SZALOM – definicja pokoju; Formuła na współistnienie

images (1)Fabuła nareszcie dochodzi do szczęśliwego zakończenia. Widzimy braci ponownie połączonych z Josefem. Wreszcie zapanowała harmonia w plemieniu Izraelitów. Osiedlili się w Egipcie, jako rodzina, ciesząc się szczęściem, jednością i pokojem. Mam tylko jedno pytanie – czy rzeczywiście byli zadowoleni? Czy ten nowy stan rzeczy faktycznie cieszył braci? Josef jako wielki premier Egiptu, wraz z jego rodziną, którzy również mają być dobrze traktowani, bo przecież są oni pod opieką Josefa. Przychodzą do Josefa po żywność, schronienie; de facto to on jest ich liderem. Czy żyli w pokoju?
Jakub był niewątpliwie dumny z Josefa, ale może z perspektywy braci nieco zbyt dumny. Gdy Juda przybywa z niesamowitą wiadomością że Josef żyje, oraz o tym jak dzięki temu bracia wrócili bez szwanku, Juda spełnia swoją obietnicę. I co dalej? Bracia powracają szczęśliwi, przynoszą ojcu wspaniałą nowinę, a on im nie wierzy, ponieważ pozwolono mu przez te wszystkie lata wierzyć, że Josef zmarł. Jakub mówi, że jeśli to tylko prawda, “pozwól mi go zobaczyć, zanim umrę”. Zanim umrę? Nieco to melodramatyczne. Jakub żył jeszcze potem przez siedemnaście lat. Jednakże w obecności swoich synów mówi, że jego jedynym celem jest zobaczenie syna. Zobaczenie tego jedynego syna, jeszcze jeden raz.

Gdy już uważamy, że faworyzowanie zakończy się prezentami dla Benjamina, ustanowieniem Jakuba jako patriarcha, przywódczą rolą Josefa, wtedy to właśnie w następnej parszy dowiadujemy się o specjalnym błogosławieństwie, którym Jakub obdarza jedynie synów Josefa.

Po śmierci Jakuba możemy się spodziewać, że rodzina pozostanie razem, ale nagle widzimy, że bracia zastanawiając się, czy Josef nie będzie szukać odwetu za krzywdę, którą bracia mu wyrządzili. “Co, jeśli on nas nienawidzi i wyżyje się teraz na nas?” – pytają. Czy to jest życie w pokoju i harmonii? Kiedy Jakub umiera zdaje się, że wszyscy pod słońcem przygotowują się do pogrzebu. Siedmiodniowa żałoba zapanowała na Ziemi. Kiedy umarł Josef jego ciało zostaje zabalsamowane i umieszczone w trumnie.

No i gdzie ta rodzinna harmonia? Jak definiujemy pokój “Szalom”, w tym zakresie?

To ciekawe, jeśli pamiętamy, kiedy w tym kontekście po raz pierwszy pojawia się pojecie pokoju. Jest to pierwszy wyraz konsternacji braci: “Welo jachlu dabro leSZALOM”, czyli że “nie byli w stanie rozmawiać w POKOJU z nim”. Bracia widząc, że Josef jest uprzywilejowany, bardziej ukochany, wybrany, jest przywódcą obdarzonym snami nie mogli żywić do niego harmonijnych uczuć? Może by docenić słowa Tory powinniśmy przedefiniować pojęcie pokoju – szalom. Co to jest pokój? Może powinniśmy w tym celu najpierw rozróżnić między spokojem człowieka a pokojem Bożym.

