Zbieranie iskier – Paraszat Ree

Czy dozwolone jest na?ladowanie innych narod?w w s?u?bie Bogu?

W Ksi?dze Dewarim, w rozdziale 13:1 napisane jest “Wszystko, co ja wam powiedzia?em, starannie wype?niajcie. Nic do tego nie b?dziesz dodawa? ani niczego od tego nie ujmiesz.? Pytanie w jaki spos?b rozumie? ten wers? Je?eli czytamy go jako pocz?tek rozdzia?u to ??czy si? z wersem drugim m?wi?cym o proroku fa?szywym. Z ca?o?ci wynika, ?e je?eli pojawi?by si? kto? kto postanowi?yby doda? co? nowego czego w Torze nie by?o lub co? z niej ujmie wtedy nie b?dzie on pos?uchany bo jest napisane: “Nie dodawaj ani odejmuj”. Takie u?o?enie wers?w jest jednak podzia?em Tory, kt?ry pojawi? si? w XII wieku. Wedle naszego tradycyjnego podzia?u nale?y czyta? ten wers w kontekscie poprzedniego fragmentu “29 Gdy B?g tw?j, wyt?pi przed tob? narody, do kt?rych idziesz, aby nimi zaw?adn??, i opanujesz je, i osiedlisz si? w ich ziemi 30 To strze? si?, aby? nie wpad? w sid?a za nimi po ich wyt?pieniu sprzed oblicza twego i aby? nie pyta? o ich bog?w, m?wi?c: Podobnie jak te narody s?u?y?y swoim bogom, tak i ja uczyni?. 31 Nie uczynisz tak Bogu twemu, gdy? czyni?y one dla swoich bog?w to wszystko, co jest obrzydliwo?ci? dla Boga i czego B?g nienawidzi, pal?c dla nich w ogniu nawet swoich syn?w i swoje c?rki” (Dewarim 12:29-31). Wers 30 m?wi o sytuacji, w kt?rej kto? inspirowany innymi narodami chce s?u?y? Bogu. Rambam uwa?a, ?e mowa w tym zdaniu o awoda zara czyli ba?wochwalstwie, ale w prostym rozumieniu wers opowiada jedynie o inspiracji do s?u?enia Bogu. Niezale?nie od rozumienia wers zakazuje tego.

Pojawia si? pytanie jaka jest hawa mina wersu (domys?)? Domys? jest taki, ?e mo?emy uczy? si? od innych narod?w. Sk?d takie za?o?enie? Poniewa? sama Tora nam tak m?wi. Wywnioskowa? mo?na to z fragment?w dotycz?cych sk?adania ofiar: ?1 I przywo?a? B?g Moj?esza i przem?wi? do niego z Namiotu Zgromadzenia tymi s?owy: 2 Przem?w do syn?w izraelskich i powiedz im: Je?eli kto? z was chce z?o?y? ofiar? Bogu, to niech z?o?y ofiar? swoj? z byd?a rogatego lub z trzody.? (Wajikra 1:1-2). Tora nakazuje nam sk?adanie ofiar poniewa? by?o to rozpowszechnion? w?r?d innych narod?w form? kultu. Tak stwierdza Rambam w More Newuchim (warto zaznaczy?, ?e Ramban nie zgadza si? z opini? Rambama, ale teraz nie b?dziemy si? tym zajmowa?).

Id?c za Rambamem mo?na uzna?, ?e Tora nakazuj?c sk?adanie ofiar daje nam podstawy do s?dzenia, ?e mo?na czerpa? od innych narod?w. Jest to popularna idea kr???ca w narodzie ?ydowskim: likut nicocot – zbieranie iskier ?wi?to?ci rozrzuconych w?r?d narod?w po ca?ym ?wiecie. Wracaj?c do ksi?gi Dewarim, wersu 1 rozdzia?u 13 mo?na s?dzi?, ?e nale?y zrobi? jak najwi?cej, by te iskry pozbiera?. Skoro Tora wskazuje nam kierunek: id?cie i zbierajcie rozrzucone w?r?d narod?w iskry poprzez sk?adanie ofiar czemu nie zbiera? r?wnie? innych iskier i przyjmowa? innych zwyczaj?w. Mo?e warto interesowa? si? wszystkim co robi? inni i wszystko kopiowa?? Taki jest domys? wersu: ?To strze? si?, aby? nie wpad? w sid?a za nimi po ich wyt?pieniu sprzed oblicza twego i aby? nie pyta? o ich bog?w, m?wi?c: Podobnie jak te narody s?u?y?y swoim bogom, tak i ja uczyni??. Co m?wi nam na to Tora? Nie! Jest granica. Jak jest napisane w wersie 31 rozdzia?u 12 ?Nie uczynisz tak wobec Boga swego, bo to wszystko, czym brzydzi si? B?g i czego nienawidzi, oni swym bogom czynili, nawet swych syn?w i c?rki na ogniu palili dla swych bog?w.? Pojawia si? zatem pewna selekcja i ograniczenie w na?ladowaniu kult?w.

Co to oznacza? Nie interesuj si? rzeczami poza tymi, kt?re ci nakaza?em i kt?re dotycz? s?u?by Haszem bo mo?esz wpa?? w pu?apk? – a ta doprowadzi ci? do upadku etycznego (musar). W tym kontek?cie jasny jest przekaz wersu, kt?ry pojawi? si? na pocz?tku parszy: ?Tych wszystkich rzeczy, przeze mnie nakazanych, pilnie b?dziesz przestrzega?, by je wykona?: niczego nie dodasz i niczego nie ujmiesz”.

Idea zapo?yczania i czerpania od innych narod?w daje nam nadziej?, ?e jest mo?liwa harmonia mi?dzy nakazami Tory, a otaczaj?cym nas ?wiatem, kt?ry jest atrakcyjny. N?c?ce s? inne religie i inne formy s?u?enia Bogu ? mog? by? one jednak niebezpieczne dla naszej to?samo?ci, dla naszego narodu. Cz?sto wp?yw zauwa?alny jest dopiero po jakim? czasie, gdy mo?e by? ju? za p??no. Dlatego jakkolwiek pi?kna to idea to trzeba realizowa? j? ostro?enie w zgodzie z naukami naszych m?drc?w.