Parszat Pkudej

W parszy na ten tydzie? Tora podsumowuje zagadnienie kap?a?skich szat.

Oto komentarz Gemary na ten temat –

R. Anani b. Sason powiedzia?: Dlaczego tekst o szatach kap?a?skich s?siaduje obok tekstu o ofiarach? Aby powiedzie?, ?e tak jak ofiary doprowadzaj? do przeb?agania, podobnie jest z kap?a?skimi szatami. Tunika doprowadza do przeb?agania za rozlew krwi….Spodnie ?doprowadzaj? do przeb?agania za kazirodztwo….Mitra zapewnia przeb?aganie dla tych z aroganckim umys?em…Gorset zapewnia przeb?aganie za grzeszne my?li Serca…Napier?nik zapewnia przeb?aganie za [b??d] w podejmowaniu prawnych decyzji…Efod zapewnia przeb?agania za ba?wochwalstwo…P?aszcz zapewnia przeb?agania za znies?awienie…[Z?ota] p?ytka (Tzic) zamawia przeb?agania za zuchwa?e czyny…(Arachin 166b)

Jaki jest zwi?zek pomi?dzy odzie?? a przeb?aganiem za takie a inne grzechy ?

Rabin Remu wyja?nia ?

Odzie? jest wyznacznikiem pami?ci i to?samo?ci. Kiedy cz?owiek ubiera si? w dany spos?b, znaczy to, ?e czuje si? on w dany spos?b i zgodnie z tym, zachowuje si? w odpowiedni temu spos?b. Najlepszym tego przyk?adem jest mundur wojskowy lub koszule z organizacyjnym logo ? cz?owiek nosz?cy je automatycznie identyfikuje si? z ow? organizacj? i z ideami, jakie ona wyznaje.

Ta w?a?nie idea le?y u podstaw przykazania cicit. Tora powiedzia?a ? ?A niechaj b?dzie to dla was strz?pkiem, aby?cie spogl?daj?c na? wspominali wszystkie przykazania Wiekuistego, i spe?niali je, a nie unosili si? za sercem waszem…? (Bamidbar 15: 39)

R?wnie? Hazal zwracali uwag? na psychologiczny wp?yw, jaki wywieraj? na cz?owieka ubrania, st?d te? nakazali oni:

?R.?Elai?starszy?powiedzia?:?Je?li?cz?owiek?widzi, ?e jego?z?a sk?onno???dominuje?nad nim,?niech idzie?do miejsca,?gdzie nikt go nie zna,?i za?o?y na siebie?czarn??odzie?,?i owinie?si??w czarne?szaty,?i?niech czyni?co?jego serce?zapragnie?… “(16aChagiga)

Grzesznik tak jakby m?wi w ten spos?b: ?to nie ja jestem tym cz?owiekiem, kt?ry dokonuje przewinienia. To kto? inny, nie ja.?

W?a?ciwo?ci, cechy, charakter i spos?b zachowania znane s? pod nazw? ?szaty duszy? i raczej nie trzeba t?umaczy? co to znaczy. Ubrania ujawniaj? i odkrywaj? dusz?, jej w?a?ciwo?ci, podobnie jak fizyczne ubrania pozwalaj? cz?owiekowi na to, by pojawi? si? on publicznie.

Poniewa? praca kap?an?w, a zw?aszcza Kohena HaGadol (Najwy?szy Kap?an) mia?a na celu napraw? zachowania i zapewnienie odpokutowania za z?e zachowania, Tora nakazuje by nosili oni owe osiem element?w odzie?y, gdzie ka?dy z nich wskazuje na inne zagadnienie i odpokutowuje za innego rodzaju przewinienie.

ReMa omawia ka?dy z element?w kap?a?skich szat i ka?de zagadnienie z nimi zwi?zane, jednak my zadowolimy si? tylko jednym przyk?adem: napier?nikiem (hebr: ?hoszen?), ?hoszen hamiszpat?.

Zanim jednak zajmiemy sie wyja?nieniem ReMa, kilka s??w o napier?niku i ?Urim i Tummim?

