Paraszat Haazinu

Ju? za nami dni skruchy, Rosz Haszana, dziesi?? dni Tszuwy, Jom Kippur. To dobra okazja by napisa? kilka s??w na temat tego, jak opisywane jest zagadnienie ?tszuwy? (skruchy) w doktrynie Rabina Remu.

*

Tszuwa jest jedn? z rzeczy stworzonych przed stworzeniem ?wiata, tak pisze na ten temat Gemara ?

?Siedem rzeczy stworzonych by?o przed stworzeniem ?wiata, i s? nimi: Tora i tszuwa, a tak?e Eden i Gehenom, Tron Chwa?y, ?wi?tynia i imi? Mesjasza.? (Pesachim 54a)

Co oznacza tworzenie “zanim ?wiat zosta? stworzony”? Jest rzecz? oczywist?, ?e to nie tylko kwestia r??nicy czasu (czas nie istnia? przed stworzeniem ?wiata), ale co? znacznie bardziej istotnego.

Rabin Remu wyja?nia ?

?Zanim Stw?rca stworzy rzecz wymagan? przez rzeczywisto??, posiada On wol? i wola ta motywuje Go do stworzenia tej rzeczy.?

Siedem wymienionych rzeczy, reprezentuj? wol? Stw?rcy, motyw. Pragnienie, motywacja, charakteryzuj? Stw?rc? przed tym, jak zamieni on my?li w czyny.

Istot? Tszuwy (skrucha), stworzonaj przed stworzeniem ?wiata, jest wola? wyja?nia ReMa. Posiada ona, w p??niejszym etapie tak?e praktyczne implikacje, ale w istocie jest ona spraw? woli, tak, ?e w momencie w kt?rym pojawia si? wola (ch??) dokonania tszuwy ? tszuwa powo?ana jest do istnienia.

Tak jest z Tszuw? stworzona przed stworzeniem ?wiata, i tszuw? u cz?owieka. W momencie, w kt?rym cz?owiek chce i planuje dokona? tszuw? ? ju? jej tak naprawd? dokona?. Rabin Remu uj?? to s?owami: ? nie poprzez dzia?anie, ale sam? ch???(Torat Haola 3, 47)

Przyk?ad i praktyczne implikacje owej idei znajduje Rabin Remu w Gemarze, Traktat Kiduszin (49) –

Cz?owiek, kt?ry po?lubia kobiet?, robi to pod warunkiem ?al manat sze ani cadik? (pod warunkiem, ?e jestem sprawiedliwym i prawym cz?owiekiem). Je?li oka?e si?, ?e cz?owiek ten tak naprawd? nie tylko nie jest cz?owiekiem prawym, ale w istocie rzeczy jest prawdziwie z?ym cz?owiekiem, pomimo wszystko akt ma??e?stwa jest nadal wa?ny (je?li jednak istnieje jaka? w?tpliwo??, nale?y ponownie dokona? ceremonii kiduszin, je?li para chce ?y? ze sob? razem).

Gemara uzasadnia to tym, ?e ?on my?la? o zrobieniu tszuwy?. Innymi s?owy ? ?w z?y cz?owiek, rozpatrywa? w swych my?lach zrobienie tszuwy, chcia? jej i nawet je?li my?la? o tym tylko przez chwil?, to zas?uguje na to, by by? nazywanym ?sprawiedliwym?.

Wystarczy chwila, w kt?rej to chwili pojawi?a si? ch?? dokonania tszuwy, by z?y cz?owiek m?g? zosta? nazwany ?cadikiem? ? cz?owiekiem prawym i sprawiedliwym. Bowiem tszuwa, jak wy?ej o tym pisali?my, zale?na jest od woli, ch?ci. ?Nie ma tu zmiany a jedynie sama ch??…on rozmy?la nad dokonaniem tszuwy…kt?ra dokonuje si? dzi?ki ch?ci, a nie dzi?ki dzia?aniu? ? tak pisze Rabin Remu.

***

Kilka tygodni temu, czytali?my w Torze –

?Gdy? przykazanie to, kt?re ci przykazuj? dzisiaj, ani niedo?cig?ym dla ciebie, ani dalekim. Nie na niebie ono, ?eby? rzek?: kt?? wst?pi dla nas do nieba, aby go nam dosta?, i obwie?ci? je, aby?my je pe?nili! Ani za morzem ono, ?eby? rzek?: kto przeprawi si? dla nas za morze, i dostanie go nam, i obwie?ci je, aby?my je pe?nili. Lecz nader bliskim s?owo to: w ustach ono twoich, i w sercu twoim, aby? je pe?ni?.? (Dwarim 30:? 11-14)

C?? to za przykazanie, o jakim mowa w wersecie nr. 11? Co to za ?s?owo?, kt?re ?nader bliskim jest tobie?, o jakim m?wi werset nr. 14?

