Paraszat Wajachel – Czas i Przestrzeń

imagesJaki związek łączy Miszkan i Szabat? Jaka jest relacja pomiędzy Synagogą a dniami przeznaczonymi na przyjście i modlenie się w Synagodze? Pytanie to w dosyć szokujący sposób pojawia się przy okazji tego tygodniowej Parszy. Parsza zajmuje się wyraźnie jednym tematem – budową Miszkanu. Każdy werset skupia się na pewnym aspekcie przygotowań i/lub wykonania planu budowy Miszkanu.

Jest jednak jeden werset, na początku Parszy, wyróżniający się mocno na tle pozostałych wersetów. Dziwna to sprawa.
Continue reading “Paraszat Wajachel – Czas i Przestrzeń”

Paraszat Tecawe

imagesJaki jest cel istnienia Świątyni? Po co potrzebne jest miejsce będące centrum spotkań, modlitwy, składania ofiar i nauki? Co stoi za koncepcją Świątyni? Współcześnie, możemy zapytać też, po co nam Synagoga? Czy jest to poprostu miejsce, gdzie można dostać dobry kidusz w czasie Szabatu? Być może jest to miejsce gdzie nasza duchowość jest aktywowana, udoskonalana, szlifowana? Może jest to miejsce do świętowania Bar Micwy i innych tego typu uroczystości? Musi jednak istnieć bardziej znaczący cel istnienia tego budynku, obecnego w tak wielu miejscach na świecie, w społecznościach żydowskich. Więc co nim jest?

Po wymienieniu wszystkich szczegółów dotyczących tego jak zbudować Świątynię Boga (Miszkan Haszem), Parsza na ten tydzień otwiera się podaniem praw, które mają sprawić iż Świątynia będzie funkcjonować. Począwszy od codziennego zapalania menory, poprzez kapłańskie szaty pozwalające kapłanom na służbę w Świątyni, Parsza opisuje pierwsze kroki jakie muszą być podjęte w celu uruchomienia Miszkanu.
Continue reading “Paraszat Tecawe”

Nieoczekiwana Generacja: żydowski renesans w Polsce

2W ciągu ostatniej dekady Polska przeżywa zjawisko, które wielu nazywa żydowskim renesansem – napędzany przez nowe pokolenie, które nieoczekiwanie odkrywa swoje żydowskie korzenie.

Nigdzie nie jest to lepiej widoczne niż na Kazimierzu – starej żydowskiej dzielnicy Krakowa. Do niedawna opuszczona okolica stała się domem dla jednej z najmodniejszych i najbardziej tętniących życiem europejskiej kawiarnianej i barowej sceny.

Restauracje ze swoimi chlubnymi “koszernymi” menu oraz nazwami wypisanym wielkimi hebrajskimi literami wypełnione są zarówno turystami, jak i mieszkańcami Krakowa. Co lato dziesiątki tysięcy ludzi przyjeżdża na coroczny festiwal żydowskiej muzyki, teatru i filmu. Ale jaką rolę, jeśli w ogóle, odgrywa żydowska wiara w tym całym nagłym ożywieniu?
Centrum Społeczności Żydowskiej (JCC) zostało otworzone w 2008 roku. Obecnie oferuje mieszankę lekcji języka hebrajskiego i jidysz, wstępu do judaizmu, jak również jogi, chóru, a nawet klubu dla 30-latków lokalnej społeczności.
Continue reading “Nieoczekiwana Generacja: żydowski renesans w Polsce”

Przymierze na Górze Synaj, ofiarowanie Izaaka i dzisiejszy Erec Izrael

הורדRabin Jonatan Grossman w biuletynie Herzog Collage Gush Etzion, zwraca uwagę na pewne paralele jakie znaleźć możemy pomiędzy wydarzeniem jakim było otrzymanie Tory, o którym czytamy pod koniec naszej parszy (rozdział 24), a pomiędzy wydarzeniem jakim było „Akedat Icchak” (ofiarowanie Izaaka), o którym czytamy w parszy Wajera. To bardzo ważne byśmy zrozumieli owe podobieństwa, a także przeciwieństwa pomiędzy dwoma tymi tekstami, oraz przesłanie zawarte w grze słów, mające na celu przypomnieć nam o pierwszym wydarzeniu, w czasie gdy odwołujemy się do drugiego wydarzenia.

1. W obu sytuacjach mamy do czynienia z grupą ludzi, którzy stoją obok góry, i część z ludzi wchodzi na górę na spotkanie z Haszem a reszta zostaje. Nawet język opisujący te sytuacje jest podobny: „Oczekujcie nas tu póki nie powrócim do was” i „Zostańce tu przy ośle..i powrócim do was”.