Napier?nik wykonany by? z materia?u i noszony by? na piersi Najwy?szego Kap?ana. Na owym materiale umieszczonych by?o dwana?cie kamieni szlachetnych w r??nych barwach, osadzonych w oprawie ze?z?ota. Dwana?cie kamieni reprezentowa?o dwana?cie plemion Izraela. Na ka?dym?kamieniu wyryta by?a nazwa?jednego z plemienia, w kolejno?ci?narodzin?syn?w Jakuba: Ruben,?Szymon, Lewi,?i tak dalej.? By?y tam tak?e wyryte wyrazy: ?plemi? Jeszuruna? oraz imiona patriarch?w: Awraham, Icchak, Jakub.

Wewn?trz materia?u mie?ci? si? schowek zwany ?Urim i Tummim? ? stanowi?cy wyra?one imi? Haszem ?(imi? Hawaja), zapisane na pergaminie. ?Dzi?ki temu zapisowi, hoszen otrzymywa? moc odpowiadania na ka?de pytanie stawiane przez petent?w w sprawie kierowania narodem.

Procedurze tej towarzyszy?y szczeg??owe zasady dotycz?ce tego jak mo?na zada? pytanie, jak mo?na otrzyma? odpowied?, kto mo?e zada? pytanie, jakiego tematu ma dotyczy? pytanie i jakiej sytuacji, i wiele innych kwestii. Oto przyk?ad –

Nasi Rabini nauczali: Jak wypytywany by? [Uri i Tummim]? ? Pytaj?cy zwraca? sw? twarz do tego, kto by? konsultantem i konsultant zwraca? si? nast?pnie do Boskiej Obecno?ci. Pytaj?cy m?wi?: ?Czy? powinienem pod??y? za tym oddzia?em?? Ten, kt?ry konsultowa? odpowiada?: ?Tak rzecze Pan: Id? i zwyci??aj!?…Nie wolno zadawa? pytania dono?nym g?osem…Ani nie wolno my?le? tego w swoim sercu…Nie powinno si? zada? dw?ch pyta? w tym samym czasie…(Joma 73a)

Kim byli ci, kt?rym dozwolone by?o zada? pytanie?

Nie ka?dy m?g? mie? ?w zaszczyt, jedynie przyw?dcy narody. Tak opisuje to Gemara w Masechet Joma:

?Nie mogli by? pytaj?cymi, poza kr?lem, ab bet dinem i tym, kt?ry by? potrzebny spo?eczno?ci (Joma 71b)

Odpowied? manifestowa?a si? poprzez za?wiecenie si? kolejno r??nych kamieni, na kr?tych wyryte by?y r??ne litery, i z?o?y? je mo?na by?o w s?owa. Kohen HaGadol, nosz?cy hoszen i stoj?cy po?rodku zgromadzenia, odszyfrowywa? odpowied? ?

?Jako si? to odbywa?o? ? R. Johanan powiedzia?: Litery si? wychyla?y. Resz Lakisz powiedzia?: ??czy?y si? ze sob?.? (Joma 73b)

Nie ka?dy kap?an by? w stanie odszyfrowa? odpowied? ?Urim i Tummim?, konieczne by?o by kap?anowi towarzyszy? ?Ruach haKodesz? (?wi?ty duch) (= rodzaj ni?szego poziomu proroctwa), jak pisze Rambam w swej ksi?dze ?Jad Hazaka?-

?Kap?an, kt?ry nie rozmawia z Ruach KaKodesz, ani nie spoczywa na nim Szechina, nie prowadzi wypytywania.? (Rambam, Halachot Kli haMikdasz, 10, 10)

Pytanie z ?Urim i Tummim? uwa?ane jest za proroctwo, a nawet wi?cej ni? proroctwo, w zwi?zku z tym, ?e odpowied? pochodzi od samego Haszem, i dlatego te? odpowied? ta jest absolutn? prawd? ?

?I cho? dekret proroka m?g? by? odwo?any, dekret z ?Urim i Tummim? nie m?g? by? odwo?any…Dlaczego nazywano go ?Urim i Tummim?? ?Urim? ? poniewa? o?wiatla? on s?owa. (?urim? ? po hebrajsku ? ?wiat?a. ?tumim? ? po hebrajsku ?tam? oznacza kompletny, perfekcyjny, prawdziwy, spe?niony). ?Tummim? ? poniewa? spe?nia? s?owa. (Joma 73).

