Parszat Wajikra

Czy mo?na przyj?? cedak? od goja? Czy mo?na wzi?? charytatywny datek na rzecz synagogi od goja?

(U?ywam terminu ?goj?, i chc? zaznaczy?, ?e w terminie tym nie ma nic zdro?nego, s?owo ?goj? pojawia si? w Tanachu w pozytywnym kontek?cie, jak np w wersetach: ?I kto jest jak lud (?goj?) Tw?j, jak Izrael?? (Ksi?ga Samuela II, 7:23), lub ?Otw?rzcie bramy! Niech wejdzie nar?d (?goj? ) sprawiedliwy…? i w innych licznych przyk?adach.
Cedaka ? Szulchan Aruch ustanawia zakaz przyjmowania cedaki od goja i Rabin Remu nie kwestionuje owego zakazu (Szulchan Aruch, Jore Dea, Halchot Cedaka, 254:2)

Istnieje jednak sp?r pomi?dzy Szulchan Aruch a Rabinem Remu, dotycz?cy sytuacji, opisanej jako ?minister ba?wochwalca przesy?a pieni?dze na cedak? dla Izraela?, i istnieje obawa, i? nie przyj?cie owego daru, b?dzie poczytane za co? z?ego przez owego w?adc?, dlatego te? Szulchan Aruch zaleca, by nie odsy?a? takich pieni?dzy, lecz ?przyj?? owe pieni?dze i potajemnie rozda? biednym gojom, tak by ?w minister nie dowiedzia? si? o tym?. Jednak ReMa zabrania takiego dzia?ania i nakazuje, by ?zrobi? z pieni?dzmi tak, jak zaleci? gubernator?, i przyj?? owe pieni?dze i rozda? je biednym ?ydom, gdy? ?nie wolno kra?? spo?ecznej wiedzy?, tzn. zakazane jest, by powiedzie? w?adcy kt?ry przys?a? cedak? jedn? rzecz, a tymczasem zrobi? co? innego. Innym powodem jest r?wnie? ch?? utrzymania ?pokoju pomi?dzy kr?lestwami? i ch?? unikni?cia sytuacji, w kt?rej w?adca wkurzy si? na ?yd?w i utrudni im ?ycie.

*

Je?li chodzi o datek na rzecz synagogi, ReMa pozwala na przyj?cie takiego daru, w tym samym rozdziale pisze tak ?
?A wszystkie sytuacje, kiedy daj? pieni?dze na cedak? [-zabronione jest, by przyj?? od nich], jednak je?li chodzi o datek na rzecz synagogi ? przyjmujemy od nich.?

?r?d?em owych s??w jest Gemara z Ksi?gi Menachot, komentuj?ca poni?szy werset z Tanachu ?
?…Je?eliby ktokolwiek z domu Israela, albo z cudzoziemc?w w Israelu, przyni?s? ofiar? sw?, – czy b?dzie to ofiara ?lubowana czy ofiara dobrowolna.? (Wajikra 22:18)

Tak pisze Gemara ?

?Ktokolwiek? By w??czy? goj?w, by mogli oni przynosi? ofiary czy to ?lubowane czy dobrowolne, jak Izraelici.? (Menachot 73b)

Innymi s?owy, Talmud uczy nas, ?e wolno przyjmowa? ofiary od goj?w.

ReMa (na podstawie Tosafot), rozr??nia pomi?dzy ofiarami ? kt?re wolno przyjmowa?, a cedak? ? kt?rej nie wolno przyjmowa?. Datek na rzecz synagogi ? m?wi ReMa ? podobny jest do ofiary, i dlatego te? wolno przyjmowa? od goj?w.

*

Jednak nie ka?d? ofiar? mo?na przyj?? od goja. I nie ka?dy datek na rzecz ?wi?tyni czy synagogi. Zasada jest taka: to, co obowi?zkowe- nie przyjmujemy. A to co nie obowi?zkowe, lecz zale?ne od wolnej woli dawcy ? mo?na przyj??.
Tak czytamy w Misznie w Ksi?dze Szkalim (1:5)

?Je?li poganin lub Samarytanin zap?acili szekla, nie jest to akceptowane. Podobnie nie jest akceptowana ofiara z ptaka z?o?ona przez cz?owieka, kt?ry mia? spraw? (Zab) i przez kobiet?, kt?ra mia?a spraw? i kobiet?, kt?ra urodzi?a dziecko, ani ofiara przeb?agalna i ofiara za wyst?pek, nie s? przyjmowane od nich. Ale ofiary ?lub?w i ofiary dobrowolne mog? by? od nich przyjmowane.