Boży pokój to prawdziwa harmonia. Ten niebiański pokój jest utopią. Dowiadujemy się o tym pokoju, gdy Izajasz opowiada o mesjańskiej erze, w której “wilk zamieszka wraz z barankiem. (…) Zła czynić nie będą ani zgubnie działać po całej świętej mej górze, bo kraj się napełni znajomością Pana, na kształt wód, które przepełniają morze. (…) Wówczas ustąpi zazdrość Efraima i przeciwnicy Judy będą wytraceni. Efraim nie będzie więcej zazdrościł Judzie, a Juda nie będzie więcej trapił Efraima.” (Izajasz 11:6 oraz 11:9 a także 11:13)

Pokój człowieka, z drugiej strony, nie jest oparty na miłości, harmonii, lubieniu, ale jest to raczej dojrzałość i zrozumienie, że mimo naszych różnic, żyjemy razem, akceptujemy i tolerujemy siebie nawzajem. Możemy być zmuszeniu do utrzymywania pokoju i wcale nie musi on być idealny. Obecnie wiele państw jest w stanie pokoju, ale czy to ze względu na ich miłość, czy też ich akceptację i zrozumienie?
My w Izraelu przechodzimy teraz przez bardzo trudny czas. Procesy pokojowe, na przestrzeni lat za każdym razem upadały, głównie z tego powodu, że Arafat i jego następca Abu Mazen a już z całą pewnością Hamas nie umieją zaakceptować idei współistnienia z Izraelem. Wierzyli oni, że dopóki nie będą zwycięzcami, nie będzie pokoju. Pytanie, które teraz pojawia się w Izraelu w tej ostatniej rundzie rozmów to, czy będą w Izraelu Arabowie, którzy zrozumieją, że czasami pokój musi być zdefiniowany jako przyzwolenie? Czy zdadzą sobie w końcu sprawę , z tego, że ci “Żydzi” nie opuszczą Izraela i że jesteśmy mocni duchowo, jak i militarnie. Na dzisiaj odpowiedź brzmi: nie. Wie to większość Żydów w Izraelu i wie to też prawdopodobnie większość z Ameryki Północnej. Miejmy nadzieję, że zanim dojdzie do kolejnego rozlewu krwi Palestyńczycy zrozumieją ten przekaz.

Podczas pierwszego podboju ziemi Izraela, Izraelici mieli nakazane zniszczenie siedmiu narodów Ziemii Knan, ale nie przed zaoferowaniem pokoju. “Chayavin lehaSHLIM”. Więc albo akceptują miłość, pokoju i harmonię, a jeśli nie to zostaną zabici? Oczywiście że nie. Bóg ustanowił, że narody mogą żyć obok siebie z nowymi przywódcami tej Ziemi, zgadzając się na nadrzędność wybranego narodu i władców ziemi.

To, czym jest pokój ludzkości? To jest ten pokój, ten szalom, którego bracia nie zrozumieli i nie umieli tolerować i przyjąć na samym początku. To doprowadziło ich do upiornego czynu zabójstwa czy też sprzedaży, lub jakkolwiek by tego nie ująć. To nie to, że nie lubili swojego brata Josefa wybrańca. Oni nie mogli znieść jego wybraństwa (jego snów od Boga). W związku z tym zaplanowali przeciwieństwo pokojowego rozwiązania – morderstwo.

Brak ludzkiego pokoju, owocuje wojną. Kiedy nie udaje się utrzymać pokoju w rodzinie, każdy członek rodziny sam ściera się z własnymi problemami, ale jednocześnie akceptując status drugiej strony; nienawiść i podziały zawsze kończą się katastrofą.

Josef uczy swoich braci o pokoju. Nie oczekuje od nich, że będą go kochali, on na pewno nie jest w nich rozkochany. Ale jedno jest pewne, że są rodziną. Pod koniec tej historii, za pięć dwunasta, bracia wreszcie to zrozumieją. Akceptują to, że Josef wziął ich pod opiekę, powoli zgadzają się na jego polecenia, mieszkają w jego mieście, jedzą z jego stołu, i uznają ich rolę w rodzinie – tą drugorzędną, ale jednak istotną rolę.

Josef przyswaja swoim braciom tę kluczową lekcję, tak ważną dla ich rodziny, a co istotniejsze, cenną dla tego czym stanie się ich rodzina – narodem Izraela – Am Izrael.

