Polski olimpijczyk walczy o ?ydowsk? pami??

Szanowny Rabinie,

Nazywam si? Dariusz Popiela i pochodz? z Nowego S?cza. Jestem dobrym przyjacielem ?ukasza Polomskiego, pracujemy razem w S?deckim Sztetl. Spotykamy si? w Nowym S?czu.

Rozpoczynam projekt ratowania cmentarza ?ydowskiego w Kro?cienku nad Dunajcem. Cmentarz jest w bardzo z?ym stanie. Czy?cimy go regularnie i ?cinamy wysok? i szybko rosn?c? traw?. Obecnie jest o wiele lepiej, ale wci?? jest pusto bo s? tylko dwie Macewy 🙁 ?Gdy by?em tam ostatni kilka godzin wpad?em na pomys?, by rozpocz?? projekt upami?tnienia ?yd?w z Kro?cienka i okolic. Z majorem Krosicenko w radzie miejskiej zbudujemy drog? na cmentarz, bo teraz jest tam zwyk?a ??ka. Chcemy by by? to wyj?tkowy zabytek, bo mamy list? wszystkich ?yd?w w Kro?cienku do 1942 r. To nie tylko numery, ale te? wszystkie imiona i nazwiska! To nasz cel! Przygotowuj? oficjaln? wizualizacj? list?w itp. Chcia?bym zaprosi? rabina do projektu, je?li jest rabin zainteresowany. I mam nadziej?, ?e? 17 czerwca razem pomodlimy si? nad grobami podczas prezentacji powsta?ego pomnika.

Po tym jak otrzyma?em ten list dowiedzia?em si?, ?e jest wi?cej w Polsce nie-?yd?w, kt?rzy chc? upami?tnia? ?ydowsk? przesz?o?? Polski. Pomy?la?em, ?e wiadomo?? napisa?a jedna z prawych dusz, kt?ra sp?dza ?ycie badaj?c ?ydowsk? Polsk?, mo?e uczy na uniwersytecie lub pracuje dla organizacji non-profit upami?tniaj?cej ?ydowskie dziedzictwo w Polsce.

Potem pozna?em Dariusza.

Przyjecha? do mnie do Krakowa z Nowego S?cza (p??torej godziny drogi) z c?rk?, aby porozmawia? o perspektywie wsp?lnej pracy na rzecz upami?tnienia spo?eczno?ci ?ydowskiej w Kro?cienku, poprzez oczyszczenie zrujnowanego i zniszczonego cmentarza.

Ale Dariusz nie jest ani nauczycielem, ani dzia?aczem ?adnej organizacji. Nie jest typowym Polakiem. W rzeczywisto?ci jest on w Polsce dobrze znany jako jeden z najlepszych, je?li nie najlepszy kajakarz – sze?ciokrotny mistrz Polski zdobywaj?cy wysokie miejsca w krajowych i mi?dzynarodowych turniejach oraz uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Pekinie w 2008 roku. Obecnie przygotowuj?c si? do zawod?w w 2020! Mistrzostwa Europy w ubieg?ym roku da?y srebrny medal w ostatnim wy?cigu kajak?w m??czyzn.

By?em wi?c zszokowany i podekscytowany, kiedy Dariusz usiad? przede mn?, przedstawiaj?c swoje plany renowacji i upami?tnienia cmentarza. Dlaczego by?em podekscytowany? Bo m?j dziadek i jego rodzina przez wiele lat mieszkali w Szczawnicy / Kro?cience jako rabini tych wsp?lnych miast. M?j dziadek, rabin Joseph Baumol, urodzi? si? w Buczaczu, obecnie na Ukrainie, ale w m?odym wieku przeni?s? si? do Kro?cienka / Szczawnicy, gdy jego ojciec otrzyma? tam pozycj? rabiniczn?. Jego dziadek, rabin Nahum Baumol, s?u?y? w gminie Kro?cienko od ponad pi??dziesi?ciu lat, a po odej?ciu jego ojca przej?? go brat mojego dziadka, rabbi Jehoszua (kt?ry zosta? zamordowany w Treblince w 1942 r.).

