Paraszat Bamidbar

Kidusz HaSzem i Kidusz Lewana

Bamidbar

Zwi?zk?w ?adnych pomi?dzy histori? poni?sz? a nasz? Parsz? nie znalaz?em, jednak opowie?? ta jest tak pi?kna, ?e musz? j? opowiedzie?.

Pewnego razu, ?y? w Krakowie pewien ?yd, wielki Rabin Chaim ben Biniamin Zew Wachner z Krakowa, gdzie naucza? on Tor? i publikowa? ksi??ki zar?wno swoje jak i innych autor?w. Po pewnym czasie przeni?s? si? do innych miast, m.in.? Ibenfurt, Furth, Lukenbach (Niemcy), a ostatnie lata swego ?ycia sp?dzi? w Piorda, tam te? zmar? pierwszego dnia Szwat, roku 1444 i tam te? zosta? pochowany.

Jedna z opublikowanych przez niego krakowskich ksi??ek jest ?Interpunkcja i sekret elektryczno?ci? (autorstwa Rabina Josefa Giktlia), ?Midrasz Konen? oraz ?Iun Tfila? (R. Chaima Raszpic).

Sam napisa? wiele ksi??ek, jak wspomina Chida w swej ksi??ce ?Sefer Hagdolim? ?pocz?wszy od ?Petora Dedaba?, b?d?ca podsumowaniem chalachot opisanych w Szulchan Aruch?, a ?Maim Chaim?, b?d?cej komentarzem do pisanej i ustnej Tory, ?Hilna Dechaiej? i ?Tocaot Chaim?, dotycz?cych chochmat hadikdik, do ?Beit Tefila (znanej r?wnie? pod tytu?em ?Arbaa Raszim?) b?d?cej interpretacj? modlitwy wed?ug filozofii kaba?y, dos?ownego znaczenia s??w modlitwy a tak?e chalachot dotycz?cych tfila.

Rabin Chaim Wachner by? uczniem Rabina Izraela Ganza, autora ksi??ki ??wiat?o Izraela?, zajmuj?cej si? tematem Birkot Chananim (b?ogos?awie?stwa na robione przez nas lub spo?ywane przyjemne rzeczy, b?ogos?awie?stwa te r??ni? si? od brachot na micwot). Jednym z b?ogos?awie?stw, o kt?rym pisze R. Chaim jest wyj?tkowa bracha Kidusz Haszem (u?wi?cenie Haszem).


Zwi?zane jest z ni? s?ynne przez wszystkie czasy pytanie: Jak w danej chwili mog? u?wi?ca? imi? Haszem? Jak? wypowiedzie? brach?? W jaki spos?b b?dzie ona adekwatna? Czy b?ogos?awie?stwo to b?dzie mia?o form? brachy na ?micwot?, jako, ?e micw? jest odda? sw? dusz? na rzecz Kidusz Haszem (w naszej historii wielu ?yd?w odda?o swe ?ycie za Kidusz Haszem, staj?c si? w ten spos?b m?czennikami), jak napisane jest w Torze: ?
I nie zniewa?ajcie imienia Mojego ?wi?tego, – abym by? ?wi?cony po?r?d syn?w Israela; Ja Wiekuisty, kt?ry u?wi?cam Was? (Wajikra 22:32). Czy b?dzie to b?ogos?awie?stwo pochwalne, za przyjemno??, jak? czerpiemy z mo?liwo?ci wype?niania tak wielkiej micwy?

W miejscu tym odpowiedzie? musimy sobie na wa?ne pytanie, dobrze wiemy przecie?, ?e istnieje prawo m?wi?ce o tym, ?e nie tworzymy ju? ?adnych nowych b?ogos?awie?stw, w czasach po- talmudycznych. Czy nie by?oby lepiej mo?e, gdyby bracha ta nie istnia?a, gdyby bowiem nie istnia?a, nie musieliby?my jej m?wi? i nie ryzykowa?, ?e zamieni si? ona w ?bracha lebatala? tj. bezu?ytecznie wypowiedzian? brach??