My, dzieci z plemion Izraela, musimy nauczyć się tej lekcji i żyć zgodnie z jej ideą. Musimy spojrzeć na każdego w nas, i przyjąć go jako część naszej żydowskiej rodziny. Każdy z jego lub jej meshugasin – wariactwami, są jednak oni naszą rodziną. Pokój w naszej rodzinie może ostatecznie doprowadzić nas do dużo większego przekazu – pokoju dla całego naszego narodu. Muszę zaakceptować reformowanych Żydów i niezrzeszonych Żydów, tak samo jaka akceptuję ultra-ortodoksyjnych Żydów. Muszę nauczyć się uznania tych, którzy są bardziej pobożni ode mnie, tych, którzy są bardziej wpływowi ode mnie, ale w jednocześnie zrealizować moje znaczenie w kraju, w tej religii.

Ostatecznie akceptacja każdego Żyda, jako części narodu Bożego i uszanowanie ich takimi jakimi są, doprowadzi nas do innego poziomu pokoju, prawdziwego pokoju, w którym możemy mówić o harmonii i przyjaźni. To jest pokój Boży. Ten, który sprawia, że jest pokój w niebie, sprawi, że będzie i na ziemi i w całym narodzie Izraela – AMEN. Oseh SHALOM bimromav , hu ya’ase SHALOM aleynu ve’al kol Izrael veimru AMEN

Cud zwycięstwa dla pokoiju

images (1)
Chanuka to jest święto, które lubi wielu Żydów. Lubimy jeść latkes i pączki, lubimy grać z dreidels i palić świece. W przeciwieństwie do innych świąt, Chanuka nie ma ‘issur melacha’ co oznacza—możemy pracować. W skrócie, sama zabawa, żadnych obowiązków.

Ale, tak na prawdę, w czasie Chanuki mamy obowiązki! Jaki obowiązki? Musimy modlić się specjalnymi modlitwami.
Dodajemy modlitwę na birkat hamazon—Al Hanisim co oznacza dla cudów.

על הניסים ועל הפורקן ועל הגבורות ועל התשועות ועל המלחמות שעשית לאבותינו בימים ההם בזמן הזה

Bo wszystkie cuda robi Bóg naszym praojcom w tym czasie.

Który cud pamiętamy, kiedy mówimy tę modlitwę?
Continue reading “Cud zwycięstwa dla pokoiju”

Prawdziwe cuda Chanuki

Co to jest cud Chanukowy?הורד

Większość z nas powie, że ma to coś wspólnego z dzbanami oleju i że cudem jest dzban oleju palący się aż przez osiem dni. Tego uczono nas, gdy byliśmy dziećmi, i to właśnie świętujemy jako dorośli. Czyli Chanuka to święto świateł. Skupiamy się na menorze i świętujemy światło. Brzmi to trochę powierzchowne, czyż nie? Święto tylko po to, byśmy mogli zapalić świeczki chanukowe i jeść placki ziemniaczane – lateks? Musi w tym być coś jeszcze, moglibyśmy spodziewać się więcej od naszych mędrców i nieco więcej od tej historii, czyż nie? Oczywiście. Continue reading “Prawdziwe cuda Chanuki”

Paraszat Wajeshev

procession

” , a potem zasiedli do obiadu. ”
Bracia Józefa, synowie Jakuba, właśnie popełnili najokropniejsze przestępstwo, prawie dopuścili się grzechu śmiertelnego, a potem pośród krzyków i podczas cierpienia swojego brata, zasiedli do obiadu.