Dla mnie szczeg?lnie wa?ne jest to, ?e w roku 2017 m?ody, nie?ydowski obywatel Polski postanowi? przywr?ci? nieco ?ydowskiej przesz?o?ci temu miastu. W rzeczywisto?ci; chce oczy?ci? cmentarz, postawi? tablic? upami?tniaj?c? ofiary oraz co wi?cej uczy? na co dzie? Polak?w mieszkaj?cych w okolicach o ?ydowskim dziedzictwie oraz ?ydowskiej historii.

Dariusz dorasta? w Nowym S?czu (drugim co do wielko?ci mie?cie ?ydowskim w przedwojennej dolnej Polsce), a w okresie szko?y zainteresowa? si? histori? ?yd?w w Polsce, zw?aszcza w czasie Holocaustu. Do??czy? do niezwyk?ego m?odego cz?owieka, ?ukasza Po?omskiego, kt?ry stworzy? organizacj? upami?tniaj?c? ?ydowskie S?cz oraz upowszechniaj?c? dziedzictwo polskiej ?ydowskiej przesz?o?ci.

Jednym z ich pierwszych dzia?a? na rzecz upami?tnienia by?a pr?ba zebrania funduszy na cze?? Jakuba Mullera, ?yda z Nowego S?cza, kt?ry niestrudzenie pracowa? nad przywr?ceniem pami?ci o ?ydach w Nowym S?czu: zbieraniem skradzionych macew, przebudowywaniem ogrodzenia cmentarza, upami?tnianiem odbywaj?cych si? podczas Holocaustu egzekucji. Wraca? co roku do Nowego S?cza i kontynuowa? swoj? misj?. Po jego ?mierci niewielka grupa nie-?yd?w chcia?a upami?tni? swoje dzia?ania w postaci tabliczki przy wej?ciu na cmentarz. Kosztowa?o to pieni?dze, a ma?a grupa nie mog?a sobie pozwoli? na tablic?.

W tym czasie odby? si? sp?yw kajakowy w Nowym S?czu. Dariusz obieca?, ?e je?li wygra wy?cig przeka?e wszystkie pieni?dze z wygranej na pami?tkow? tablic?. Zawody zosta?y wgrane dzi?ki czemu uda?o si? zorganizowa? dzie? upami?tniaj?cy ?ycie Mullera i przywracaj?c odrobin? nowos?deckiej przesz?o?ci. Katalizowa? tak?e grup? Dariusza, ?ukasza i Artura Franczaka, tworz?c organizacj? po?wi?con? pami?ci ?ydowskiej przesz?o?ci w Nowym S?czu i innych miastach w okolicy. Organizacja nosi nazw? S?decki Sztetl- http://en.sadeckisztetl.com

Panowie anga?uj? si? w wiele wydarze?. Na jedno z nich zosta?em zaproszony trzy lata temu r?wnie? ja. Mia?em wyk?ad dla 150 os?b na temat ?wi?ta pascha oraz o tym jak wygl?da pesachowy seder. Rok p??niej zosta?em zaproszony, aby uczy? o Rosz Haszana. Opr?cz tworzenia programu edukacyjnego organizacja szuka te? nowych miast, w kt?rych pomaga przywr?ci? pami?? ?ydowsk? ? to w?a?nie doprowadzi?o Dariusza do Kro?cienka i jego cmentarza.

Na cmentarzu pozosta?a jedna samotna macewa! Reszta z prawdopodobnie setek macew zosta?a skradziona na przestrzeni lat, ale przede wszystkim, wed?ug doniesie?, przez nazist?w, kt?rzy u?ywali ich jako pod?ogi budynku w okolicy (wci?? szukaj? tej pod?ogi …).

