Paraszat Lech Lecha

?Przymierze pomi?dzy po??wkami?i i jego znaczenie.

Tora w parszy na ten tydzie? przedstawia niepokoj?c? wizj? ? ?przymierze ?brit ben habetarim?(pomi?dzy kawa?kami – po??wkami).

?I rzek? do niego: ?Sprowad? mi ja?owic? trzyletni?, i koz? trzyletni?, i barana trzyletniego, i synogarlic? i go??bka.? I sprowadzi? mu te wszystkie i rozci?? je w po?rodku, i po?o?y? ka?d? cz??? naprzeciw drugiej; ale ptak?w nie rozcina?. I spu?ci?y si? s?py na martwe cia?a i sp?oszy? je Abram. S?o?ce za? mia?o si? ku zaj?ciu, a sen twardy pad? na Abrama; a? oto trwoga, ciemno?? wielka przypad?a na?…I gdy by?o s?o?ce zasz?o, a pomroka nasta?a, a oto ? ognisko dymi?ce si? i pochodnia p?on?ca! To On przeszed? mi?dzy kawa?y owe. Dnia onego zawar? Wiekuisty z Abramem przymierze w s?owach? ?Rodowi twojego oddam ziemi? t?, od rzeki Micraim, a? do rzeki wielkiej Frat.? (Bereszit 15: 9-12, 17-18).

Wszystkie elementy wyst?puj?ce w owej wizji domagaj? si? ?symbolicznego wy?umaczenia.

Co symbolizuj? zwierz?ta? Dlaczego Abraham przeci?? je w po?owie? Dlaczego ?ognisko dymi?ce i pochodnia p?on?ca? przechodz? pomi?dzy po??wkami? Co symbolizuj? nierozci?te ptaki? O co chodzi z s?pami, kt?re spuszczaj? si? na martwe cia?a? Dlaczego Abraham je odstrasza? Jakie jest znaczenie ?twardego snu, jaki pad? na Abrahama? Czym jest ?trwoga, ciemno?? wielka?? I przede wszystkim, jaki jest charakter owego ?britu? (przymierza), jaki zawiera Haszem z Abrahamem?

Rabin Remu w szczeg??owy spos?b odpowiada na wszystkie te pytania, odczytuj?c znaczenie owych element?w, wed?ug w?a?ciwej sobie metody: b??dz?ce rozwa?ania filozoficzne przeciwstawia wierze w prawd?.

ReMa wyja?nia –

?Brit ben habetarim? ? Praojciec Abraham, ojciec monoteistycznej wiary, jest zagubiony, ?stawia sobie pytania dotycz?ce wiary ? te same podstawowe pytania jakie stawia sobie ka?dy cz?owiek wiary ? Co jest bardziej warto?ciowe? Racjonalna wiedza, filozoficzna, czy czysta wiara, niezale?na od racjonalnych dowod?w?

Oto g??wne pytanie z jakim mierzy si? Abraham i kt?re niepokoi Rabina Remu, czemu daje on wyraz na kartach swej ksi?gi ?Torat haOla? ? chodzi o wiar? w stworzenie ?wiata ex nihilo i jego bezustanne odnawianie. Wiara w to, ?e ?wiat nie jest przypadkowym tworem, ?ludzie nie ?yj? w ?wiecie, kt?ry by? ?od zawsze?? ?wiat jest bezustannie odnawiany przez Haszem. Jest to ? twierdzi ReMa ? centralne zagadnienie wiary ?ydowskiej i wielka innowacja wprowadzona przez Abrahama ? owa wiara w to, ?e ?wiat nie jest twoem, istniej?cym od niepami?tnych czas?w,? ?wiat jest nowy, stworzony przez Stw?rc?.

Przeci?te na p?? zwierz?ta symbolizuj? wiedz? i rozumienie. Symbolizuj? racjonalne, filozoficzne dociekania. Dlatego te? s? one przepo?owione, jako ?e wszystkie racjonalne, filozoficzne argumenty musz? by? ?przeci?te? na cz??ci, tak by ka?d? z cz??ci osobno zbada?, rozwa?y? i na tej podstawie stwierdzi? czy argument ?ten jest s?uszny czy nie.

Zwierzeta te przeci?te s? na dwie cz??ci w?a?nie dlatego, ?e ka?dy konceptualny, logiczny argument, musi posiada? argument mu przeciwstawny ? ?i da? dwie przeci?te po??wki przeciwstawne sobie, to znaczy, ka?de twierdzenie i odpowied? na przeciw twierdzeniu i odpowiedzi przeciwnych im?.

Sepy ? spadaj?ce na martwe cia?a ? to w?tpliwo?ci. Drecz?ce w?tpliwo?ci, powracajace wci??. Abraham pr?buje je odstraszy?, lecz one powracaj? i pr?buj? podwa?y? dotychczasowe wnioski.

?…ale ptak?w nie rozcina??. (werset nr.10)

Ptak symbolizuje nie-racjonaln? wiar?. Anty-logiczn?.

