PRZES?ANIA W GRAMATYC? J?ZYKA HEBRAJSKIEGO

open bookChcia?bym przeciwstawi? dwa wyrazy u?ywane w Tanachu, kt?re rozpoczynaj? r??ne opowie?ci i fragmenty, a mianowicie wyrazy: we-haja i wa-jehi.

Wyraz wa-jehi oznacza ?i wydarzy?o si???. Tora Ustna naucza, ?e ten wyraz s?u?y do rozpocz?cia opowie?ci, kt?ra ma w sobie element z?a dla protagonist?w.
Natomiast wyraz we-haja oznacza ?i wydarzy si??? i ten wyraz rozpoczyna opowie??, kt?ra zawiera b?ogos?awie?stwo dla protagonist?w. Wyraz wa-jehi rozpoczyna co? z?ego a wyraz we-haja rozpoczyna co? dobrego.
Dlaczego w?a?nie tak a nie odwrotnie?

Zwr??my najpierw uwag? na kilka przyk?ad?w tego fenomenu:

Ksi?ga Estery rozpoczyna si? wyrazem wa-jehi i zawiera opowiadanie o prawie zamordowaniu ca?ego narodu Izraela przez Hamana. Innymi s?owy: wa-jehi rozpoczyna co? z?ego.

Ksi?ga Dewarim rozdzia? 26 rozpoczyna si? wyrazem we-haja i opowiada, ?e nar?d Izraela wejdzie na Ziemi? Izraela, opanuje Ziemi? i zrobi, ?e ta Ziemia rozkwitnie. Innymi s?owy: we-haja rozpoczyna co? dobrego.

Wr??my teraz do naszego pytania. Oby osi?gn?? odpowied? musimy najpierw zrobi? nast?puj?c? analiz? gramatyczn? wyraz?w wa-jehi i we-haja.

Ka?dy z tych wyraz?w jest skonstruowany z dw?ch cz??ci. Pierwsza cz??? jest to przedrostek ?we-? albo ?wa-?, co oznacza po polsku ?i?. Druga cz??? jest to s?owo ?jehi?, co oznacza ?b?dzie?, albo s?owo ?haja?, co oznacza ?by?o?.

Zwr??my uwag?, ?e przedrostek ?we-? albo ?wa-? przewraca znaczenie s?owa, kt?re wyst?puje po nim. Wyraz ?wa-jehi? powinien oznacza? ?i b?dzie?, skoro ?jehi? oznacza ?b?dzie?. Jest jednak inaczej i wyraz ?wa-jehi? oznacza ?i wydarzy?o si??. Wyraz ?wa-jehi? m?wi wbrew pozor?w o przesz?o?ci a nie o przysz?o?ci.

Tak samo z wyrazem ?we-haja?. Wydawa?oby si?, ?e on b?dzie oznacza? ?i by?o?, skoro s?owo ?haja? oznacza by?o. Jest jednak odwrotnie i wyraz ?we-haja? oznacza ?i wydarzy si??. Innymi s?owy, wyraz ?we-haja? m?wi o przysz?o?ci, a nie o przesz?o?ci.

Po??czmy teraz nasze zrozumienia gramatyki do wy?ej wymienionych przes?a? owych wyraz?w. Wyraz ?wa-jehi?, kt?ry wygl?da jakby odnosi? si? do przysz?o?ci, ale odnosi si? wbrew pozorom do przesz?o?ci, rozpoczyna opowie?ci o z?ych rzeczach. Natomiast wyraz ?we-haja?, kt?ry wygl?da jakby odnosi? si? do przesz?o?ci, ale odnosi si? wbrew pozorom do przysz?o?ci, rozpoczyna opowie?ci o dobrych rzeczach. Co to ma nas nauczy??

Wydaje mi si?, ?e owe wyrazy nauczaj? o r??nych ?wiatopogl?dach cz?owieka, o pozytywnym jak r?wnie? o negatywnym. Negatywny ?wiatopogl?d w tym wypadku jest ?yciem w ci?g?ym marzeniu o lepsze jutro zamiast wzi?? si? za sprawy dzisiaj i teraz. Cz?owiek, kt?ry zawsze odk?ada sprawy do lepszego jutra b?dzie w ko?cu zniszczony przez b??dy w?asnej przesz?o?ci. Skoro on tych b??d?w nigdy nie naprawi? to one w ko?cu go dogoni?. W jaki spos?b jest ten ?wiatopogl?d symbolizowany wyrazem ?wa-jehi??

Je?liby?my z?amali ?wa-jehi? na s?owa ?wa? i ?jehi? to mieliby?my wyraz ?i b?dzie?. Ale po hebrajsku s?owo ?i? jest przedrostkiem i nie mo?e sta? osobno! Pr?ba rozdzielenia ?wa-jehi? na ?wa? i ?jehi? jest niemo?liwo?ci? ? i tak samo jest z owym negatywnym ?wiatopogl?dem. Cz?owiek nie mo?e wiecznie rozdziela? swoje ?ycie: nic nie robi?c dzisiaj i wierzy? tylko w lepsze jutro. Takie zachowanie b?dzie pocz?tkiem do czego? z?ego.

Inaczej jest z wyrazem ?we-haja?. S?owo ?haja? oznacza ?by?o? i wyraz w ca?o?ci wskazuje na to, ?e cz?owiek nie ucieka od przesz?o?ci, ale raczej, ?e on do niej dodaje i na bazie jej tworzy przysz?o??. Innymi s?owy: pozytywny ?wiatopogl?d.
Oby?my go wszyscy mieli.

Pozdrowienia z Jerozolimy,
Rabin Icchak Rapoport