Wieczny tu?acz czy podr??nik z celem?

W dawnych czasach chrze?cija?stwo nazywa?o ?yda ?wiecznym tu?aczem?. W ?redniowieczu mo?na przeczyta? u pewnych chrze?cija?skich teolog?w opowie?? o ?ydzie, kt?ry kpi w Jezusa po drodze do krzy?a i jako kar? ma tu?a? si? wiecznie a? Jezus wr?ci z powrotem. Podkre?lam, ?e to jest wy??cznie chrze?cija?ska teologia, a nie judaizm. Judaizm nie uznaje Jezusa za czegokolwiek wi?cej ni? normalnego cz?owieka. Nale?y r?wnie? podkre?li?, ?e stosunek ko?cio?a do narodu ?ydowskiego jest dzisiaj lepszy ni? kiedykolwiek przedtem. Przez 2000 lat ?ydzi byli wiecznie winni za ?mier? Jezusa. Papie? Jan XXIII przyj?? w Nostra Aetate w 1965 roku, ?e ?ydzi dzisiaj nie s? winni tego, co si? wydarzy?o 2000 lat temu i ?e nawet wtedy nie wszyscy ?ydzi byli temu winni. Winni byli tylko ci, kt?rzy na to naciskali, twierdzi Nostra Aetate. Papie? Jan Pawe? II poszed? o jeszcze jeden wielki krok do przodu do naprawienia relacji ko?cio?a i ?yd?w, nazywaj?c ?yd?w ?starsi bracia w wierze? i przepraszaj?c za 2000 lat antysemityzmu ze strony ko?cio?a. Jego nast?pca, Papie? Benedykt XVI, doda? wyra?enie nazywaj?c ?yd?w ?ojcowie w wierze?.

Wy?ej napisany akapit jest t?em do nast?puj?cych rozwa?a?, kt?re spr?buj? zrozumie? 2000 lat diaspory, w ci?gu kt?rej ?ydzi faktycznie wiele razy musieli si? ?tu?a?? z jednego kraju do drugiego. Co m?wi o tym judaizm?

Po pierwsze musimy wzi?? pod uwag?, ?e co najmniej cz??? tu?ania si? naszego narodu przez 2000 lat by?a ?samospe?niaj?ca si? zapowied??.
Pewni kr?lowie w ci?gu historii, kt?rzy byli de facto chrze?cijanami, widzieli wyrzucanie ?yd?w z jednego miejsca na drugie, jako wype?nianie zapowiedzi chrze?cija?stwa odno?nie ?yd?w. Z tej perspektywy widzimy, ?e ?wieczne tu?ania si? ?yd?w? nie jest niczym innym poza z?ymi czynami i intencjami pewnych kr?l?w w imieniu swojej religii. Natomiast wiemy od 1965 roku, jak wy?ej wymienione, ?e ko?ci?? odrzuca ka?d? form? antysemityzmu. Baruch Haszem (Bogu dzi?ki).

Musi jednak r?wnie? by? jakie? przes?anie z Tory odno?nie naszego tu?ania si?, pomimo z?ych czyn?w r??nych kr?li. Chcia?bym najpierw przedstawi? perspektyw? Tory Ustnej, z Talmudu, traktat Pesachim, folio 87b:
?Powiedzia? Rabbi Elazar ben P?dat: Jedyny pow?d, dlaczego Haszem rozproszy? ?yd?w w diasporze, jest, ?eby konwertyci mogli si? do??czy? do narodu ?ydowskiego.?

Z tekstu Talmudu mo?na wywnioskowa? ciekaw? sprzeczno?? mi?dzy pogl?dem chrze?cija?stwa i judaizmu odno?nie ?tu?anie si? ?yd?w po ?wiecie?. W chrze?cija?stwie by?o to widziane, jako kara dla narodu ?ydowskiego. Dla ?yd?w natomiast, jako spos?b do osi?gni?cia naszego celu.

Nale?y zwr?ci? uwag? na to, jak nasz ?wiatopogl?d odno?nie naszego wygnania wp?yn?? na czyny naszych m?drc?w. Od wczesnego ?redniowiecza widzimy, ?e ?ydowscy m?drcy zajmuj? si? np. medycyn? i literatur? na najwy?szym poziomie. Ich dzia?alno?? zrobi?a i robi dobre imi? dla ?yd?w. Konsekwentnie robi si? ?atwiej dla unikalnych ludzi w r??nych narodach, kt?rzy czuj? ch?? do przy??czenia si? do Przymierza narodu ?ydowskiego z Haszem, ?eby to zrobi?.

Przymierze narodu ?ydowskiego z Haszem sk?ada si? z dw?ch przymierzy: Przymierze Abrahama i Przymierze Moj?esza.
Przymierze Abrahama jest tematem Ksi?gi Bereszit (Rodzaju); a Przymierze Moj?esza jest tematem dalszych Ksi?g Tory. Zwr??my uwag? nad jedn? z podstawowych r??nic mi?dzy Przymierzem Abrahama i Przymierzem Moj?esza. O Przymierze Abrahama uczymy si? przede wszystkim poprzez opowie?ci Tory o praojcach i pramatek. Opr?cz tych opowie?ci, przymierze Abrahama obejmuje wy??cznie 2 przykazania:
1. ?ydzi maj? mieszka? na ziemi, kt?r? Haszem da? Abrahamowi (Ziemi? Izraela);
2. ?ydzi maj? obrzeza? swoich syn?w w ?smym dniu ?ycia.
Natomiast Przymierze Moj?esza, opisane w dalszych Ksi?gach Tory, skupia si? g??wnie nad przykazaniami. S? opowie?ci, ale s? one w mniejszo?ci.