Wiara jest nieuchtywna. Jak odlatuj?cy i powracaj?cy ptak.

Logiczne, racjonalne argumenty s? dobre i nale?y z nich korzysta? i wyci?ga? na ich podstawie wnioski. S? one jednak nie wystarczaj?ce. Rozpoznanie istnienia Stw?rcy musi by? rozpoznaniem za pomoc? wiary. Stanowi ono rozumienie i rozpoznanie wy?szego stopnia. Owe rozumienie wy?szego stopnia jest jak ?b?yskawica, kt?ra objawia si? i znika?, nie jest go latwo do?wiadczy?.

Pomimo, ?e jego obecno?? nie jest sta?a ? jest jak latajacy ptak ? jego chwilowa obecno?? wystarczy do ustanowienia wiary.

Rabin Remu przedstawia nast?pnie wizj? ptaka objawiaj?cego proroctwo. Proroctwo przychodzi do proroka za po?rednictwem anio?a. Anio?y tak?e posiadaj? skrzyd?a, jak ptaki.

Prorocza wizja trwa? mo?e kr?tko, mo?e by? to nawet jednorazowa wizja ? lecz jej wp?yw jest wieczny a dzia?anie absolutne.

*

Kontynuacja omawianej przez nas wizji ?

?S?o?ce za? mia?o si? ku zaj?ciu, a sen twardy pad? na Abrama; a? oto trwoga, ciemno?? wielka przypad?a na?…? (werset numer 12)

?S?o?ce ? oto ?wiat?o i b?ysk intelektu cz?owieka, jak s?o?ce w po?udnie? ? wyja?nia ReMa.

Nast?pnie ?sen twardy? jaki spada na Abrahama wraz z zachodzeniem s?o?ca; l?k przed utrat? rozpoznania, l?k wynikaj?cy ze wstydu zwi?zanego z brakiem wiedzy.

Inteligentny cz?owiek nie mo?e znie?? owej my?lowej ?ciemno?ci?. ?Ciemno?? ta blokuje procesy my?lowe i pozostawia cz?owieka pustym i pozbawionym pewno?ci siebie.

*

Jedynie wiara mo?e wype?ni? t? pustk?, w czasach ciemno?ci, tak opisuje to Ksi?ga Psalm?w: ?g?osi? z rana Twoj? ?askawo??,?a wierno?? Twoj? nocami…?(Tehilim 92:2)

Wiara reprezentowana jest przez ?pochodni?, kt?ra przesz?a mi?dzy kawa?ami tymi?. Stanowi ona pomoc, jak? otrzymuje cz?owiek od Haszem i jaka roz?wietla jego ciemno??.

Cz?owiek nie mo?e do?wiadczy? tajemnicy bosko?ci, jedynie za pomoc? racjonalnego dowodzenia, poniewa? dowodzenie wykorzystuje si?y ludzkiego umys?u, a si?y te s? ograniczone. Potrzebne jest tu boskie wsparcie, z g?ry, kt?re pomo?e cz?owiekowi zrozumie? sprawy w idealny spos?b. Owe wsparcie nosi nazw? ? wiary.

Wiara ma swe centrum w duszy czlowieka; jak napisane jest: ?Lamp? Boga jest duch cz?owieka??(Ksi?ga Przys?ow 20:27)

?Pochodni?, kt?ra przesz?a mi?dzy kawa?ami tymi? (werset numer 17) ? pochodnia przechodzi pomi?dzy fragmentami logicznego rozumowania (po?owkami zwierz?t) ? gdzie niekt?re fragmenty s? prawdziwe, a inne nie ? i weryfikuje ona to co s?uszne, a co nie s?uszne ? pomija.

W ten spos?b cz?owiek dochodzi do pe?ni wiary i do s?usznych przekona?.

*

Na podstawie wy?ej opisanych informacji, b?dziemy mogli odpowiedzie? na bardzo wa?ne pytanie ? co og?lnie charakteryzuje owo przymierze ?brit habetarim?? Jakie jest jego przes?anie?

Zgodnie z powy?szym wyja?nieniem, ReMa odpowiada: ? Wzbudzi? w Izraelu wiar? w nowo?? ?wiata, co stanowi istot? wiary.? Innymi s?owy ?brit ha betarim? ma na celu wzbudzi? i ustanowi? w Abrahamie i jego potomkach wiar? w Haszem, w to, ?e jest On Stw?rc? ?wiata, tak, by pozbyli si? oni my?li na temat tego, ?e ?wiat jest przypadkowym tworem, i ?e nie istnieje ?aden Inteligentny Stw?rca.

Owo rozpoznanie, nawet je?li u pocz?tku stanowi ludzk?, teoretyczn? ide?, wymaga zaistnienia czystej wiary, gdy? u swego ?r?d?a, jest to wiara prorocko-boska.