Tora nie mówi nam, kiedy ludzie zasiadali do posiłku. Jedzenie uważamy za coś oczywistego, zakładamy, że jadano w dawnych czasach, tak jak to robimy dzisiaj. Tak, więc z wyjątkiem kilku specjalnych okazji, w których wspomina się łamanie chleba przezAbrahama z okazji narodzin syna; oraz przez Jakuba i Lavana przy finalizowaniu traktatu pokojowego… – nie powinniśmy mieć przekazu o przyziemnym akcie jedzenia. Jednak to jest wyjątkowa sytuacja, w której bracia zmieniają bieg historii żydowskiej i siedzą sobie, jedzą posiłek, łamią chleb jednocześnie łamiąc serce swojego ojca.
Continue reading “Paraszat Wajeshev”

Co tak naprawdę znaczy, że bycie Żydem to przywilej? – Paraszat Wajece

sulam yaakovJesteśmy uprzywilejowani! Dlaczego? Dlatego, że urodziliśmy się w Ziemi Izraela lub wróciliśmy do tej ziemi (marzenie pokoleń dwóch tysięcy lat ziściło się właśnie w naszych czasach), dlatego że urodziliśmy sie Żydami dumnymi z naszej bogatej tradycji, z dobrymi referencjami, lub przyjęliśmy judaizm w procesie konwersji, gdyż zdecydowaliśmy się wejść pod skrzydła Szechiny – Boskiej Obecności i dołączyć do narodu Izraela. Byliśmy przekonani, że droga ta została nam z góry przypisana, otrzymaliśmy ją jako prawo przypadające nam z tytułu pochodzenia naszych ojców. Uważaliśmy, że jest to prawo nam przyrodzone, prowadzące nas spokojnie drogą ku przyszłości. Lecz byliśmy w błędzie! Prawda jest taka, że droga ta jest bardzo daleka i wszystkie przywileje nie są w stanie zwolnić nas z pracy jaką musimy podjąć, pracy na rzecz doskonalenia siebie i doskonalenia naszego otoczenia. Aby zasłużyć sobie na bycie Żydem, trzeba ciężko pracować i nie można zakładać, że przywilej ten nam się poprostu należy, bo tak zadecydowała historia.

Continue reading “Co tak naprawdę znaczy, że bycie Żydem to przywilej? – Paraszat Wajece”

Paraszat Wajachel – Czas i Przestrzeń

imagesJaki związek łączy Miszkan i Szabat? Jaka jest relacja pomiędzy Synagogą a dniami przeznaczonymi na przyjście i modlenie się w Synagodze? Pytanie to w dosyć szokujący sposób pojawia się przy okazji tego tygodniowej Parszy. Parsza zajmuje się wyraźnie jednym tematem – budową Miszkanu. Każdy werset skupia się na pewnym aspekcie przygotowań i/lub wykonania planu budowy Miszkanu.

Jest jednak jeden werset, na początku Parszy, wyróżniający się mocno na tle pozostałych wersetów. Dziwna to sprawa.
Continue reading “Paraszat Wajachel – Czas i Przestrzeń”

„I korona dobrego imienia wznosi się ponad wszystko”

Olga dorastał w Polsce jako chrześcijanka bez żadnego powiązania z judaizmem, aż odkryła swoje żydowskie korzenie w wieku 12 lat. Od tego momentu Olga poszła drogą swoich żydowskich korzeni, znajdując wsparcie społeczne, duchowe i fizyczne w Centrum Społeczności Żydowskiej w Krakowie. Odkąd się znamy, czyli od kilku lat, studiuje ze mną kilka razy w tygodniu. Jej historia nie jest niczym niezwykłym w Polsce; w ciągu ostatnich 25 lat tysiące młodych mężczyzn i kobiet znalazło swoją drogę i weszło do społeczności żydowskiej na nowo pomagając w ożywieniu życia żydowskiego w Polsce.

Historie tych ludzi wcale nie są takie proste: podczas komunizmu w Polsce antysemityzm przenikał głęboko w świadomość Polaków i wiele polskich Żydów przysięgło sobie nie ujawniać swoich żydowskich korzeni trzymając je w tajemnicy nawet przed dziećmi. Gdy po wielu latach mama Olgi postanowiła ujawnić jej rodzinną tajemnicę powiedziała tylko ‘twoja babcia była Żydówką’. Przez usta nie mogło jej przejść zdanie ‘ja jestem Żydówką, moja mama była Żydówką, ty jesteś Żydówką’.

