Parszat Wajechel

?I o?wiadczy? Moj?esz ca?emu zborowi syn?w Izraela, i rzek?: ?Oto, co rozkaza? Wiekuisty m?wi?c: Zbierzcie od siebie daninc? Wiekuistemu; ka?dy szczodrobliwego serca niechaj z?o?y j?, ow? danin?, Wiekuistemu: z?oto, srebro i mied?.? (Szemot 35: 4-5)

*
Cz?owiek, kt?ry wyra?nie z?o?y? ustn? przysi?g?, ?e ma da? cedak? (dobroczynny datek), z pewno?ci? musi wywi?za? si? z tej obietnicy ( i da? cedak?), zgodnie ze s?owami wersetu: ?Wyrzeczenia ust twoich przestrzegaj, i spe?niaj jako? ?lubowa? Wiekuistemu, Bogu twojemu, i dobrowolnie, co? wypowiedzia? usty twojemi.? (Dwarim 23: 24)


Co jednak, dany je?li cz?owiek pomy??a? tylko o daniu cedaki i w swym sercu postanowi? by da? ? czy taka przysi?ga, nie wyra?ona werbalnie ? jest zobowi?zuj?ca czy nie?
Pytanie to ma bardzo aktualny wymiar. Zdarza si?, ?e ?ebrak prosi o kas?, i cz?owiek mijaj?cy ?ebraka na ulicy zaczyna szuka? w swej kieszeni drobnych monet. Jaki jest status tych monet ? czy podj?ta wtedy decyzja, w sercu, jest zobowi?zuj?ca?
Rabin Remu w swym dziele dotycz?cym praw chalachy odno?nie cedaki (Szulchan Aruch, Jore Dea 258, 13) przytacza dwie opinie w owej sprawie ?
Opinia ?Mordechaja?, wed?ug kt?rej, w sytuacji takiej nale?y da? pieni?dze na cedak? ?
?Je?li pomy?la? w swym sercu, by da? cedak?, jest on zobowi?zany by to zrobi?, nawet je?li nie wypowiedzia? s?ownej deklaracji.? S?owna deklaracja ? t?umaczy Rabin Remu ? niesie ze sob? zewn?trzny przymus, jaki mo?na na?o?y? na cz?owieka, kt?ry werbalnie si? do czego? zobowi??e. Je?li dana osoba nie wyrazi jednak s?ownie, i? chce da? cedak? ? i tak musi da? pieni?dze, z tym, ?e nie mo?na osoby teh do tego zmusi? (zastosowa? przymus).
Druga opinia (autorstwa HaRasza ? Rabejnu Aszer), m?wi o tym, i? nie trzeba p?aci? w takiej sytuacji.
?S? tacy, kt?rzy twierdz?, ?e je?li nie wypowiedzia? deklaracji ? nie trzeba?.
**
Rozbie?no?? opinii pomi?dzy ?Mordechajem? a Rabejnu Aszer, jest konwekwencj? innego zrozumienia talmudycznego ?r?d?a tej dyskusji (Masechet Szewuot 26).
Tak napisane jest w Talmudzie, w temacie przysi?gi –
?Samuel powiedzia?: Je?li zdecydowa? si? w swym umy?le [przysi?c co?], musi wypowiedzie? to, werbalnie [w przeciwnym razie nie jest to przysi?ga, a on nie jest zobowi?zany].? (Szewuot 26b)

Gemara, na podstawie Braity, zaostrza opini?, w komentarzu do s??w Samuela –
?Wyra?ono sprzeciw: ?Wyrzeczenia ust twoich przestrzegaj, i spe?niaj? (Dwarim 23:24); z czego dowiadujemy si? jedynie, ?e je?li on wyrazi? je ustami; je?li zdecydowa? on w swym umy?le, sk?d wiemy czy ma trzyma? si? swej obietnicy? Poniewa? powiedziane jest:
?ka?dy szczodrobliwego serca przynosi?…i ka?dy sk?ada? da? z?ota Wiekuistemu.?? (Szmot 35:22)

Innymi s?owy, Braita uczy nas, ?e tak?e obietnica z?o?ona jedynie w my?li jest zobowi?zuj?ca! W przeciwie?stwie do s??w Samuela, kt?ry uwa?a jedynie werbalnie wypowiedzian? przysi?g?, jako zobowi?zuj?c?.