W tym miejscu przychodzi wieczne przymierze: ?Dnia onego zawar? Wiekuisty z Abramem przymierze…?(werset 18). ?Chce powiedzie?, ?e je?li Izrael wierzy? b?dzie pe?ni? wiary, w to ?e Haszem stworzy? ?wiat ? istnie? b?dzie Jego przymierze z nimi zapewniaj?cy ?ycie i pok?j. Oto istota przymierza, jakie zawar? Abraham? ? pisze Rabin Remu.

**

Proces ten ? racjonalne uznanie istnienia Stw?rcy, a nast?pnie rozpoznanie za pomoc? wiary ?tego w?a?nie do?wiadczy? Abraham.

Midrasz wyja?nia ?

?R. Itzchak zacz?? [i powiedzia?]: To mo?na por?wna? to kogo?, kto podr??owa? z miejsca na miejsce i zobaczy? p?on?c? posiad?o??. On rzek?: Czy to mo?liwe, by posiad?o?? ?sta?a bez nikogo za ni? odpowiedzialnego? W?a?ciciel posiad?o?ci spojrza? na niego i rzek?: Ja jestem panem tej posiad?o?ci. Podobnie m?wi? nasz praojciec Abraham: Czy mo?liwe jest, by ?wiat istnia? bez kogo?, kto jest za niego odpowiedzialny? B?g spojrza? na niego i powiedzia?: Ja jestem Panem ?wiata.? (Midrasz Bereszit Raba 39:1)

*

W jakim wieku by? Abraham, kiedy zawar? owe przymierze? Innymi s?owy ? ile lat mia? Abraham, kiedy doszed? do pe?nej wiary?

?r?d?a midraszowe podaj? sprzeczne odpowiedzi ?

Talmud Bawli (Babilo?ski) podaje, ?e sta?o si? to w bardzo m?odym wieku: ?Abraham mia? trzy lata, kiedy uzna? istnienie Stw?rcy.? (Nedarim 32b)

Podczas gdy w Pesikta czytamy, ?e sta?o si? to w wieku p??niejszym: ?Abraham mia? pi??dziesi?t lat, kiedy uzna? istnienie Stw?rcy…? lub tak?e: ?W wieku czterdziestu o?miu lat pozna? Abraham Stw?rc?? (Pesikta Rabbati 21:1)

Rabin Remu wyja?nia owe sprzeczno?ci, bazuj?c na idei autorstwa Rambama ?

Pocz?wszy od wieku trzech lat Abraham zacz?? zastanawia? si? nad pytaniami zwi?zanymi z istnieniem ?Stw?rcy, z aktem stworzenia itp., jak ka?de inteligentne dziecko zreszt?. Poniewa? nie m?g? znale?? odpowiednich na ?pytania te odpowiedzi, zacz?? studiowa? sam siebie, w swym umy?le i powoli pozyskiwa? pewne odpowiedzi, niekt?re odpowiednie, inne nie. Proces ten trwa? do czasu, kiedy sko?czyl pi??dziesi?t lat (lub 48, zgodnie z drug? opini? Pesikty), i wtedy ?W?a?ciciel posiad?o?ci spojrza? na niego? , Haszem objawi? si? mu i powiedzia?: ?Ja jestem Panem tego ?wiata?. W ten spos?b otrzyma? odpowied? na dr?cz?ce go pytania.

Innymi s?owy, Abraham latami poszukiwa? prawdy dotycz?cej ?wiata i samego siebie. Sam sobie na pytania te odpowiada?, intelektualnie, filozoficzne, lecz odpowiedzi te stanowi?y jedynie cz??ciow? prawd? i prawd? nie stabiln?.

Dopiero w p??niejszym wieku, po tym jak objawi? mu si? Haszem, Abraham osi?ga absolutn? prawd?, wieczn? prawd?, jest to wiara oparta nie na intelekcie, nie na racjonalnych rozwa?aniach. Stalo si? to kiedy mia? 50? lub 48 lat.

Powt?rzmy raz jeszcze ? prawda oparta jedynie na intelekcie nie jest absolutn? praw?, jest prawd? ?w drodze?, w procesie, lecz nie ostateczn? prawd?. Jedynie prawda wiary, prorocza, to absolutna prawda, kt?ra nie podlega zmianom.

**

Zrozumia?y b?dzie dla nas teraz werset z pocz?tku naszej parszy ?

?I zaufa? Wiekuistemu, a poczyta? mu to za zas?ug?.? (Bereszit 15:6)

Napisane jest w Midraszu –

?Dowiecie si?, ?e nasi praojcowie zostali uwolnieni z Egiptu jedynie ze wzgl?du na sw? wiar?, jak napisane jest: ?I uwierzy? lud?(Szemot 4:31). Podobnie, dowiecie si?, ?e Abraham nasz praojciec odziedziczy? ten ?wiat i Przysz?y ?wiat, jedynie ze wzgl?du na sw? wiar?, jak napisane jest: ?I zaufa? Wiekuistemu, a poczyta? mu to za zas?ug?.? (Bereszit 15:6) (Jalkut Szimoni Hoszea 2:519)

*

Na podstawie Sefer Torat HaOla, autorstwa Rabina Remu, cz??? 3, rozdzia? 12)