Jak twierdzi kilku rabin?w ?Riszonim? (najwi?ksi rabini z czas?w XI- XV wiek wsp?lnej ery), chodzi tu o tszuw?, na co wskazuje r?wnie? ko?c?wka wersetu poprzedzaj?cego wersety cytowane przez nas powy?ej ?

?…je?eli nawr?cisz si? do Wiekuistego, Boga twojego, ca?ym sercem twoim i ca?? dusz? twoj?!? (Dwarim 30:10)

Ca?a ta parsza wog?le zajmuje si? tym tematem. Przeczytajmy kilka werset?w z pocz?tku tego rozdzia?u ?

?Gdy tedy przyjd? na ci? wszystkie te rzeczy, b?ogos?awie?stwo i przekle?stwo, kt?rem przed?o?y? tobie, – a we?mierz je do serca swego spo?r?d wszystkich narod?w, mi?dzy kt?re rzuci?by ci? Wiekuisty, B?g tw?j. I nawr?cisz si? do Wiekuistego, Boga twojego, i pos?uchasz g?osu Jego, we wszystkim co ci przykazuj? dzisiaj ? ty, i dzieci twoje, ca?ym sercem i ca?? dusz? twoj?.? (Dwarim 30:1-2)

I zn?w, inny werset, troch? dalej ?

?Ty za? nawr?cisz si? i b?dziesz s?ucha? g?osu Wiekuistego, i spe?nia? wszystkie przykazania Jego, kt?re ci przykazuj? dzisiaj.? (tam?e, werset nr.8)

Rabin Remu zgadza si? z t? opini?, ale rozszerza to na kontekst wszystkich micwot w Torze. ?Przykazanie to? i ?s?owo? odnosz? si? specyficznie do tszuwy, ale odnosz? si? tak?e do ca?o?ci przykaza? w Torze, poniewa? tszuwa i reszta micwot s? po??czone ? tszuwa to powr?t do ?ycia, kt?re opiera si? na wype?nianiu wszystkich micwot.

Ka?da z micwot mo?e by? wype?niana na trzy r??ne sposoby: w my?li, mowie lub czynie. Cz?owiekowi dane s? te trzy narz?dzia, z kt?rych mo?e on korzysta?, by wype?ni? przykazanie. ReMa wywodzi ow? opini? ze s??w wersetu numer 14: ?w ustach ono twoich, i w sercu twoim, aby? je pe?ni??.? W ustach, w sercu, i w dzia?aniu. Tak pisa? Rabin Remu:

?Powiedziane jest na temat wype?nienia micwot Tory (Dwarim 30:14) ?w ustach ono twoich, i w sercu twoim, aby? je pe?ni??, chodzi o wys?uchanie micwy w sercu, w mowie i w dzia?aniu, to s? trzy sposoby na realizacj? micwy.?

Jak wygl?da to w praktyce?

?w ustach? ? poprzez wypowiedzenie b?ogos?awie?stwa przed micw? i nauka szczeg???w zwi?zanych z micw?. ?w sercu? ? intencja dokonania micwy. ?pe?ni??- wype?nienie micwy w dzia?aniu.

Tak?e micw? tszuwy wype?ni? mo?na na trzy owe sposoby. Jak?

W sercu ? ?a?uj?c za pope?nione z?e uczynki, przewinienia.

W mowie ? wypowiedzenie wyznania: ?zgrzeszy?em, pope?ni?em przewinienie, zrobi?em co? z?ego…?

W dzia?aniu ? dokonanie dzia?a?, kt?re skoryguj? z?e uczynki, tj. zaprzestanie kradzie?y, trzymanie Szabatu, itp; lub wype?nienie specjalnych micwot, kt?re akceptowane s? jako naprawienie przewinie?; po?wi?cenie wi?cej czasu na studiowanie Tory lub modlitw?, danie wi?cej pieni?dzy na cedak?, itp. Oto praktyczna naprawa w dzia?aniu zniszcze? b?d?cych konsekwencj? przewinienia.

