Parszat Tecawe

W pierwszych s?owach parszy Haszem nakazuje Moj?eszowi ?

?A rozka?esz synom Israela, aby przynosili tobie oliwy z oliwnika, czystej, wyt?oczonej, dla o?wietlania, dla ci?g?ego zapalania ?wiat?a…? (Szemot, 28:20)

Na ?wiecie istnieje siedem m?dro?ci (?redniowieczna nauka dzieli?a je na: matematyk?, in?ynieri?, muzyk?, astronomi?, przyrod?, teologi? i filozofi?) i wszystkie one zawarte s? w Torze, jak sugeruje nam tekst: ?M?dro?? zbudowa?a sobie dom?i wyciosa?a siedem kolumn? (Ksi?ga Przys??w 9:1) ? siedem kolumn Tory i m?dro?ci.W pierwszych s?owach parszy Haszem nakazuje Moj?eszowi ?

?A rozka?esz synom Israela, aby przynosili tobie oliwy z oliwnika, czystej, wyt?oczonej, dla o?wietlania, dla ci?g?ego zapalania ?wiat?a…? (Szemot, 28:20)

Na ?wiecie istnieje siedem m?dro?ci (?redniowieczna nauka dzieli?a je na: matematyk?, in?ynieri?, muzyk?, astronomi?, przyrod?, teologi? i filozofi?) i wszystkie one zawarte s? w Torze, jak sugeruje nam tekst: ?M?dro?? zbudowa?a sobie dom?i wyciosa?a siedem kolumn? (Ksi?ga Przys??w 9:1) ? siedem kolumn Tory i m?dro?ci.W pierwszych s?owach parszy Haszem nakazuje Moj?eszowi ?

?A rozka?esz synom Israela, aby przynosili tobie oliwy z oliwnika, czystej, wyt?oczonej, dla o?wietlania, dla ci?g?ego zapalania ?wiat?a…? (Szemot, 28:20)

Na ?wiecie istnieje siedem m?dro?ci (?redniowieczna nauka dzieli?a je na: matematyk?, in?ynieri?, muzyk?, astronomi?, przyrod?, teologi? i filozofi?) i wszystkie one zawarte s? w Torze, jak sugeruje nam tekst: ?M?dro?? zbudowa?a sobie dom?i wyciosa?a siedem kolumn? (Ksi?ga Przys??w 9:1) ? siedem kolumn Tory i m?dro?ci.

Menora symbolizuje Tor? i dlatego te? posiada ona siedem ramion ? jak siedem m?dro?ci.

Je?li chodzi o ow? analogi?, jakie jest miejsce ?talmid chachama? (uczonego w Torze) w odniesieniu do menory?

Gemara w traktacie Sanhedryn (24) opisuje dwa typy uczonych w Torze:

?[Jest napisane]: Wtedy rzek?, Jest dw?ch pomaza?c?w etc. (w oryginale hebrajskim dos?ownie: ?Synowie ?Jizhara? (czystej oliwy). Ksi?ga Zachariasza 4:14) [To jest poprzedzone przez:] ?te dwie ga??zki oliwne? R. Izaak powiedzia?: ?jizhar? oznacza uczonych Izraela, kt?rzy ?yczliwi s? wobec siebie, podczas halachicznych debat, jak oliwa z oliwek [maj?ca koj?ce w?a?ciwo?ci]; [natomiast] chodzi tu o drzewo oliwne, symbolizuje uczonych z Babilonii, kt?rzy nieprzyjemni s? wobec siebie, b?d?c zaanga?owani w halachiczne debaty, tak jak drzewa oliwne (kora drzewa oliwnego jest gorzka w smaku). (Sanhedryn 24a)

Innymi s?owy, oliwa reprezentuje uczonego (talmid chacham). Stanowi on oliw? p?on?c? w menorze, dzi?ki kt?rej menora ? b?d?ca sam? Tor? ? daje ?wiat?o. Talmid chacham jest tre?ci? Tory, to on wydobywa jej ?wiat?o, ?wiat?o m?dro?ci, na ?wiat.

