?ydowski ?lub od A do Z

Mazal tow, mazal tow! B?dziemy ?wiadkami ?lubu w naszej polskiej spo?eczno?ci!575962

11 czerwca we Wroc?awiu b?dziemy ?wietowa? ?lub i wesele dla Katki Reszke i S?awomira Grunberga, i m?oda para zaprosi?a ca?? polsk? spo?eczno?? ?ydowsk? by ?wi?towa? ow? radosn? chwil? wraz z nimi. Prosimy, do??czcie do nas!

W ramach przygotowa? do tego wydarzenia, nasuwa si? pytanie: co takiego dzieje si? podczas ?ydowskiego ?lubu?
Post
Kala (panna m?oda) i chatan (pan m?ody) cz?sto poszcz? w dniu swego ?lubu, od momentu gdy wstan? do czasu rozpocz?cia ?lubnej ceremonii. Przybyli go?cie jedz?, jednak tradycja g?osi, i? dzie? ten stanowi dla panny m?odej i pana m?odego dzie? jak Jom Kipur (Miszna Brura 573:8), nie jedz? wi?c a? do czasu gdy zostanie im podane wino (lub sok winogronowy) pod chup?.

Oddzielenie
Panna m?oda i pan m?ody tradycyjnie nie widz? siebie w dniu ?lubu przed rozpocz?ciem ceremonii. Niekt?re pary trzymaj? si? zwyczaju niewidzenia siebie nawzajem od sobotniej nocy poprzedzaj?cej ?lub do samej ceremonii. Istniej? w tym zakresie r??ne tradycje, w Talmudzie (Brachot 54b) czytamy, ?e panna m?oda i pan m?ody maj? by? ?strze?eni? przed ?lubem. Jednak je?li m?oda para udaje si? do miejsc, gdzie obecni b?d? tak?e inni ludzie i istnieje ma?a szansa, ?e panna m?oda i pan m?ody wpadn? na siebie nawzajem, w takiej sytuacji szomer (stra?nik) nie b?dzie potrzebny.
Kabalat Panim (przywitanie go?ci)
Go?cie s? witani i najcz??ciej cz?stowani przystawkami i drinkami. Na zaproszeniu na ?ydowski ?lub zawsze podawana jest godzina rozpocz?cia kabalat panim jako czas oczekiwanego przybycia go?ci, dodatkowo podaje si? czas rozpocz?cia chupy (ceremonii).

Podczas kabalat panim, rodziny (tradycyjnie dwie matki) mog? zdecydowa? si? na rozbicie razem talerza. Rozbicie symbolizuje dwie sprawy. Przypomina nam zar?wno o braku ?wiatyni (tak jak szklanka rozbijana pod koniec ceremonii); a tak?e symbolicznie przygotowuje rodzic?w na rozdzielenie si? dzieci z rodzicami, jako ?e dzieci zaczynaj? tworzy? now? rodzin? z osob? kt?r? maj? za chwil? po?lubi?.

Rozbicie talerza by?o kiedy? aktem ko?cz?cym tnajim, ceremoni? maj?c? miejsce przed za?lubinami, podczas kt?rej to ceremonii rodziny dogadywa?y si? co do warunk?w ma??e?skiego kontraktu (tnajim to po hebrajsku warunki). W dzisiejszych czasach ceremonie te nie maj? ju? miejsca, cho? umowy przed?lubne (podpisywane u prawnika przed ?lubem) staj? si? coraz bardziej popularne, i wielu rabin?w (w??czaj?c tu rabin?w z Rady Rabin?w Ameryki – Rabbinical Council of America oraz International Rabbinic Fellowship i wielu innych organizacji, ja r?wnie? zaliczam si? do tej grupy) wymaga podpisania takiej umowy przed ?lubem.

Tisz Chatana (st?? pana m?odego) to kolejny element kabalat panim. Pan m?ody i inne osoby gromadz? sie wok?? sto?u, na kt?rym znajdowa? mog? si? przystawki i napoje. Rabin wraz z panem m?odym oraz ?wiadkami przegl?da podczas tiszu ketub? (?lubny kontrakt), upewniaj?c si?, ?e pan m?ody rozumie wszystkie zobowi?zania jakie ma z?o?y? pannie m?odej. ?wiadkowie nast?pnie podpisz? ketub?; pan m?ody oraz rabin r?wnie? mog? j? podpisa?. (Je?li panna m?oda ma podpisa? ketub?, zazwyczaj robi to wtedy kiedy otrzymuje j? pod chup?).

W tym samym czasie kala (panna m?oda) mo?e r?wnie? mie? sw?j w?asny tisz, z drinkami, przystawkami, przemowami dotycz?cymi Tory i innymi atrakcjami. Zar?wno do jej sto?u jak i do sto?u pana m?odego mog? podchodzi? ludzie i prosi? ich o b?ogos?awie?stwa, lub b?ogos?awi? ich nadchodz?ce za?lubiny.