Trzecie pokolenie ocalałych z II Wojny Światowej jest bardziej otwarte i chętne, by głośno mówić o tym co ich rodzice i dziadkowie głęboko skrywali. Ciotka Olgi całe życie ukrywała swoje żydowskie pochodzenie. W zeszłym roku zmarła. Nie byłem w stanie przekonać rodziny, by pochować ją na cmentarzu żydowskim. Nikt nie chciał nadal publicznie identyfikować się z Żydami. Kolejna dusza została utracona.
Olga zawraca bieg historii podejmując swoją podróż już kilka lat temu. Studiuje, obserwuje, jest wolontariuszką, inicjuje wiele projektów, nawiązuje dialog między Żydami i nie-Żydami, edukuje polskich studentów opowiadając im o judaizmie (mają w sobie wiele ciekawości na temat tej utraconej części Polski). Olga postanawia ‘odkupić’ stracone lata życia w nieświadomości i ukrytej tożsamości.

Zaproponowałem Oldze podjęcie istotnych kroków na jej nowej drodze do judaizmu, a których odmówiono jej przez całe życie – żydowskie imię. Tak wiele polskich Żydów nazywa się Kasia i Ola, Agnieszka i Paweł, Krzysiek i Tomek, a tak mało jest Abrahamów, Racheli, Miriam i Dvor.

Olga szybko podchwyciła mój pomysł zmienienia imienia na żydowskie. Po kilku miesiącach przygotowań wreszcie świętowaliśmy to wydarzenie w JCC w Krakowie, podczas ostatniej nocy Chanuki.

Otoczona rodziną i przyjaciółmi, a co szczególnie ważne również matką, Olga przyjęła nowe imię córki Izraela – Dvory. Dlaczego Devora? Jeśli poznasz Olgę dowiesz się o jej niezwykłych osiągnięciach i o tym, że jest prawdziwym liderem. Mocno wierzy w judaizm, Izrael i silne kobiety żydowskie, które mogą pomóc w kształtowaniu życia żydowskiego. Dla niej był to oczywisty wybór.

Szukałem inspiracji do ceremonii nadania dorosłym żydowskiego imienia, ale nie znalazłem wiele. Z pomocą strony internetowej Itim wpadliśmy na pomysł kilku świetnych symbolicznych i emocjonalnych zadań na te 30 minut ceremonii. Zaczęliśmy micwą zapalenia Chanukowych świec. Po wspólnym śpiewaniu wszyscy napiliśmy się po kieliszku wina. Następnie recytowaliśmy psalmy dziękczynienia Bogu oraz czytaliśmy midrasze, które mówią o znaczeniu i unikalności imion żydowskich.

“Każda osoba otrzymuje trzy imiona: Jedno od rodziców, drugie od przyjaciół, trzecie wybiera sobie sam – i ono jest najważniejsze z nich wszystkich”

Kulminacja wieczoru nastąpiła, gdy poprosiłem mamę Olgi, by wstała i dała jej córce Dvorze błogosławieństwo. Stojąc w uścisku i podnosząc rękę nad jej córki głową łzy spływały po jej policzku, gdy recytowała święte słowa Aarona: “Niech was Bóg błogosławi i strzeże …”. W tej chwili, gdy matka pokazała taką dumę z żydostwa (tak długo w rodzinie ukrywanego) córki oczy wszystkich dookoła były wilgotne i wszyscy rozkoszowali się tym historycznym powrotem rodziny Olgi do swoich żydowskich korzeni.
Dumni Żydzi – terror – śmierć – ukrywanie się – iskra życia w drodze do przeszłości – jasna żydowska przyszłość – matka i córka obejmujące się – dumny Żyd. Olga stała się Devorą.
Devora kojarzy się z mądrością i działaniem, proroctwem i pokorą, siłą by iść do przodu i mocą przekonywania innych, aby robili to samo, aby kontynuowali walkę i przynieśli zwycięstwo.
Wiem, że nasza Devora ma wiele z tych cech i jestem zaszczycony, że mogę być u jej boku i patrzeć jak staje się coraz silniejsza podczas swojej nowej podróży.