Tak wyja?nia Rabin Remu w swej ksi?dzie Torat HaOla (cz??? 1, rozdzia? 16)

***

Tak te?, oliwa z oliwek sta?a si? na zawsze symbolem m?dro?ci. Tak pisze Talmud, w owym temacie ?

?Kto?, kto w swym ?nie zobaczy? oliw? z oliwek, mo?e mie? nadziej?, na ?wiat?o Tory.? (Brachot 57a)

Z oliwy z oliwek uczyniono r?wnie? specyfik na m?dro?? i pami??, w Talmudzie czytamy w kilku fragmentach:

?Tak, jak oliwka sprawia, ?e zapomina si? siedziemdziesi?t lat studi?w, tak oliwa z oliwek przywraca siedemdziesi?t lat nauki.? (Horajot 13b)

A w innym miejscu,

??A Joab pos?a? wi?c do Tekoa i sprowadzi? stamt?d pewn? m?dr? kobiet??? (II Ksi?ga Samuela 14:2)- Dlaczego do Tekoa?? – R. Johanan powiedzia?, Poniewa? przyzwyczajeni byli do oliwy z oliwek, m?dro?? mo?na by?o znale?? po?r?d nich.? (Menachot 85b)

W wielu innych miejscach w Talmudzie znajdziemy wzmianki o spo?ywaniu oliwy z oliwek, jako spos?b na zdobycie m?dro?ci.

***

Istniej? dwa przykazania dotycz?ce zapalania ?wiec. Oba to przykazania rabiniczne. Jedno dotyczyc zapalania ?wiec chanukowych, drugie: szabatowych.

W obu przypadkach ludzie proszeni s? by zapala? swiece z szacunkiem i w ?adny spos?b. Amoraim r??nili si? w swych opiniach co do tego, czy knoty i oleje, kt?rych nie wolno u?ywa? do zapalania ?wiec szabatowych, zakazane s? r?wnie? do zapalania ?wiec chanukowych ?

?R. Huna powiedzia?: Je?li chodzi o knoty i oleje, o kt?rych M?drcy powiedzieli, Nie mo?na zapala? ich w Sobot?, nie mo?na zapala? ich w Chanuk?, czy [Chanuka wypada] w Szabat czy w dni powszednie…?

?R. Chisda utrzyma?: Mo?na zapala? w dni powszednie, ale nie w Szabat…?

?R. Zera rzek? w imieniu Rawa: Je?li chodzi o knoty i oleje, o kt?rych M?drcy powiedzieli, Nie mo?na zapala? ich w Sobot?, mo?na zapala? je w Chanuk?, czy [Chanuka wypada] w Szabat czy w dni powszednie. (Szabat 21ab)?

Chalacha ustanowiona zosta?a wed?ug opini Rawa, m?wi?cej, i? wszystkie oleje i knoty, nawet te, kt?re nie s? koszerne dla ?wiec szabatowych, koszerne s? dla ?wiec chanukowych. Tak stanowi Szulchan Aruch:

?Wszystkie oleje i knoty koszerne s? dla ?wiec chanukowych.?(Szulchan Aruch, Orech Chaim, 673a)

Czy jednak ?lechatchila? (a priori) dobrze jest za?o?y?, i? lepiej zapala? przy u?yciu oliwy z oliwek?

ReMa dzieli pomi?dzy ?wiecami szabatowymi a chanukowymi. Odno?nie ?wiec chanukowych pisze [w dalszej cz??ci Szulchan Aruch dozwolone jest u?ycie ka?dego rodzaju oleju] ?

?Ale oliwa z oliwek przykazana jest jako najlepszej jako?ci.?

Rabin Remu zdaje sobie jednak spraw? z problemu, polegaj?cego na tym, ?e w Polsce oliwa z oliwek to produkt rzadki, i natychmiast dodaje: ?Je?li nie ma oliwy z oliwek, nale?y u?y? oleju czystego i lekkiego?, i jak to zazwyczaj czyni ReMa, odwo?uje si? on do ?minhagu? (zwyczaju): ?Jak jest zwyczajem w tych krajach, zapala si? ?wiece woskowe, gdy? wosk jest czysty i lekki jak oliwa.? (tam?e, 673a)

Je?li jednak chodzi o ?wiece szabatowe, Rabin Remu nie wskazuje na to, ?e lepiej jest u?ywa? oliwy z oliwek. Pomimo tego, ?e to w?a?nie w odniesieniu do ?wiec szabatowych panowa?a opinia, i? powinny by? one zapalane jedynie przy u?yciu oliwy z oliwek.