Oto og?lna zasada: wszystkie ofiary, kt?re mog? z?o?one by? jako ofiary ?lub?w lub ofiary dobrowolne, s? akceptowane, jednak ofiary, kt?re nie mog? by? z?o?one jako ofiary ?lub?w lub dobrowolne, nie s? akceptowane.? (Miszna Szkalim 1:5)?

Zasada ta odnosi si? zar?wno do ofiar jak i cedaki na rzecz synagogi.

Dlatego te?, obowi?zkowe ofiary (przeb?agalne jak i ofiary za wyst?pek) nie s? przyjmowane od goj?w. Jednak dobrowolne ofiary ?dotacje, s? przyjmowane.

I tak np. obowi?zkowe datki na rzecz Beit HaMikdasz (jak chocia?by ofiara z p?? szekla) lub na rzecz synagogi ? te? nie mog? by? przyjmowane, lecz te nieobowi?zkowe ? mog? by?.

*
Jednak nie ka?d? dotacj? na rzecz synagogi mo?na przyj?? od goja. Dotacji na rzecz budowy budynku synagogi ? nie mo?na przyj??. Mo?na natomiast przyj?? datki na rzecz umeblowania synagogi czy jej wystroju (?wiece, o?wietlenie, ?awki itp.), lub na rzecz utrzymania synagogi.

Wiedz? na ten temat czerpiemy z pism Ezry, gdzie opowiedziane jest o ?wrogach Judy i Beniamina?, kt?rzy ? us?yszeli, ?e wygna?cy buduj? ?wi?tyni? dla Pana, Boga izraelskiego?, i zaoferowali oni sw? pomoc w budowie – ?Chcemy budowa? z wami, albowiem czcimy Boga waszego?, lecz ?Zorobabel, Jozue i pozostali naczelnicy rod?w izraelskich? odrzucaj? ich ofert? i odpowiadaj? im: ?Nie wolno wam razem z nami budowa? domu dla Boga naszego?. (Ksi?ga Ezdrasza 4: 1-3)
Jednak poskim ograniczaj? ?w zakaz jedynie do budowy budynku, a nie do jego utrzymania czy do zakupu mebli i dekoracji dla synagogi. Podobnie decyduje w ramach halachy ReMa.

*

Gorsza jest natomiast sytuacja ?ydowskiego ?apostaty? czyli ?yda, kt?ry zupe?nie opu?ci? Tor? lub przeszed? na inn? wiar? – od niego nie wolno przyjmowa? ?adnych datk?w, ?adnej cedaki.

Tak pisze ReMa w Szulchan Aruch, Chalchot Cedaka, i w Chalchot Beit HaKneset.

?Apostata poganin, kt?ry da? wosk lub ?wiec? na rzecz synagogi ? nie wolno jej zapali?.? (Orech Chaim 154, 11)

Wynika to z wersetu ?

?Gdyby kt?ry? z was chcia? przynie?? ofiar? Haszem: z byd?a, rogacizny i trz?d…? (Wajikra 1:2)

Gemara komentuje ?

??Kt?ry? z was?, a nie wszyscy, to wyklucza apostat?? (Chulin 5)

Oznacza to, ?e od apostaty nie przyjmujemy cedaki ?adnego rodzaju.

A dlaczego nie przyjmujemy od niego dotacji na rzecz synagogi czy ?wi?tyni?

Z powodu tej samej analogii, jak? zastosowa? ReMa w stosunku do goja ? je?li mo?na od goja przyj?? ofiar? dobrowoln?, mo?na od niego przyj?? datek na rzecz synagogi. ReMa zastosowa? podobne my?lenie w stosunku do apostaty ? je?li nie mo?na od niego przyj?? ?adnej ofiary, nie mo?na od niego przyj?? ?adnej cedaki.

***