Dariusz zda? sobie spraw?, ?e musi zebra? pieni?dze na odbudow? cmentarza. Podczas gdy burmistrz Kro?cienka (w przeciwie?stwie do burmistrza Nowego S?cza) wspiera to przedsi?wzi?cie i zobowi?zuje si? do zrobienia drogi prowadz?cej na cmentarz. Na tablice i restauracj? potrzeba jednak dodatkowych funduszy. Stworzy? kampani? crowdfundingow? czyli zbieraj?c? datki dla cmentarza, kt?ra zacz??a zbiera? fundusze; rozmawia? r?wnie? z fundacjami w Polsce i poza ni?, takimi jak fundacja Nissenbaum, kt?ra od dziesi?cioleci odgrywa zasadnicz? rol? w odnowieniu grob?w w ca?ej Polsce.

Organizacja ma r?wnie? co? wyj?tkowego; list? nazwisk oko?o 270 ?ydowskich ofiar Kro?cienka, kt?rzy zostali zamordowani w 1942 r. Lista zosta?a skomponowana przez Judenrat wraz z Urz?dem Miasta podczas wojny. Planowane jest postawienie pomnika z wszystkimi imionami, kt?ry stanie przy wej?ciu do cmentarza, aby w?a?ciwie odda? nale?ny szacunek umar?ym.

W kolejnych planach jest r?wnie? pozyskanie funduszy, by nadal sprz?ta? teren, naciskanie na miasto, aby spe?ni? obietnic? wsparcia dost?pu do cmentarza, stworzenie wydarzenia, kt?re upami?tni w Kro?cienku dat? 17 czerwca i wiele wi?cej. W tym samy czasie oczywi?cie dalej ?wicz?c do? Mistrzostw Europy w kajakarstwie, kt?re odb?d? si? w maju tego roku !!

To d?ugi, ?mudny proces, ale Dariusz si? nie poddaje. Podobnie jak pozostali cz?onkowie zespo?u ma poczucie, ?e nale?y uczy? Polak?w o wielkim ?ydowskim dziedzictwie utraconym w Polsce, upami?tnia? ?ydowsk? przesz?o?? i edukowa? polskie spo?ecze?stwo o odpowiedzialno?ci za swoja histori?.

Powiedzia?em Dariuszowi, ?e gdy ?ydzi s?ysz? o jego wysi?kach, w najlepszym razie s? zdezorientowani, a w najgorszym podejrzliwi. Jestem pewien, ?e nie?ydowscy Polacy s?ysz?c o jego dzia?aniach s? jeszcze bardziej zszokowani. Co Darek mi na to odpowiedzia?? Dariusz widzi wszystko bardzo wyra?nie. Kiedy Polacy m?wi? mu: “to nie jest twoja historia”, odpowiada: “Owszem, jest! Byli moimi s?siadami i niemo?liwe jest, aby ich wspomnienia znikn??y z naszych umys??w. ”

W ?wiecie, kt?ry zmierza w stron? izolacjonistyczn? i w Polsce w kt?rej rz?d sta? si? tak?e bardziej nacjonalistyczny cudownie, ?e s? tacy ludzie jak Dariusz, ?ukasz i Artur. S? oni cz??ci? nowego pokolenia m?odych Polak?w, kt?rzy chc? inwestowa? czas, fundusze i wysi?ki, aby przywr?ci? cz??? Polski, o kt?rej niewielu wie i kt?rych nie wiele obchodzi. S? cz??ci? ruchu oddolnego m?odych Polak?w, kt?rzy chc? pami?ta? czasy, gdy Polska by?a 10% ?ydowska.

Z niecierpliwo?ci? czekam na wsp??prac? z Dariuszem i jego organizacj?. Chc? razem z nim pom?c w upami?tnianiu ?ycia ?ydowskiego i ?ydowskiej historii. Je?li chcesz uzyska? wi?cej informacji, wejd? na stron? internetow? lub stron? facebookow? S?deckiego Stetla lub sprawd? stron? crowdfundingow?: bit.ly/2BaiJzV.