioskujemy, ?e wszystkie inne micwot, wraz z dotycz?cymi ich og?lnymi zasadami jak i detalami, te? zosta?y ujawnione na Synaju.

Przyjrzyjmy si? w tym miejscu, s?owom Raw Jom Tow Helera, z jego dzie?a o nazwie ?Tosfot Jom Tow?, dotycz?cym pierwszej Miszny z Masechet Awot. W Misznie napisane jest tak:?
Mosze otrzyma? Tor? na Synaju i przekaza? j? Joszuemu, ten przekaza? Starszym, Starsi przekazali Prorokom, Prorocy przekazali ludziom Wielkiego Zgromadzenia” (Awot 1:1)

Rabin Jom Tow stawia pytanie o spos?b w jaki zapisana jest ta miszna, powtarza on wielokrotnie ?przekaza?? ? ?i przekaza? j? Joszuemu?, ?Prorocy przekazali…?, dlaczego jednak miszna zaczyna si? od czasownika ?otrzyma?? ? ?Mosze otrzyma? Tor? na Synaju?? Dlaczego nie jest napisane ?przekaza??- ?Tora zosta?a przekazana Moszemu na Synaju?, po czym nast?powa?aby naturalna kontynuacja ? ?i przekaza? j? Joszuemu?? Dlaczego odno?nie Moszego u?yte jest s?owo ?otrzyma???

Rabin Jom Tow, w swym komentarzu do Miszny, wspiera argumentacje Rasziego, m?wi?cej o tym, ?e Mosze otrzyma? na Synaju ca?? Tor?, ze wszystkimi detalami i drobnymi szczeg??ami, i w?a?nie dlatego napisane zosta?o, ?e ?otrzyma??, tak, by podkre?li?, ?e otrzyma? on wszystko, wszystkie detale Tory i nic nowego nie zosta?o do tego dodane.

Wi?cej na ten temat znale?? mo?emy w Gemarze:
Tora uczy nas tak:
?da? mi Pan dwie kamienne tablice pisane palcem Bo?ym. By?y na nich wyryte wszystkie s?owa, kt?re wyrzek? do was Pan na g?rze spo?r?d ognia w dniu zgromadzenia.? (Dwarim 9:10)

?R. Hija b. Aba powiedzia? r?wnie? w imieniu R. Johanana: Jakie jest znaczenie tego wersetu ? ?By?y na nich wyryte wszystkie s?owa, kt?re wyrzek? do was Pan na g?rze?? Uczymy si? st?d, ?e Najwy?szy, niech b?dzie b?ogos?awiony, pokaza? Moszemu wszystkie drobne szczeg??y dotycz?ce Tory i drobne szczeg??y wszystkich Pism i wszystkie innowacje, kt?re zostan? wprowadzone przez Pisma? (Talmud Bawli, Megila, 19b)

Oznacza to, ?e kamienne tablice zawiera?y w sobie wszystkie s?owa Tory, kt?re wypowiedziane b?d? podczas ?ycia wszystkich pokole?.

Ide? t? najlepiej wyra?aj? s?owa Midrasza: ?…nawet starszy student powie w przysz?o?ci swemu rabinowi ? wszystko dane zosta?o Moszemu na G?rze Synaj. (Midrasz Raba Kohelet 5, Piska 7)

Lub, jak opisuje inny Midrasz: Jeden student m?wi do swego przyjaciela: ?Mam hidusz (innowacyjn? ide?)! Co?, czego nikt nigdy wcze?niej nie powiedzia?!? ?…Jak by?o napisane (Kohelet, 1), Je?li jest co?, o czym by si? rzek?o: Patrz, to co? nowego – to ju? to by?o w czasach, kt?re by?y przed nami, powiedziane to by?o Moj?eszowi na Synaju.

W temacie tym, Rabin Jom Tow znalaz? sprzeczno?? w opiniach Hazal dotycz?cych tej sprawy- czy Mosze otrzyma? ca?? ustn? Tor? czy nie, i czy ka?de pokolenie aktualizuje s?owa Tory dla siebie.

Jest to pytanie og?lne, odnosz?ce si? do wszystkich nowych interpretacji i chalachy czy ca?ego Judaizmu ?istniej? aktualizacje,? czy nie? Czy mo?e wszystko jest ju? zawarte w Torze, a my mamy to tylko odkry? poprzez studiowanie Tory.