Istnieje jednak r??nica pomi?dzy tszuw? a reszta micwot. W przypadku innych przykaza?, sama intencja wype?nienia przykazania, lub dokonanie przykazania w mowie, nie wystarczy i nie b?dzie to poczytane za wype?nienie micwy. W przypadku jednak tszuwy, nawet je?li nie dojdzie do wypowiedzenia wyznania winy, lub nie zostanie dokonane ?adne dzia?anie, sama my?l b?dzie poczytana za wype?nienie micwy. Jest tak bowiem,bo ?jak ju? o tym m?wili?my, micwa ta zale?na jest g??wnie od my?li i woli serca.

*

Om?wimy kilka innych praktycznych implikacji owej idei ?

Opinia Rabina Remu opiera si? na idei z Szulchan Aruch (Hoszech Miszpat 34:22), z fragmentu tekstu, kt?rego temat dotyczy tszuwy: ?Dokonanie tszuwy, jest koszerne, nawet je?li jeszcze nie zosta?o dokonane dzia?anie.?

Innymi s?owy ? ?yd, kt?ry przeszed? na inn? wiar?, i kt?ry postanawia powr?ci? do religii ?ydowskiej, nawet je?li jeszcze nie wcieli? w dzia?anie tej decyzji i nie zacz?? ?y? po ?ydowsku ? jego ?wiadectwo przyj?te jest przez Beit Din.

Dlaczego?

Poniewa? to wystarczy by dokona? tszuwy.

*

Inna implikacja, tak?e odnosz?ca si? do konwertyty ?

Co z ?ydem, kt?ry przeszed? na inn? religi? lecz chce wr?ci? do ?ydowkiej praktyki? Czy powinien on przej?? proces giuru (s?owo, zanurzenie, i przyj?cie przykaza?), tak jak nie-?ydowski konwertyta?

Rabin Remu uwa?a (Szulchan Aruch, Jore Dea, Hilchot Gerim, 12), ?e nie ma takiej potrzeby. W momencie, w kt?rym ?yd taki wyra?a pragnienie by powr?ci? do ?ydowskiej praktyki, staje si? na powr?t ?ydem, i nie musi dokonywa? w tym kierunku ?adnych rytua??w, pragnienie tszuwy jest tu wystarczaj?ce. ReMa twierdzi, i? wskazane jest jednak, by cz?owiek taki dokona? zanurzenia i wypowiedzia? deklaracj? powrotu do ?ydowskiej religii, ale ma to jedynie znaczenie podkre?lenia wagi tego aktu.

ReMa wykorzystuje tu ide?, m?wi?c? o tym, i? dokonanie tszuwy nie wymaga podj?cia specjalnych dzia?a?, kt?re upewni? ?wiadk?w i s?dzi?w, nadzoruj?cych proces giuru, i? proces ten jest koszerny. I tak, na przyk?ad:

?wiadkowie towarzysz?cy aktowi wype?nienia micwy ?kiduszin? (za?lubin), s? istotn? cz??ci? wype?nienia micwy. Je?li ?wiadek b?dzie nie koszerny, b?dzie krewnym rodziny (rodziny panny m?odej lub pana m?odego, lub ?wiadkowie b?d? mi?dzy sob? spokrewnieni), lub b?dzie uwa?any za ?z?oczy?c??, uniewa?niaj?cego ?wiadectwo ? micwa kiduszin b?dzie nie wa?na. Odnosi si? to r?wnie? do ?wiadk?w podpisuj?cych akt rozwodu ? oni r?wnie? musz? spe?nia? wymogi koszerno?ci co do dawania ?wiadectwa. Podobnie jest ze ?wiadkami aktu ?halica? (uwalniaj?cym wdow? od ma??e?stwa z bratem zmar?ego m??a) ? je?li ?wiadkowie ci spokrewnieni s? z ow? wdow? lub bratem zma?ego m??a lub uwa?ani s? za ?z?oczy?c?w? ? nie s? koszerni i halica nie b?dzie w takim wypadku wa?na, i wdowa nie b?dzie mog?a po?lubi? kogo? innego.

Jak upewni? si?, ?e ?wiadkowie i s?dziowie s? koszerni?

To bardzo proste ? odpowiada ReMa ? nale?y poprosi? ich, by chwil? przed rozpocz?ciem ceremonii kiduszin lub halica, my?leli oni o dokonaniu tszuwy. Nawet je?li ludzie ci s? prawdziwymi grzesznikami, je?li my?le? oni b?d? o zrobieniu tszuwy, b?d? poczytywani za ludzi sprawiedliwych (cadikim).

Tak pisze Rabin Remu w Szulchan Aruch, Ewen Haezer, w ?porz?dku dotycz?cym get?, w kt?rym wyk?ada on szczeg??owe instrukcje dotyczace aran?acji ceremonii nadania get ?