?Rabin Tarfon powiedzia?: cz?owiek winien zapala? [Szabatowe lampki] oliw? z oliwek, ?adn? inn?. (Szabat 24b)

Opinia rabina Tarfona odrzucana jest jednak przez wielu uczonych w Torze, chalacha stanowi natomiast, ?e ?wiat?a szabatowe zapala? mo?na przy u?yciu innych oleji.

Dlaczego ReMa jest tak skrupulatny w zalecaniu oliwy z oliwek, do ?wiecznika chanukowego, a w stosunku do ?wiecznik?w szabatowych nie jest?

Prawdopodobnie dlatego, i? ?wiat?a chanukowe maj? nam przypomina? o menorze z Beit haMikdasz (?wi?tyni), gdzie miejsce mia? cud chanukowy, a ow? menor? zapala? mo?na by?o jedynie za pomoc? oliwy z oliwek, jak napisane jest: ?oliwy z oliwnika, czystej, wyt?oczonej? (Szemot 28:20)

Dlaczego w?a?ciwie to w?a?nie oliwa z oliwek wybrana zosta?a jako podstawa ?wiat?a menory w Beit haMikdasz, a nie inne oleje?

Midrasz (r??ne teksty) por?wnuje oliw? z oliwek, drzewo oliwkowe i owoc- oliwk?, do narodu Izraela:

?Li?cie drzewa oliwkowego nie spadaj? ani w czasach s?o?ca ani deszczu, tak Izraelowi nie zabraknie sprawiedliwo?ci, ani w czasach bogactwa, ani w czasach biedy.?

?Podobnie jak z oliwki wydoby? mo?na oliw? jedynie przez rozgniecenie, tak Izrael popchn?? mo?na w kierunku micwot i akt?w sprawiedliwo?ci jedynie przydaj?c mu udr?ki?

?Oliwa gorzka jest z pocz?tku, potem smak jej zamienia si? w s?odki ? podobnie Izrael prze?ywa? b?dzie gorzkie chwile w czasach kr?lestw (= wygnania), by nast?pnie cieszy? si? s?odycz? w czasach Mesjasza.

ReMa podaje kolejny pow?d ?

Wspominali?my ju? o tym, ?e menora symbolizuje talmid chachama, tego, kt?ry zajmuje si? m?dro?ci? Tory. Czysta oliwa z oliwek tworzy jednolity p?omie? ?wiat?a, stabilny. ?wiat?o z oliwy z oliwek nie zmienia si?, nie skacze do g?ry, nie porusza, ?wiat?o to jest tak samo mocne na pocz?tku jak i ko?cu. Czysta oliwa z oliwek jest delikatna i ?atwo przykleja si? do knota.

Podobnie jest z talmid chachamem ? nie wa?ne, czy jest on na pocz?tku swej drogi (nauki), czy na jej ko?cu; czy jest fizycznie rozwini?ty czy ograniczony; czy dobrze czyta, czy nie; czy dobrze s?yszy, czy nie; ?czy m?wi z ?atwo?ci? czy nie ? wszystko jedno, dop?ki o?wietla go ?wiat?o Tory. Podobnie jak ogie? z oliwy z oliwek jest stabilny i trwa?y, tak m?dro?? uczonych w Torze jest stablina i trwa?a, niezale?nie od zmian ?rodowiskowych. Tak wyja?nia ReMa w ksi?dze Torat HaOla (cz??? 1, rozdzia? 15).

Dlatego te? Tora naciska?a na u?ywanie oliwy z oliwek do zapalania menory. St?d te? Remu uwa?a, ?e oliwa z oliwek jest najlepsz? z olej?w, dla zapalania ?wiec chanukowych.