Z jednej strony przecie?, Moj?esz otrzyma? wszystko na Synaju, z drugiej jednak strony, napisane jest w Midraszu: ?Rzeczy, kt?re nie zosta?y ujawnione Moj?eszowi, zosta?y ujawnione Rabinowi Akiwie i jego przyjacio?om? (Midrasz Raba Bamidbar, parsza 19, piska 6)

Podobnie wypowiada si? Gemara w Masechet Chagiga:
?Mimo to, niemo?liwe jest by nauka w beit hamidrasz przesz?a bez ?adnego hiduszu? (Chagiga, 3a)

Na tej podstawie uczymy si?, ?e istniej? nowe interpretacje na tym ?wiecie, kt?re nie by?y znane dla Mosze Rabeinu.

O Rabinie Awrahamie Burnsztyn, admorze Sochaczewa, autorze ksi??ek ?Aglei Tal? oraz ?Abnei Nezer?, opowiada si?, ?e ju? od najm?odszych lat zdradza? ?lady geniuszu. Kiedy kt?rego? dnia zatrzyma? si? on przy bardzo trudnej sugia Talmudu, bardzo niepokoi? si?, poniewa? nie m?g? ruszy? dalej, pracowa? nad ni? kilka dni, a? do momentu w kt?rym ca?? zrozumia?. Szcz??liwy, uda? si? do beit midrasz by zm?wi? minch?. Pomi?dzy minch? a arawit, zwyczajowo jak w ka?dej spo?eczno?ci, odbywa?a si? lekcja dla lokalnych pracownik?w, lekcja Talmudu, na najbardziej podstawowym poziomie. Rabin Awraham usiad? by pos?ucha? lekcji i us?ysza?, ?e tematem zaj?? tego dnia, by?a ta sama sugia, kt?ra kosztowa?a go tak wiele dni pracy. Us?ysza? te? , jak jedna ze zgromadzonych os?b zadaje pytanie, to samo, kt?re go tak m?czy?o, a prowadz?cy lekcje, prosty cz?owiek, nie talmid chacham, daje na to pytanie odpowied?, t? sam?, kt?r? Rabinowi Awrahamowi tak trudno by?o znale??.

Rabin Abraham sta? si? z tego powodu smutny ? ?Tak ci??ko pracowa?em przez wszystkie te dni, tymczasem przychodzi ?yd i daje odpowied?, jakby to by?a prosta rzecz…? usiad? w beit Hamidrasz i zap?aka?. Zobaczy? to jego ojciec, R. Zeew Nachum, Rabin B?dzina, i zapyta? z jakiego powodu p?acze. Syn odpowiedzia? mu. R. Nachum odpar?: ?Musisz wiedzie?, ?e w niebiosach znajduje si? wiele s??w Tory, ukryte przez Najwy?szego, niech b?dzie b?ogos?awiony, i nie mo?na si? do nich dosta? i przynie?? je ?wiatu inaczej jak przez ci??k? prac?. I ty w?a?nie to zrobi?e? i przynios?e? t? now? interpretacj? do tego ?wiata, jednak po tym, jak hidusz trafi ju? na ten ?wiat, ka?dy cz?owiek, nawet najprostszy, bez ?adnego problemu mo?e schyli? si? i go dosta?.

Tym razem przytoczymy s?owa Tosfot Jom Tow (o kt?rym to dziele wspominali?my powy?ej), zgodnie z Gemar?, Masechet Menachot.

Raw Jehuda m?wi w imieniu Rawa: “Kiedy Mosze poszed? do nieba, zobaczy?, ?e B-g siedzi w niebie ‘przywi?zuje’ korony do liter w tek?cie Tory (s? to Taggin ? trzy ma?e kreski zapisane w formie korony u szczytu liter Szin, Ain, Nun, Zain, Gimel, Cadik)

Mosze rzek?: Panie Wszech?wiata, kto tego od Ciebie potrzebuje??

B-g powiedzia?: Kiedy sko?cz? si? wszystkie pokolenia, pozostanie jeden cz?owiek. Jego imi? jest Akiwa ben Josef i nauczy si? on wielu praw, halachot z tych znak?w. Mosze rzek?: poka? mi go. B-g odpowiedzia?: B?dziesz tego ?a?owa?. Mosze rzek?: Mimo to chc? go zobaczy?. Haszem rzek?: Odwr?? si?. Mosze znalaz? si? w beit hamidrasz rabbiego Akiwy w ostatnim rz?dzie, pr?bowa? wys?ucha? lekcji, ale niczego nie zrozumia? i wpad? w depresj?. Rabbi Akiwa w pewnym punkcie lekcji chcia? nauczy? uczni?w jednego prawa. Studenci zapytali: Rebe, sk?d to wiesz? Odpowiedzia?: To jest prawo, dane Moszemu na g?rze Synaj. W?wczas Mosze uspokoi? si?. (Talmud Bawli, Menachot 29b)