Z tego otrzymujemy wa?ne przes?anie. Uczy? si? z przyk?adu innych funkcjonuje wy??cznie w grupie ma?ej ilo?ci ludzi, jak np. w rodzinie. Na poziomie wielkiej ilo?ci ludzi musz? by? ?cis?e prawa i regu?y.

Chcia?bym na ko?cu nawi?za? z powrotem do pytania w tytule: czy wieczny tu?acz, czy podr??nik z celem?
Haszem m?wi i Abrahamowi i Jakubowi o tej ziemi, kt?r? ich potomkowie b?d? posiada?. Do Abrahama, Haszem m?wi:
?Podnie? oczy swoje i spojrzyj z miejsca, na kt?rym jeste? na p??noc i na po?udnie i na wsch?d i na zach?d. Bo ca?? t? ziemi?, kt?r? widzisz, dam tobie i potomstwu twemu na wieki? (Bereszit 13).
Natomiast do Jakuba Haszem m?wi:
?Potomstwo twoje b?dzie liczne jak proch ziemi i rozprzestrzenisz si? na zach?d i na wsch?d i na p??noc i na po?udnie, i b?d? b?ogos?awione w tobie i w potomstwie twoim wszystkie plemiona ziemi? (Bereszit 28).

Zwr??cie uwag?, ?e do Abrahama Haszem powiedzia? ?na p??noc i na po?udnie i na wsch?d i na zach?d?. Natomiast Jakubowi powiedzia?: ?na zach?d i na wsch?d i na p??noc i na po?udnie?.
Haszem wskaza? kierunki geograficzne inaczej do Abrahama a inaczej do Jakuba! Abrahamowi najpierw p??noc-po?udnie a potem wsch?d-zach?d.
Jakubowi Haszem postawi? p??noc-po?udnie na drugim miejscu, a nie na pierwszym jak dla Abrahama. Ponadto Haszem r?wnie? zmieni? wsch?d-zach?d do Abrahama na zach?d-wsch?d da Jakuba.
Dlaczego te r??nice?

Rabini zwr?cili nasz? uwag? nad r??nymi zas?ugami naszych praojc?w. Abraham by? pierwszym s?ug? Haszem. Nale?a?oby powiedzie?, ?e ca?a s?u?ba dla Haszem w ?wi?tyni w Jerozolimie, wykonana przez potomk?w Abrahama, istnieje dzi?ki jemu. O?tarz sta? na p??nocnej stronie G?ry ?wi?tyni i w zwi?zku z tym Haszem przedstawia Abrahamowi Ziemi? Izraela z kierunkiem p??noc na g??wnym miejscu.
Natomiast unikalna zas?uga Jakuba dla swoich potomk?w by?a inna. Dzi?ki zas?ug? Jakuba Haszem podzieli? Morze Czerwone dla Dzieci Izraela, kiedy Egipcjanie gonili za nimi przez pustyni?. W zwi?zku z tym Haszem przedstawi? Jakubowi Ziemi? Izraela z kierunkiem zach?d na g??wnym miejscu. Potomkowie Jakuba b?d? stali na wschodniej stronie Morza Czerwonego i dzi?ki zas?udze ich praojca Jakuba podzieli si? Morze Czerwone i oni przejd? na zach?d do bezpiecznego miejsca. (Midrasz Bereszit Raba 34:14 i Szemot Raba 21:8. Cytowane w Baal HaTurim do Bereszit 13:14).

Na bazie wy?ej wymienionych Midrasz?w mo?emy chyba wywnioskowa?, ?e nawet kierunki maj? znaczenie. Izajasz powiedzia?: ?ze wschodu przynios? twoje potomstwo i ciebie zbior? z zachodu? (43;5). Widzimy u Izajasza przepowiedz, ?e wi?ksza cze?? narodu ?ydowskiego b?dzie na zachodzie od Izraela, a mniejsza cz??? na wschodzie. Og?lnie rzecz bior?c mo?na powiedzie?, ?e zach?d od Ziemi Izraela jest miejscem zamieszkania aszkenazyjskich ?yd?w (europejskich), a na wsch?d od Ziemi Izraela jest miejscem zamieszkania sefardyjskich ?yd?w. Nadal dzisiaj wi?kszo?? ?yd?w na ?wiecie to ?ydzi aszkenazyjscy, a przed 1939 roku ponad 90% ?yd?w na ?wiecie byli ?ydzi aszkenazyjscy.

Od utworzenia pa?stwa Izrael nie ma ju? wi?cej ?adnego przymusu dla ?yd?w tu?ania si? po ?wiecie. Ka?dy ?yd mo?e wr?ci? do domu kiedykolwiek on zachce. Oby?my wkr?tce widzieli wszystkich ?yd?w diaspory w Izraelu.

Pozdrowienia z Jerozolimy,
Rabin Icchak Rapoport