Dow?d na oddanie swej duszy na Kidusz Lewana znajdziemy w Traktacie Brachot (61b), opisuj?cym m?cze?stwo Rabina Akiw?, aresztowanego przez Rzymian za publiczne nauczanie Tory. Podczas gry Rzymscy ?o?nierze zdzierali sk?r? z jego cia?a, Rabin Akiwa wypowiada? s?owa modlitwy Szma Israel: Haszem Elokeinu Haszem Echad. Jego studenci zapytali si? wtedy? Nawet teraz (u?wi?casz Boga)??. Rabin Akiwa odpowiedzia?: ?Ca?e ?ycie swe stara?em si? prze?y? wed?ug s??w wersetu: ?kochaj Boga…ca?? sw? dusz??. Znaczy to, nawet gdy On zabiera? b?dzie tw? dusz?. Teraz, gdy mam okazj? to zrobi?, mam tego nie wype?ni???. Jego dusza ulecia?a, podczas d?ugiego ?wypowiadania s?owa?echad? I w ten spos?b Rabin Akiwa u?wi?ci? imi? Boga. Z Niebios us?yszano g?os: ?Szcz??liwy jeste?, Akiwo, ?e dusza twoja ulecia?a wraz ze s?owem Echad!?

Zdaniem Szla??cha (Raw Jiszajachu ben Awraham Halewi Horowitz) cz?owiek musi wypowiada? b?ogos?awie?stwa tylko na te micwot, kt?re jest zobowi?zany jest wype?nia?, podczas gdy oczywi?cie cz?owiek nie jest zobowi?zany by umrze? za Kidusz Haszem.

Maharam twierdzi? z kolei, ?e nie potrzebne jest to b?ogos?awie?stwo, poniewa? czas, w kt?rym ludzie umieraj? nie jest odpowiednim na m?wienie brachot.

Maharam opiera sw? opini? na s?owach Gemary, z traktatu Sota (37a): ?w czasie tym (w kt?rym Morze Czerwone rozst?pi?o si?) Mosze modli? si? do Haszem, a wtedy Kadosz Baruchu zwr?ci? si? do niego: ?moi przyjaciele topi? si? w morzu a ty przed?u?asz sw? modlitw???

Z drugiej jednak strony istniej? ?wiadectwa ludzi, z naszej ?ydowskiej historii, kt?rzy umieraj?c wypowiadali Kidusz Haszem.? Jednym z nich jest 24 Anusim, kt?rzy chcieli powr?ci? do wiary swych przodk?w. Zgin?li oni w roku 1556, we w?oskim mie?cie Ankona, jednym z zamordowanych by? Rabin Szlomo Ichiei, kt?ry przed ich ?mierci? wypowiedzia? publicznie b?ogos?awie?stwo: “aszer kidszanu bemitzwotaw weciwanu al kidusz Haszem”.

Istniej?, podobnie, dokumenty z czas?w Szoa, ?wiadcz?ce o tym, ?e wielu ?yd?w b?ogos?awi?o w ten spos?b imi? Boga przed ?mierci?.

Rabin Efraim Aszrei napisa?, po Szoa, ksi?g? responsa, zwanych ?mimaamakim?, b?d?ca zbiorem pyta? i odpowiedzi zwi?zanych z tematem kowie?skiego getta, w czasie okrutnych lat wojny. Z? ksi?gi tej dowiedzie? mo?emy si? o tym, jak Rabin Elchanan Waserman uczy? syna R. Naftaliego b?ogos?awie?stwa ?al Kidusz Haszem?. Podobnie R. Aszrei podaje za Chofec Chaimem, ?e ?ydzi wypowiadali t? brach? podczas pierwszej wojny ?wiatowej i podczas pogrom?w w Rosji.