Rabin Jom Tow stawia pytanie: Nie jest jasne, co si? tu dzieje, czy Mosze zna? t? dwar Tora czy nie? Oczywiste wydaje si?, ?e jej nie zna?, poniewa? nie zrozumia? co zosta?o powiedziane podczas lekcji R. Akiwy. Je?li tak w?a?nie by?o, to jakie jest znaczenie tego wyra?enia: ?prawo dane Moszemu na g?rze Synaj?, kt?re m?wi o tym, ?e Mosze otrzyma? wszystko na Synaju.

Rabin Jom Tow u?ci?la s?owa Gemary: ?uczymy si? st?d, ?e Haszem pokaza? Moszemu wszystko na Synaju?. Pokaza? wszystko, ale nie wyja?ni? tego Moszemu.

Istniej? dwie Tory ? m?wi R. Jom Tow ? pisana i ustna. Mosze otrzyma? obie w pe?nej postaci, wraz z aktualizacjami i innowacjami nast?pnych pokole?, nie otrzyma? jednak powi?za? pomi?dzy nimi, tj. nie wiedzia? on z jakiego miejsca w Torze pisanej pochodzi ka?de z praw Tory ustnej.

Na tej podstawie mo?emy zrozumie? j?zyk Miszny w Awot: ?Mosze otrzyma? Tor? na g?rze Synaj?, otrzyma? on j? w pasywny spos?b, suchy, bez szczeg??owych halachot, kt?re rozwi?zane b?d? w procesie nauczania Tory przez pokolenia. To w?a?nie jest powodem, dla kt?rego Miszna nie zmieni?a j?zyka i zamiast ?przekaza??, u?y?a wobec Moszego ?otrzyma??, poniewa? otrzyma? on Tor? pisan? i ustn? jako proroctwo, bez zrozumienia wszystkiego co by?o mu dane. Mosze by? po prostu narz?dziem, przez kt?re Haszem przekaza? Tor? wraz z ca?ym jej potencja?em.

Tak wyja?nia autor ?Tosefet Jom Tow?.

G??bsze wyja?nienie przynosi nam Maor WaSzemesz, na podstawie Arizala, zgodnie z Zoharem…?dusza Moszego rozprzestrzeniana jest w ka?dym pokoleniu i ka?dym cadyku, i st?d pochodzi zwyczaj nazywania kogo?, kto powiedzia?, co? s?usznego ?Mosze?, i tak czytamy w Gemarze Szabat, Suka i Beica jak Raw Safra do swego ucznia: ?Mosze, prawd? m?wisz!?

Rabin Klonimus Kalman wyja?nia, ?e Mosze Rabejnu reprezentuje aspekt ?m?dro?ci? rozumienia s??w Tor i dlatego w?a?nie, kiedy talmid chacham powie co?, co ma zwi?zek z prawd? Tory, przy??cza si? on do ?m?dro?ci? Moszego, dlatego przydomek ?Mosze? s?usznie oznacza ?prawd??, t? sam? prawd? jak? otrzyma? Mosze na Synaju, zar?wno pisan? jak i ustn?.

Tak uczy R. Klonimus Kalman, autor Hamaor we Haszemesz. Je?li przyjrzymy si? jego dzie?u bardziej, mo?emy w nim znale?? s?owa R. Kalmana na temat Zoharu w temacie nowych interpretacji (hiduszei Tora), kt?re s? najcz??ciej owocem studi?w w beit hamidrasz, ?e kreuj? one ca?kiem nowe ?wiaty i ??cz? z antyczn? Tor?. Napisane jest tak we wst?pie do Zohar:
?Wiemy ju?, ?e w momencie, w kt?rym nowe wyra?enia lub nowy spos?b rozumienia inicjowane s? przez dan? osob?, wyra?enia te wznosz? si? i gromadz? wok?? Haszem. Najwy?szy, niech b?dzie b?ogos?awiony, przyjmuje je i akceptuje. Dekoruje je r?wnie? siedemdziesi?cioma koronami wygrawerowanych i wyrytych liter…Kiedy te Wyra?enia M?dro?ci ujawniane s? tutaj, NA TYM ?WIECIE, przy??czaj? si? one do s??w Atik- Jomin (wy?sza cz??? Sfiry Keter) wznosz? si? i schodz? na d?? raz z nimi…? (Wst?p do Zoharu, 62-63)

Szabat Szalom