Kiedy tisze dobiegn? ko?ca, pan m?ody odprowadzany jest w towarzystwie ta?cz?cych i ?piewaj?cych go?ci do Bedekin ? ceremonii zakrycia welonu. Jego ojciec i przysz?y te??, lub oboje rodzic?w prowadz? go do panny m?odej. Pan m?ody sprawdza, czy kobieta, kt?ra tu stoi i kt?r? ma po?lubi? napewno jest jego narzeczon?, a nast?pnie przykrywa jej twarz welonem. Niekt?rzy twierdz?, ?e welon ma za zadanie maskowa? pi?kno panny m?odej, tak by?my patrzyli jedynie na dobre uczynki jej i jej rodziny; inni wierz?, ?e welon symbolizuje to, ?e panna m?oda zachowuje swe oczy na patrzenie jedynie na swego m??a. Bedekin s?u?y r?wnie? temu, by chatan m?g? rozpozna? sw? kal?, tak by upewni? si?, ?e nie po?lubia innej kobiety ni? zamierza?, jak przydarzy?o si? na przyk?ad Jakubowi kiedy po?lubia? c?rki Lawana. Ceremonie zakrycia welonem jest tak wa?na, i? niekt?rzy twierdz?, ?e zakrycie welonem stanowi chup?. Welon pozostanie na twarzy panny m?odej do ko?ca ceremonii.

Procesja

Po zakryciu welonem pan m?ody a nast?pnie panna m?oda odprowadzani s? w otoczeniu ta?c?w i ?piew?w do chupy. Po prawicy i lewicy panny m?odej i pana m?odego id? ich rodzice, kt?rzy czasami trzymaj? w r?kach ?wiecie, symbolizuj?ce promieniuj?ce szcz??cie jakie ma by? owocem ma??e?stwa. Tradycyjnie panna m?oda okr??a chatana trzy lub siedem razy (zale?nie od tradycji jakiej trzyma si? para) kiedy spotyka pana m?odego pod chup?. Niekt?rzy twierdz?, ?e reprezentuje to ochron? jak? panna n?oda oferuje panu m?odemu, i ?e zapewni ona ?ciany jakie potrzebne s? do utrzymania ich nowego domu. Tradycja trzykrotnego okr??enia pana m?odego wywodzi si? z trzech miejsc w kt?rych Tora wspomina o tym, ?e m??czyzna powinien po?lubi? kobiet?, podczas gdy tradycja siedmiokrotnego okr??enia pana m?odego reprezentuje siedem dni stworzenia podkre?laj?c, i? nowa para kreuje sw?j w?asny nowy mikrokosmos poprzez wyj?cie za za?lubiny. Kiedy okr??anie dobiegnie ko?ca, kala staje po prawej stronie chatana.

Chupa (?lubny Baldachim)
Ceremonia za?lubin ma miejsce pod chup? symbolizuj?c? nowy dom pary. W tradycji aszkenazyjskiej chupa zazwyczaj jest na zewn?trz, cho? czasem mo?e si? r?wnie? znajdowa? w synagodze. Chupa mo?e by? zwyk?ym kawa?kiem materia?u zawieszonego pomi?dzy czterema dr?gami, lecz mo?e r?wnie? stanowi? wykwintne dzie?o zdobione najlepszymi materia?ami i ?wie?ymi kwiatami. Chupa musi posiada? dach, lecz nie ma ?cian. Cz?sto jako dach u?ywa si? talitu. Istnieje tradycja g?osz?ca, i? ktokolwiek pomaga w trzymaniu s?up?w podtrzymuj?cych chup? b?dzie wynagrodzony o?enieniem si? w bliskiej przysz?o?ci.

Wino
Pierwsze b?ogos?awie?stwo recytowane pod chup? to b?ogos?awie?stwo nad winem. Podobnie jak ma??e?stwo symbolizuje pocz?tek nowego ?ycia, tak wino reprezentuje ?ycie. Rozpoczyna si? jako sok winogronowy, nast?pnie fermentuje do postaci kwa?nego napoju, po czym dojrzewa do smaku wspania?ego produktu, kt?ry sprawia podniebieniu du?? przyjemno??, czyli wina. Wino przywo?uje zdanie z Ksi?gi Psalm?w 23:5 ??????? ??????? – ?m?j kielich jest przeobfity?. Pierwsz? rzecz? z jak? ma kontakt m?oda para, wkraczaj?ca do swego nowego domu jest (poprzez wino) obfito?? dobroci. B?ogos?awie?stwo mo?e zosta? wypowiedziane przez rabina lub innego honorowego go?cia lub cz?onka rodziny.