Znana jest inna wersja tego b?ogos?awie?stwa z czas?w Szoa, brzmi ono tak: ?…aszer kidszanu bemicwotaw weciwanu lekadesz Szemo we szem Israel berabim? (kt?ry u?wi?ci?e? nasz swymi przykazaniami i nakaza?e? nam u?wi?ca? swoje imi? i imi? Izraela). Pewna grupa dziewcz?t z getta wile?skiego napisa?a b?ogos?awie?stwo w owej formie na kartach swoich sidur?w, po to by m?c je wypowiedzie? przed ?mierci?.

W jakim celu przywo?uj? wam wszystkie te s?owa? Po to by wprowadzi? nas w histori? opowiadan? przez Rabina Chaima, zwi?zan? z tym tematem.

Rabin Chaim opowiada histori?, kt?r? us?ysza? od pewnego chasyda, HaRaw Mosze Meizlicza, b?ogos?awionej pami?ci, z Krakowa, o pewnym ?ydzie, kt?ry uda? si? dnia pewnego samotnie do lasu. W lesie napotka? goja, kt?ry zagrozi? ?ydowi, ?e go zabije, je?li nie zgodzi si? on przej?? na chrze?cija?stwo. ?yd prosi? o ?ask?, jednak bez sukcesu. Zauwa?y? on wtedy ja?niej?cy ksi??yc i poprosi? goja o mo?liwo?? wype?nienia ostatniej micwy przed sw? ?mierci?. Goj zaakceptowa? pro?b? i ?yd z wielk? kawan? wypowiedzia? b?ogos?awie?stwo Kidusz Halewana (b?ogos?awie?stwo na nowy ksi??yc), i jako, ?e by?a to ostatnia micwa, jak? m?g? on spe?ni? w swym ?yciu, poczu? si? on niezwykle szcz??liwy, ?e b?dzie mia? mo?liwo?? zako?czenia swego ?ycia podczas Kidusz Haszem. Kiedy doszed? on do s??w b?ogos?awie?stwa ?tak, jak ta?cz? naprzeciw ciebie i nie mog? dotkn?? ciebie, podobnie, ?aden wr?g nie b?dzie m?g? mnie skrzywdzi???, podskoczy? i zata?czy? w tradycyjny ?ydowski spos?b, i przyszed? wtedy bardzo silny wiatr i porwa? ?yda, daleko od goja i uratowa? go.

Rabin Chaim Wachner naucza na podstawie tej opowie?ci dw?ch rzeczy: Pierwsza ? ?je?li kto? chce by? uratowany przez goja, kt?ry ma zamiar go zabi?, powinien poprosi? o wykonanie micwy, w ten spos?b bezrat Haszem, zostanie on uratowany?. Druga ? cz?owiek, kt?ry wypowiada Kidusz Lewana z odpowiedni? kawan? (intencj?) i z prawdziw? rado?ci?, mo?e by? pewny, ?e nic z?ego nie przytrafi mu si? podczas nadchodz?cego miesi?ca. I z pewno?ci? prze?yje do ko?ca danego miesi?ca. Dzieje si? tak dlatego, ?e warto?? tej micwy jest tak ogromna, ?e por?wnana mo?e by? z otrzymaniem samej Szechiny (Boskiej Obecno?ci). Jak czytamy u ko?ca ceremonii Kiduszu Lewana: ?Rabin Iszmael powiedzia?: ?Gdyby Israel zas?u?y? sobie na otrzymanie Szechiny raz w miesi?cu, wystarczy?oby to?.

Zako?czymy ?w powa?ny temat dowcipem. Podobno pewnego razu jeden ?brisker ? (ucze? jesziwy Brisk), mia? zgin?? z r?k goja, podczas Kiduszu Haszem. Brisker z wielk? kawan?? wypowiedzia? s?owa b?ogos?awie?stwa: ?aszer kidszanu bemicwotaw weciwanu al kidusz Haszem?, kiedy nagle goj zmieni? swe zdanie i postanowi? oszcz?dzi? mu ?ycia. Brisker nalega? jednak, by tamten go zabi?, poniewa? powiedzia? on ju? b?ogos?awie?stwo i obawia? si? bardzo, ?e jego bracha stanie si? ?lebatala? (wypowiedziana bezu?ytecznie)…