2. W Księdze Szemot czytamy:„…a wy ukłonicie się z dala”. W Księdze Bereszit czytamy: „I ujrzał miejsce one z daleka”.
Continue reading “Przymierze na Górze Synaj, ofiarowanie Izaaka i dzisiejszy Erec Izrael”

„Kolejna wizyta w Tarnowie”

Stanie na przeciw menory, recytowanie błogosławieństwa przed zapaleniem szóstej świecy chanukowej to dla rabina dosyć typowe zajęcie, stanie obok biskupa już mniej. Zapalanie menory podczas gdy w wydarzeniu nie bierze udział żaden Żyd, jest za to stuosobowy tłumek młodych i starych, włącznie z burmistrzem i honorowymi przedstawicielami – to jest wyjątkowo niespotykane. Ale okoliczności też są wyjątkowo rzadkie.

Continue reading “„Kolejna wizyta w Tarnowie””

Tydzień z życia rabina w Krakowie

1

Tydzień rozpoczął się wykładem dla wyjątkowej grupy. Nazywają się Mifgash i są w większości młodymi Polskimi studentami bez żydowskich korzeni, którzy chcą zmienić poglądy Żydów i Polaków na swój temat. Otworzyli stowarzyszenie non profit (aplikując o zarejestrowanie jako organizacja), które stara się stworzyć most łączący obie populacje. Przede wszystkim prowadząc bezpłatne zajęcia dla młodzieży z polskich szkół i ucząc na temat żydów, tego w co wierzą i jaka jest ich historia w Polsce. Do tej pory mała grupka piętnastu członków dotarła do tysiąca uczniów, ale ma na celu powiększenie tej grupy do dziesięciu tysięcy, albo i więcej. Wygłosiłem dla nich wykład na temat współczesnych żydowskich zagadnień, by wzbogacić ich zrozumienie i umiejętności uczenia Polaków.

Continue reading “Tydzień z życia rabina w Krakowie”

Sekret Naszej Nieśmiertelności – Paraszat Szemot

“Jeśli wierzyć statystykom, Żydzi stanowią jedynie jeden procent ludzkości. Sugeruje to coś w postaci mglistego niewyraźnego obłoku pyłu gwiezdnego na tle ferii świateł Drogi Mlecznej. W zasadzie o Żydach nie powinno się nic słyszeć, ale się słyszy, ciągle się słyszy. Żydzi mają swe znaczące miejsce na tej planecie, jak inne narody, a ich wkład w świat biznesu jest absolutnie nieproporcjonalny biorąc pod uwagę ich niewielką masę. Liczba żydowskich nazwisk na listach czy to pisarzy literatury z najlepszej pólki, czy zdobywców nagród w nauce i sztuce, muzyce , finansach , medycynie, jest również nieproporcjonalnie wysoka, biorąc pod uwagę niewielką liczbę Żydów zamieszkujących ten glob. Żyd podjął się niesamowitej walki w tym świecie, we wszystkich historii stuleciach; i zrobił to ze związanymi z tyłu rękami. Mógłby być z tego powodu zarozumiały, i by mu za to wybaczono. Egipcjanie, Babilończycy, Rzymianie, przyszli później, zrobili wielki hałas i zniknęli. Inne narody powstały, kwitły i wysoko mierzyły przez jakiś czas, lecz wypaliły się i siedzą teraz w półmroku lub przestały istnieć. Żyd widział ich wszystkich, przeżył ich wszystkich i jest teraz tym, czym był od zawsze, nie przejawiając żadnej dekadencji, żadnego osłabienia życia, osłabienia części, czy agresji umysłu. Wszystko na tym świecie jest śmiertelne, poza Żydem; wszystkie inne siły mijają, ale on pozostaje. Jaki jest sekret jego nieśmiertelności?” Continue reading “Sekret Naszej Nieśmiertelności – Paraszat Szemot”

