Jak Haszem kieruje Sw?j ?wiat

????W wieczornej modlitwie Arvit m?wimy, ?e Haszem ?Swoim s?owem sprowadza wieczory, m?dro?ci? otwiera bramy i rozumieniem zmienia pory, odmienia czasy, ustawia gwiazdy w ich konstelacjach na sklepieniu nieba wed?ug Swojej woli?.

Widzimy, ?e Rabini, autorzy tej liturgii wi?cej ni? 2000 lat temu, zrobili nast?puj?ce ??czniki mi?dzy atrybutami Haszem i to, co Haszem robi:
a. Jego s?owo – sprowadzanie wieczor?w;
b. Jego m?dro?? – otwieranie bram;
c. Jego rozumienie – zmienianie pory oraz odmienianie czas?w;
d. Jego wola – ustawianie gwiazd w ich konstelacjach na sklepieniu nieba.

Zastan?wmy si? nad g??bszym znaczeniem tych ??cznik?w, zw?aszcza w pierwszej kategorii: s?owo Haszem (dwar Haszem) i sprowadzenie wieczor?w (maariw arawim).

Komentatorzy zwr?cili nasz? uwag?, ?e s?owo wiecz?r (erew) pokazuje si? tutaj w liczbie mnogiej. Zwr?cili r?wnie? nasz? uwag?, ?e s?owo maariw (sprowadza? wieczory) pochodzi od s?owa learew, co oznacza dos?ownie ?miesza??. Mo?na powiedzie? metaforycznie, ?e sprowadzaj?cy wieczory (maariw arawim) ?miesza ?wiat?o z ciemno?ci??. Liczba mnoga, czyli ?wieczory? zamiast ?wiecz?r?, wyra?a intencj? autor?w liturgii, ?eby odnie?? si? do dw?ch ?mieszanki ?wiat?a i ciemno?ci?. Pierwsze to wieczory, a drugie nocne ?wiat?o od gwiazd zas?onionych chmurami. Takie ?mieszanki ?wiat?a z ciemno?ci?? powstaj? dzi?ki s?owo Haszem (dwar Haszem). Wyraz dwar Haszem jest normalnie t?umaczone jako ?s?owo Haszem, ale ono ma g??bsze znaczenie ? ono oznacza w zasadzie rzeczy rozkaz Haszem. Pierwszy raz, kiedy s?owo dawar pokazuje si? w Torze jest odno?nie Awrama i Sarai, jeszcze przed tym, ?e Haszem zmieni? ich imiona na Awraham i Sara. By? g??d na Ziemi Kenaan i Awram i Sarai zeszli na jaki? czas do Faraona w Egipcie (jeszcze wiele set lat przed niewolnictwem ich potomk?w w Egipcie). Sarai by?a bardzo pi?kna i Awram ba? si?, ?e zabij? go kiedy b?dzie chcia? przyj?? do niej. On, dlatego, poprosi? Sarai, ?eby ona przedstawi?a si? jako jego siostra a nie ?on?. Sarai zgodzi?a si? i powsta?a nieprzyjemna sytuacja, w kt?rej Faraon jak r?wnie? inni m??czy?ni mieli zamiary ma??e?skie wobec Sarai. Haszem zrobi? cud i wszyscy m??czy?ni stali impotentami. Opisuj?c to wydarzeni Tora m?wi, ?e Haszem zrobi? dla m??czyzn tak? plag? impotencji al dwar Sarai ? ?na rzecz Sary? albo ?na rozkaz Sary?. Midrasz Tanchuma (cytowany przez Raszi) opowiada nam, ?e plaga impotencji nie by?a wszechogarniaj?ca. Raczej anio? uderza? t? plag? indywidualnych m??czyzn na rozkaz Sary. Widzimy, wi?c, ?e s?owo dawar oznacza ?rozkaz?.

To z kolei prowadzi do kolejnego pytania. W czterech wy?ej wymienionych opisach dzie?o Haszem mamy 4 kategorie:
a. Jego rozkaz;
b. Jego m?dro??;
c. Jego rozumienie;
d. Jego wola.

Pierwsza kategoria r??ni si? od kolejnych trzech kategorii, bo ?m?dro???, ?rozumienie? i ?wola? s? atrybutami, a ?rozkaz? jest czynem wykonanym, a nie atrybutem. Zaostrzaj?c pytanie powiedzia?bym, dlaczego te inne dzie?a Haszem s? wykonywane przez Jego atrybuty, a ?mieszanie ?wiat?a z ciemno?ci?? wymaga a? Jego rozkazu? Co to ma nas nauczy??

Intuicyjnie czujemy, ?e ?wiat jest dualny. Zw?aszcza niemowle maj? tak? perspektyw? ? ?ycie jest albo dobre albo z?e, perspektywa czarnobia?a. Idea “mieszanki ?wiat?a i ciemno?ci” naucza nas, ?e tak jednak nie jest. Kwintesencja naszego istnienia jest stanem szarym ? ani czarnym any bia?ym. Nasz praojciec Jaakow/Israel widzia? w swoim ?nie drabin? mi?dzy niebem i ziemi?. Anio?owie chodzili po drabinie w g?r? i w d??. Rabini nauczj?, ?e taki jest stan duchowy ka?dego cz?owieka: albo ruszamy si? do g?ry albo na d?? ? nie istnieje ?adne status quo. Ta idea jest po??czona z wy?ej wymienion? ide?, ?e ?wiat nie jest ani czarny ani bia?y ? on jest raczej w ci?g?ym ruchu w jednym lub, bro? Bo?e, w drugim kierunku.

Tradycja opowiada (Zohar), ?e Haszem najpierw mia? intencj?, ?eby stworzy? ?wiat przez Sw?j atrybut S?d (din). Wsta?a Tora w obronie ludzko?ci i powiedzia?a, ?e bez atrybutu Mi?osierdzia (rachamim) ?wiat nie potrafi istnie?. Haszem jakby si? zgodzi? i Stworzy? ?wiat u?ywaj?c “mieszank?” atrybut?w S?du i Mi?osierdzia. Je?li ?wiat by?by stworzony tylko z Atrybutem S?d by?by “czarnobia?y”. Winny nie mia?by mo?liwo?ci do teszuwy (powrotu). Natomiast nasza rzeczywisto?? jest oparta na mo?liwo?ci do zrobienia teszuwy. Nie istnieje w naszej tradycji poj?cie o zbawieniu poprzez wiar? w jakiego? zbawiciela, jak w chrze??ja?stwie. Nasza tradycja naucza, ?e cz?owiek jest w ci?g?ym procesie i do ostatniego momentu swojego ?ycia ma on mo?liwo?? do zrobienia teszuwy (powrotu).

Pozdrowienia z Jerozolimy,
Rabin Icchak Rapoport