?Rabin zaleca ?wiadkom, by ci rozwa?ali w swych sercach tszuw?, odno?nie przewinie? jakie dokonali, i b?d? poczytywani za sprawiedliwych, pomimo ?e dokonali przewinie?…?

Podobnie w przypadku ?porz?dek dotycz?cy halica?, tak pisze Rabin Remu-

?Micwa halica wymaga ?wiadk?w…nawet je?li s? to amatorzy (w Torze)…tak?e kiedy bierzemy na ?wiadk?w prominetne osoby ze spo?eczno?ci…dobrze jest, by rozmy?lali oni o tszuwie w swym sercu, gdy? mo?e grzeszyli oni i uniewa?ni? ?wiadectwo.?

*

Dzia?a to r?wnie? w drug? stron? ? niewa?ne kiduszin mo?e sta? si? koszerne. Je?li ceremonia kiduszin zosta?a zorganizowana w taki spos?b, kt?ry uniewa?nia ?wiadectwo ? pomimo,? ?e kiduszin nie b?dzie kiduszin, lecz mamy podstawy by s?dzi?, ?e ?wiadkowie my?leli o dokonaniu tszuwy ? kiduszin b?dzie uznane za wa?ne. Nie b?dzie wolno wi?c kobiecie, kt?ra uczestniczy?a w tej ceremonii, wyj?? za innego m??czyzn?.

Rabin Josef Caro pisze w Szulchan Aruch ?

?U?wi?cenie (mekadesz) [przy ?wiadkach] przy niewa?nym ?wiadectwie ? kiduszin nie zosta?o dokonane.

Rabin Remu komentuje ?

?U?wi?cenie (mekadesz) przy ?wiadkach przy niewa?nym ?wiadectwie … ? obawiamy si? co z kiduszin, bo je?li oni rozmy?lali o tszuwie w ich sercach…? (Szulchan Aruch Ewen Haezer, Hilchot Kiduszin 22:5)

*

Co natomiast z sytuacj?, kiedy cz?owiek dokona tszuwy w dzia?aniu (np. zwr?ci skradzion? rzecz, poprosi o przebaczenie swego przyjaciela, itp), lecz wog?le w swym sercu nie b?dzie pragn?? dokonania tszuwy, i nie b?dzie tak naprawd? ?a?owa? tego co zrobi?, czy jego dzia?anie b?dzie poczytane za dokonanie tszuwy?

Generalnie rzecz bior?c – nie, to nie wystarczy, gdy? jak o tym wy?ej m?wili?my, tszuwa musi zawiera? w sobie aspekt intelektualny i emocjonalny. Tak te? ustanawia jako prawo Szulchan Aruch w cz??ci omawiaj?cej prawa dotycz?ce ?wiadk?w ? nawet je?li z?odziej odda skradzion? rzecz, nie jest on uznany jako koszerny ?wiadek, dop?ki nie dokona tszuwy w swym sercu. Tak pisze Rabin Josef Caro.

Rabin Remu komentuje: ?To wszystko zw?aszcza je?li chodzi o tych, kt?rzy regularnie kradn?, je?li jednak chodzi o osob?, kt?ra ukrad?a przez przypadek, je?li natychmiast odda skradzion? rzecz, b?dzie to uznane za tszuw?.? (Szulchan Aruch, Orech Hoszen 34, 29).

Innymi s?owy, wed?ug Rabina Remu, ka?dy krok w kierunku dokonania tszuwy, b?dzie poczytany za tszuw? ? dzieli on tu z?odziei na dwie kategorie: tych, dla kt?rych kradzie? to sta?y zaw?d, i tych, kt?rzy ukradli po raz pierwszy ? o tych zak?ada? mo?na ?e automatycznie ?a?uj? oni tego co zrobili i chc? dokona? tszuwy ? wi?c s? oni koszerni, do tego by ?wiadczy? ?wiadectwo.

Oczywi?cie warunkiem koniecznym jest tutaj to, by zwrot skradzionej rzeczy, by? dobrowolny i p?yn?? z ch?ci zwrotu, z g??bi serca z?odzieja. Tak komentuje to ReMa:

?Zw?aszcza je?li zwr?ci? to sam, jednak je?li zwrot nie b?dzie dobrowolny, ale nakazany przes s?d, nie b?dzie to mia?o znaczenia, dop?ki nie dokona tszuwy? (Szulchan Aruch Orech Hoszen, 34:29)

Jest to oczywiste, gdy? je?li zwrot skradzionej rzeczy b?dzie mu nakazany, nie b?dziemy mie? ?adnego dowodu, ?e ?a?uje on tego, co zrobi?.