SZALOM – definicja pokoju; Formuła na współistnienie

images (1)Fabuła nareszcie dochodzi do szczęśliwego zakończenia. Widzimy braci ponownie połączonych z Josefem. Wreszcie zapanowała harmonia w plemieniu Izraelitów. Osiedlili się w Egipcie, jako rodzina, ciesząc się szczęściem, jednością i pokojem. Mam tylko jedno pytanie – czy rzeczywiście byli zadowoleni? Czy ten nowy stan rzeczy faktycznie cieszył braci? Josef jako wielki premier Egiptu, wraz z jego rodziną, którzy również mają być dobrze traktowani, bo przecież są oni pod opieką Josefa. Przychodzą do Josefa po żywność, schronienie; de facto to on jest ich liderem. Czy żyli w pokoju?
Jakub był niewątpliwie dumny z Josefa, ale może z perspektywy braci nieco zbyt dumny. Gdy Juda przybywa z niesamowitą wiadomością że Josef żyje, oraz o tym jak dzięki temu bracia wrócili bez szwanku, Juda spełnia swoją obietnicę. I co dalej? Bracia powracają szczęśliwi, przynoszą ojcu wspaniałą nowinę, a on im nie wierzy, ponieważ pozwolono mu przez te wszystkie lata wierzyć, że Josef zmarł. Jakub mówi, że jeśli to tylko prawda, “pozwól mi go zobaczyć, zanim umrę”. Zanim umrę? Nieco to melodramatyczne. Jakub żył jeszcze potem przez siedemnaście lat. Jednakże w obecności swoich synów mówi, że jego jedynym celem jest zobaczenie syna. Zobaczenie tego jedynego syna, jeszcze jeden raz.

Gdy już uważamy, że faworyzowanie zakończy się prezentami dla Benjamina, ustanowieniem Jakuba jako patriarcha, przywódczą rolą Josefa, wtedy to właśnie w następnej parszy dowiadujemy się o specjalnym błogosławieństwie, którym Jakub obdarza jedynie synów Josefa.

Po śmierci Jakuba możemy się spodziewać, że rodzina pozostanie razem, ale nagle widzimy, że bracia zastanawiając się, czy Josef nie będzie szukać odwetu za krzywdę, którą bracia mu wyrządzili. “Co, jeśli on nas nienawidzi i wyżyje się teraz na nas?” – pytają. Czy to jest życie w pokoju i harmonii? Kiedy Jakub umiera zdaje się, że wszyscy pod słońcem przygotowują się do pogrzebu. Siedmiodniowa żałoba zapanowała na Ziemi. Kiedy umarł Josef jego ciało zostaje zabalsamowane i umieszczone w trumnie.

No i gdzie ta rodzinna harmonia? Jak definiujemy pokój “Szalom”, w tym zakresie?

To ciekawe, jeśli pamiętamy, kiedy w tym kontekście po raz pierwszy pojawia się pojecie pokoju. Jest to pierwszy wyraz konsternacji braci: “Welo jachlu dabro leSZALOM”, czyli że “nie byli w stanie rozmawiać w POKOJU z nim”. Bracia widząc, że Josef jest uprzywilejowany, bardziej ukochany, wybrany, jest przywódcą obdarzonym snami nie mogli żywić do niego harmonijnych uczuć? Może by docenić słowa Tory powinniśmy przedefiniować pojęcie pokoju – szalom. Co to jest pokój? Może powinniśmy w tym celu najpierw rozróżnić między spokojem człowieka a pokojem Bożym.

Boży pokój to prawdziwa harmonia. Ten niebiański pokój jest utopią. Dowiadujemy się o tym pokoju, gdy Izajasz opowiada o mesjańskiej erze, w której “wilk zamieszka wraz z barankiem. (…) Zła czynić nie będą ani zgubnie działać po całej świętej mej górze, bo kraj się napełni znajomością Pana, na kształt wód, które przepełniają morze. (…) Wówczas ustąpi zazdrość Efraima i przeciwnicy Judy będą wytraceni. Efraim nie będzie więcej zazdrościł Judzie, a Juda nie będzie więcej trapił Efraima.” (Izajasz 11:6 oraz 11:9 a także 11:13)

Pokój człowieka, z drugiej strony, nie jest oparty na miłości, harmonii, lubieniu, ale jest to raczej dojrzałość i zrozumienie, że mimo naszych różnic, żyjemy razem, akceptujemy i tolerujemy siebie nawzajem. Możemy być zmuszeniu do utrzymywania pokoju i wcale nie musi on być idealny. Obecnie wiele państw jest w stanie pokoju, ale czy to ze względu na ich miłość, czy też ich akceptację i zrozumienie?
My w Izraelu przechodzimy teraz przez bardzo trudny czas. Procesy pokojowe, na przestrzeni lat za każdym razem upadały, głównie z tego powodu, że Arafat i jego następca Abu Mazen a już z całą pewnością Hamas nie umieją zaakceptować idei współistnienia z Izraelem. Wierzyli oni, że dopóki nie będą zwycięzcami, nie będzie pokoju. Pytanie, które teraz pojawia się w Izraelu w tej ostatniej rundzie rozmów to, czy będą w Izraelu Arabowie, którzy zrozumieją, że czasami pokój musi być zdefiniowany jako przyzwolenie? Czy zdadzą sobie w końcu sprawę , z tego, że ci “Żydzi” nie opuszczą Izraela i że jesteśmy mocni duchowo, jak i militarnie. Na dzisiaj odpowiedź brzmi: nie. Wie to większość Żydów w Izraelu i wie to też prawdopodobnie większość z Ameryki Północnej. Miejmy nadzieję, że zanim dojdzie do kolejnego rozlewu krwi Palestyńczycy zrozumieją ten przekaz.