Kiduszin (Formalne Zar?czyny)
Pomimo tego, ?e panna m?oda i pan m?ody s? zar?czeni ju? od jakiego? czasu przed ?lubem, kiduszin to ich formalne, chalachiczne zar?czyny. Je?li para jest chalachicznie zar?czona, jest zobowiazana rozwie?? si? w przypadku rozej?cia ? nawet je?li rozejd? si?, zanim si? sobie po?lubi?. By unikn?? takiej sytuacji,?zosta?o zdecydowane by pozwoli? parom zar?czy? si? a nast?pnie po?lubi? si?, jako dwa akty nast?puj?ce jedno po drugim tego samego dnia.

Kiduszin juchwalany jest poprzez zaakceptowanie przez kal? warto?ciowego przedmiotu od chatana. Tradycyjnie chodzi o g?adk? z?ot? obr?czk? bez ?adnych kamieni i bez dekoracji, jednak chalachicznie wa?ne jest by dw?jka ?wiadk?w potwierdzi?a, i? przedmiot ten warty jest co namniej dw?ch perut, antycznej waluty (bez obaw, wszystkie wsp??czesne ?lubne obr?czki warte s? conajmniej tyle). Obr?czka musi by? zakupiona osobi?cie przez chatana, za jego w?asne pieni?dze ? w przeciwnym razie obr?czka, kt?r? ma da? pannie m?odej nie jest w pe?ni jego w?a?no?ci?.

Pan m?ody prezentuje obr?czk? pannie m?odej i nast?pnie obwieszcza, i? poprzez danie jej tej obr?czki, staj? si? oni formalnie zar?czeni. ??? ?? ?????? ?? ????? ?? ??? ??? ?????? – “Oto u?wi?cona mi jeste?, zgodnie z prawem Moj?esza i Izraela.?

Tradycyjnie panna m?oda bez s??w akceptuje obr?czk?. Coraz wi?cej jednak par decyduje si? na to by panna m?oda wyrazi?a werbalnie swe pragnienie by zaakceptowa? kiduszin, tak by w ten spos?b ukonstytutowa? ceremoni?, odnosz?c si? do dyskusji z Talmudu w Kiduszin 12b.

Po tym jak obr?czka zostaje zaakceptowana a ?wiadkowie stali si? ?wiadkami owego procesu, ?wiadkowie deklaruj? pann? m?od? i pana m?odego jako sobie zar?czonych.
Ketuba (Kontrakt Ma??e?ski)

Ketuba jest legalnym dokumentem w j?zyku aramejskim broni?cym praw kobiety zar?wno w czasie trwania ma??e?stwa jak i w przypadku rozwi?zania ma??e?stwa. Jest to mo?liwe najstarsza na ?wiecie ustawowa umowa ma??e?ska na ?wiecie; ketuba by?a u?ywana przez ?yd?w, jak g?osz? r??ne teksty ?r?d?owe – od czas?w zniszczenia drugiej ?wiatyni.

Aby oddzieli? zar?czyny i ceremoni? za?lubin, rabini decyduj? si? w tym momencie na odczytanie ketuby. Honorowy go??, lub inna wa?na osoba, odczytuje ketub? (lub fragmenty ketuby) na g?os, wyszczeg?lniaj?c obowi?zki pana m?odego wobec panny m?odej (co ciekawe, ketuba nie wymienia obowi?zk?w panny m?odej wobec pana m?odego). W przypadku niekt?rych par panna m?oda tylko akceptuje ketub? i przejmuje j? po jej odczytaniu, inne pary wybieraj? by panna m?oda podpisa?a ketub? jako znak jej akceptacji.
Szewa Brachot (Siedem B?ogos?awie?st)
Ceremonia sk?ada si? z siedmiu b?ogos?awie?stw. Cho? zazwyczaj para stoi pod Chup? ju? d?ugi czas przed rozpocz?ciem siedmiu b?ogos?awie?stw, nale?y upewni? si?, ?e w czasie tej ceremonii, para stoi pod Chup?.

B?ogos?awie?stwa pochodz? z Talmudu (Ketubot 8a) i otwieraj? si? b?ogos?awie?stwem nad pe?nym kielichem wina (musi by? to inny kielich od tego jaki u?yty by? podczas kiduszin). Nast?pne sze?? b?ogos?awie?stw opisuj? chwa?? Boga jako stw?rcy, rado?? stworzenia i specjaln? rado?? ma??e?stwa.

Te same b?ogos?awie?stwa recytowane s? podobnie pod koniec weselnego wieczoru i tradycyjnie pod koniec ka?dego posi?ku jakie para spo?ywa w pierwszym tygodniu ich ma??e?stwa.