W odpowiedzi, Gemara, wyznacza dwa odr?bne zagadnienia, odnosz?ce si? do s?ownej deklaracji.

?To jest Chullin, a to s? ?wi?te sprawy; i Chullin nie mo?emy wnioskowa? ze ?wi?tych spraw. (?wiatynne dary s? ?wi?tymi rzeczami, i nie mo?emy wywnioskowa? sprawy przysi?g- stanowi?cych Chullin, zajmuj?cych si? zwyk?ymi, nie ?wi?tymi rzeczami ?tego, co otrzymuje w zwi?zku ze ?wi?tymi rzeczami: prawo, w odniesieniu do ?wi?tych rzeczy, mo?e by? bardziej surowe.)

S?owa Samuela odnosi?y si? do Chullin (spraw przyziemnych), natomiast Braita (w problemie przedstawionym przez Gemar?) m?wi o sprawach ?wi?tych, o ?wi?tych rzeczach w ?wi?tyni.

Je?li chodzi o sprawy Chulin, pomy?lane w sercu, lecz nie wyra?one werbalnie ? nie s? one zobowi?zuj?ce (o tym m?wi? Samuel). Je?li jednak chodzi o ?wi?te sprawy ? tak?e te niewypowiedziane werbalnie s? zobowi?zuj?ce (o tym m?wi?a Brajta). Tak dzieli to Gemara.

Powstaje teraz pytanie ? pod jak? kategori? podpada ?cedaka? ? czy pod kategori? ?rzeczy przyziemnych? ? tak jak zrozumia? to Rabejnu Aszer ? wedle kt?rego zobowi?zanie podj?te tylko w sercu i nie wypowiedziane, si? nie liczy. Czy pod kategori? ?rzeczy ?wi?tych? ? jak zrozumia? to ?Mordechaj?, wedle kt?rego zobowi?zanie w sercu, jest prawnie wa?nym zobowi?zaniem.

*
ReMa, jak ju? o tym m?wili?my, przytacza dwie opinie, jednak ostatecznie sk?ania si? ku ustanowieniu chalachy wed?ug ostrzejszej opinii, wedle kt?rej obietnica podj?ta w my?li jest zobowi?zaniem, i nale?y da? pieni?dze.
***
Acharonim (rabini maj?cy chalachiczny autorytet, ?yj?cy w czasach pomi?dzy czternastym a siedemnastym wiekiem wsp?lnej ery) stawiaj? r??ne ciekawe pytania, odno?nie owego orzeczenia Rabina Remu:

– Je?li cz?owiek zobowi?za? si? s?ownie, ?e da cedak?, jednak nie powiedzia? ile chce, a w swej my?li za?o?y? okre?lon? sum?, czy zobowi?zany jest da? tyle, ile mia? na my?li, czy wystarczy da? cokolwiek, bez obowiazku trzymania si? okre?lonej w my?li sumy?

– Cz?owiek wypisa? czek z zamiarem dania go na cele charytatywne, jednak teraz ?a?uje i ju? nie chce go da?. Czy wypisanie czeku mo?na uwa?a? za werbaln? deklaracj??

– Je?li dawca zmar?, lecz wiadomo by?o, i? planowa? da? pewn? sum? na cele charytatywne, jednak nie z?o?y? on s?ownej deklaracji, czy zobowi?zuje to spadkobierc?w zmar?ego do przeznaczenia cz??ci spadku na cele charytatywne?

– W przypadku dania cedaki ?ebrakowi z ulicy, czy mo?na da? monety innemu ?ebrakowi, ni? temu, komu pierwotnie planowane by?o da??