Wraz ze zniszczeniem Pierwszej ?wi?tyni usta?o proroctwo, zako?czono r?wnie? wypytywanie ?Urim i Tummim?

?Powodem dla kt?rego ju? nie zadawano mu pyta?, by?o to, i? nie by?o tam ju? Ruach HaKodesz.? (Rambam, tam?e).

Na razie to tyle, w skr?cie, na temat ?Urim i Tummim?.

***

W naszej parszy opisane jest przykazanie nakazuj?ce wykonanie napier?nika:

?I zrobisz napier?nik wyroczny: robot? wymy?ln?, pod?ug roboty naramiennika, zrobisz go: ze z?ota, b??kitu, purpury i karmazynu, i bisioru kr?conego zrobisz go. Czworograniastym b?dzie, podw?jnym, na pi?d? d?ugo?? jego i na pi?d? szeroko?? jego. I nasadzisz we? wstawki z kamieni, cztery rz?dy kamieni; rz?dem: rubin, topaz, i szmaragd, – rz?d jeden. A rz?d drugi ? karbunku?, szafir i beryl. A rz?d trzeci ? opal, agat i ametyst. A rz?d czwarty ? chryzolit, onyks i jaspis: osadzone w z?ocie b?d? w oprawach swoich. A kamieni tych ma by?, pod?ug imion syn?w Izraela, dwana?cie, pod?ug imion ich; rze?b? piecz?tarsk? ka?dy z imieniem swojem, niechaj b?dzie dla dwunastu pokole?. ? (Szemot 28: 15-21).

Cytowali?my powy?ej Gemar?, ??cz?c? r??ne cz??ci szaty Arcykap?ana z r??nymi odpokutowaniami, gdzie ka?dy z element?w odzie?y kap?ana odpokutowywa? za inne przewinienie.

Za co odpokutowuje hoszen (napier?nik)?

Hoszen, jak wspomina Gemara, dokonuje przeb?agania za b??dy w podejmowaniu decyzji prawnych.

Jaki jest zwi?zek pomi?dzy jednym a drugim? W jaki spos?b napier?nik wskazuje, jaka decyzja jest s?uszna?

ReMa wyja?nia ?

Mo?liwe s? cztery powody, mog?ce wywo?a? b??dy prawnych decyzji:

1.? Preferencja jednej ze stron, bogatszego lub biedniejszego, milszego lub mniej mi?ego, lub z innego powodu. Jest to b??dem, gdy? przed s?dem wszyscy s? r?wni- bogaci i biedni, uczciwi i k?amcy, dobrzy i ?li ludzie. Tora ostrzega: ?Nie uwzgl?dniajcie os?b na s?dzie.? (Dwarim 1: 17). Jednak trzymanie si? owego zakazu jest trudne, gdy? ludzk? tendencj? jest obdarzanie preferencj? jednej osoby nad drug?. S?dziowie Izraela r?wnie? mogli ulec tej tendencji, st?d te?, idealnym by? dla nich napier?nik, gdzie nazwy wszystkich plemion ustawione by?y, czy ma?e, czy du?e, wed?ug porz?dku urodzenia, bez preferencji dla ?adnego z nich, i bez r??nic w wygl?dzie.

2. Preferencja s?du w sprawie gdzie w gr? wchodz? du?e pieni?dze, w kierunku tego, kt?ry ma pieni?dze, a nie tego, kt?ry nic nie ma. Tora zakazuje r?wnie? tego: ?tak ma?ego jako wielkiego wys?uchajcie? (tam?e). Na podstawie owego wersetu Talmud zapisa? specjalne prawo:

?Tak ma?ego jako wielkiego wys?uchajcie? (Dwarim 1:17). Rzek? Resz Lakisz: Werset ten wskazuje na to, i? proces s?dowy zajmuj?cy si? zaledwie perut? (najmniejsza z monet) nale?y uzna? za tak samo istotny jak ten zajmuj?cy si? setk? mane (waga z?ota i srebra,? odpowiadaj?ca warto?ci stu szekli).? (Sanhedryn 8a)

Gemara wyja?nia, ?e dotyczy to przypadk?w preferencji w obr?bie s?du:

?Dla jakich?cel?w praktycznych?jest?to?ustanowione??Je?li?s?u?y to zach?ceniu by dokonywa??r?wnego?rozpatrzenia?i dochodzenia,?nie jest?to?oczywiste!?Raczej chodzi o?przydanie tej sprawie?nale?nej wa?no?ci,?je?li?powinno by??pierwsze w?kolejno?ci.??(Sanhedrin 8)

W sk?ad hoszen wchodzi?y kamienie o r??nej warto?ci, niekt?re z nich by?y bardzo drogie, inne ?rednio drogie, jeszcze inne proste i tanie. Uczy nas to, ?e przed ?wi?tym, niech b?dzie b?ogos?awiony, nie liczy si? ilo??, wa?ne jest jedynie by dokonana zosta?a sprawiedliwo??, czy to w przypadku biedaka czy milionera.

3. S?dzia funkcjonuje w obr?bie spo?eczno?ci i podatny jest, w naturalny spos?b, na r??ne naciski ? naciski pewnych wp?ywowych ludzi czy bogaczy. S?dzia ma obowi?zek ignorowa? swe obawy i prywatne interesy, gdy zasiada na czele s?du. Tora ostrzega s?dziego: ?nie obawiajcie si? nikogo, albowiem s?d od Boga jest.? (tam?e).

St?d te?, wewn?trz napier?nika znajdowa? si? ukryty ?Urim i Tummim?, b?d?cy wyra?onym imieniem Haszem. Aby nauczy? nas, ?e ?s?d od Boga jest?, i dlatego ?nie obawiajcie si? nikogo? , jako ?e Haszem nie obawia si? ani ?adnego wp?ywu ani ?adnego stworzenia.

4. Najwi?kszym problemem, z jakim musi zmierzy? si? s?dzia to ignorancja, nie znajomo?? chalachy (prawa); jak pisze Rabin Remu: ?najwi?kszym powodem pope?niania b??d?w w s?dach jest nieznajomo?? prawa.? Moj?esz zdawa? sobie z spraw? z owego problemu, st?d te? nakaza? s?dziom sobie podleg?ym: ?spraw? za?, kt?raby za trudn? by?a dla was, odnie?cie do mnie, a przes?ucham j?.? (tam?e)

Co ciekawe, Moj?esz zosta? za ow? sentencj? ukarany, z tego powodu, ?e s?owa te zak?ada?y pewnego rodzaju dum?, typu: ?ja wiem wszystko…?. Tak, w temacie tym Gemara ?

?Spraw? za?, kt?raby za trudn? by?a dla was, odnie?cie do mnie, a przes?ucham j?.? (Dwarim 1:17). R. Hanina powiedzia?: Moj?esz zosta? za t? wypowied? ukarany (poniewa? przypisa? sobie zbyt du?o w?adzy dla siebie), jak mo?emy wywnioskowa? w p??niejszym fragmencie: ?I przedstawi? Moj?esz spraw? ich Wiekuistego? (Dwarim 27:5, chodzi tu o spraw? c?rek Celofehada, co do kt?rej nie wiedzia? jak j? roztrzygn??). (Sanhedrin 8a)

?Urim i Tummim? by?o odpowiedzi? na ?w problem, na chalachiczn? w?tpliwo??, zapewniaj?c ?odpowiedzi absolutnie prawdziwe? ? ??wieci?y i ?wieci?y w swych odpowiedziach, na ka?de pytanie, bez udzia?u ?adnej w?tpliwo?ci?.

W ten spos?b zrozumieli?my, ?e ?oto hoszen naucza? zapobiegaj?c grzechowi b??d?w w zagadnieniach dotycz?cych s?du, dlatego te? m?wiono o nim, ?e naprawia? on prawo.?

Tak wyja?nia Rabin Remu czym jest hoszen i jego zwi?zek z s?dem i halach?. Omawia on r?wnie? inne cz??ci odzie?y Najwy?szego Kap?ana i ich zwi?zek z przeb?aganiem za r??ne przewinienia, w kolejno?ci w jakiej wymienione s? one w Gemarze, zajmiejmy si? jednak owym tematem innym razem.

(Na podstawie Sefer Torat HaOla autorstwa Rabina Remu, cz??? 2, rozdzia? 40).