B?ogos?awie?stwa mog? zosta? odczytane przez jedn? osob?, lub ka?de z b?ogos?awie?stw przez inn? osob?. Opr?cz odczytania b?ogos?awie?stw, inne osoby (np. osoby kt?re ze wzgl?du na chalachiczne wymogi nie moga by? wezwane do powiedzenia b?ogos?awie?stwa) moga by? poproszone by wyja?ni?, czego dotyczy ka?da z brach.

Niekt?re pary decyduj? si? na powiedzenie ?smego b?ogos?awie?stwa wzywaj?cego do powi?kszenia og?lnej rado?ci. To dodatkowe b?ogos?awie?stwo pochodzi z bardzo wiekowego siduru Raw Amrama Gaona. Rabin Dawid Staw i inni rabini twierdz?, ?e b?ogos?awie?stwo to powinno stanowi? cz??? ceremonii i powinno by? wypowiedziane przez kobiet?, jednak nie wesz?o to na razie do powszechnej praktyki.

Po zako?czeniu ceremonii szewa brachot, para pije wino i uroczysto?? niemal?e dobiega ko?ca.

St?uczenie Szklanki
Po tym jak szewa brachot s? zako?czone, chatan zbija szklank? pod chup? by pami?ta? zniszczenie ?wi?tyni. Szklanka jest owini?ta tak by chatan si? nie porani?. Zwyczajowo zanim zbije szklank?, chatan odczytuje lub od?piewuje Psalm 137:5 ???-???????????? ????????????– ?????????? ???????? ? ?Jeruzalem, je?li zapomn? o tobie, niech uschnie moja prawica!? Kiedy szklanka zostaje st?uczona, zgromadzeni go?cie wykrzykuj? ?Mazal tov!?.

Obr?czka dla Chatana

We wsp??czesnych czasach wiele panien m?odych chce przedstawi? swym panom m?odym obr?czk? dla pana m?odego wybran?; i wielu m??czyzn pragnie nosi? obr?czk?. Nie ma ?adnej tradycyjnej ceremonii zwi?zanej z prezentacj? obr?czki dla pana m?odego, lecz wi?kszo?? par kt?re chc? by sta?o si? to elementem ich ?lubnej ceremonii, robi to po tym jak szklanka jest zbita,i stanowi to ostatni element ceremonii przed opuszczeniem chupy. Kala mo?e wyg?osi? kr?tki wyk?ad lub odczyta? kilka werset?w podczas prezentowania m??owi jego obr?czki.
Cheder Jichud (Pok?j Prywatno?ci)
Po chupie zwyczajowo przybyli go?cie rzucaj? si? na m?od? par? z ?yczeniami, u?ciskami a nawet pro?bami o b?ogos?awie?stwa.

Jednak po to by w pe?ni dope?ni? ceremonii ma??e?skiej, para musi si? uda? do miejsca odosobnienia. Zostan? oni odprowadzeni przez ?wiadk?w do pokoju gdzie b?d? mogli sp?dzi? sami razem par? minut by zrelaksowa? si? i wyciszy? zanim z powrotem wr?c? do oczekuj?cego ich t?umu. Go?cie stoj? na zewn?trz i pilnuj? by nikt im nie przeszkadza?, dop?ki para sama nie zechce stamt?d wyj??.

Je?li para ca?y dzie? po?ci?a (zgodnie ze zwyczajem) w pokoju zazwyczaj znajduje si? ?ywno??, a tak?e inne dobra dla od?wie?enia m?odej pary lub np. bardzo wygodne krzes?a, na kt?rych para b?d?ca ju? oficjalnie m??em i ?on?, mo?e odpocz??.

Seudat Micwa (Micwa Posi?ek)
Podczas gdy para odpoczywa w cheder jichud go?cie zaczynaj? spo?ywa? weselny posi?ek. Posi?ek ten jest micw?, czyli zobowi?zaniem wynikaj?cym z faktu, i? mia? miejsce ?lub.

Kiedy para pojawia si? na sali rozpoczynaja si? ta?ce, kt?re kontunuuj? si? bez przerwy do ko?ca posi?ku. Go?cie s? zobowi?zani do tego by bem’sameach hachatan w’et hakala – by zadowoli? nowo?e?c?w. Oznacza to, ?e mog? oni ta?czy?, ?onglowa?, przedstawia? i robi? r??ne inne rzeczy, wszystko po to by radowa? szcze?liw? par?.

Pod koniec posi?ku, po birkat hamazon ? b?ogos?awie?stwie wypowiadanym po posi?ku ? ponownie odczytane jest siedem b?ogos?awie?stw, jakie wypowiedziane by?y pod chup?, i ?lub jest zako?czony.

Rabin Tyson Herberger