Podczas pierwszego podboju ziemi Izraela, Izraelici mieli nakazane zniszczenie siedmiu narodów Ziemii Knan, ale nie przed zaoferowaniem pokoju. “Chayavin lehaSHLIM”. Więc albo akceptują miłość, pokoju i harmonię, a jeśli nie to zostaną zabici? Oczywiście że nie. Bóg ustanowił, że narody mogą żyć obok siebie z nowymi przywódcami tej Ziemi, zgadzając się na nadrzędność wybranego narodu i władców ziemi.

To, czym jest pokój ludzkości? To jest ten pokój, ten szalom, którego bracia nie zrozumieli i nie umieli tolerować i przyjąć na samym początku. To doprowadziło ich do upiornego czynu zabójstwa czy też sprzedaży, lub jakkolwiek by tego nie ująć. To nie to, że nie lubili swojego brata Josefa wybrańca. Oni nie mogli znieść jego wybraństwa (jego snów od Boga). W związku z tym zaplanowali przeciwieństwo pokojowego rozwiązania – morderstwo.

Brak ludzkiego pokoju, owocuje wojną. Kiedy nie udaje się utrzymać pokoju w rodzinie, każdy członek rodziny sam ściera się z własnymi problemami, ale jednocześnie akceptując status drugiej strony; nienawiść i podziały zawsze kończą się katastrofą.

Josef uczy swoich braci o pokoju. Nie oczekuje od nich, że będą go kochali, on na pewno nie jest w nich rozkochany. Ale jedno jest pewne, że są rodziną. Pod koniec tej historii, za pięć dwunasta, bracia wreszcie to zrozumieją. Akceptują to, że Josef wziął ich pod opiekę, powoli zgadzają się na jego polecenia, mieszkają w jego mieście, jedzą z jego stołu, i uznają ich rolę w rodzinie – tą drugorzędną, ale jednak istotną rolę.

Josef przyswaja swoim braciom tę kluczową lekcję, tak ważną dla ich rodziny, a co istotniejsze, cenną dla tego czym stanie się ich rodzina – narodem Izraela – Am Izrael.

My, dzieci z plemion Izraela, musimy nauczyć się tej lekcji i żyć zgodnie z jej ideą. Musimy spojrzeć na każdego w nas, i przyjąć go jako część naszej żydowskiej rodziny. Każdy z jego lub jej meshugasin – wariactwami, są jednak oni naszą rodziną. Pokój w naszej rodzinie może ostatecznie doprowadzić nas do dużo większego przekazu – pokoju dla całego naszego narodu. Muszę zaakceptować reformowanych Żydów i niezrzeszonych Żydów, tak samo jaka akceptuję ultra-ortodoksyjnych Żydów. Muszę nauczyć się uznania tych, którzy są bardziej pobożni ode mnie, tych, którzy są bardziej wpływowi ode mnie, ale w jednocześnie zrealizować moje znaczenie w kraju, w tej religii.

Ostatecznie akceptacja każdego Żyda, jako części narodu Bożego i uszanowanie ich takimi jakimi są, doprowadzi nas do innego poziomu pokoju, prawdziwego pokoju, w którym możemy mówić o harmonii i przyjaźni. To jest pokój Boży. Ten, który sprawia, że jest pokój w niebie, sprawi, że będzie i na ziemi i w całym narodzie Izraela – AMEN. Oseh SHALOM bimromav , hu ya’ase SHALOM aleynu ve’al kol Izrael veimru AMEN

Cud zwycięstwa dla pokoiju

images (1)
Chanuka to jest święto, które lubi wielu Żydów. Lubimy jeść latkes i pączki, lubimy grać z dreidels i palić świece. W przeciwieństwie do innych świąt, Chanuka nie ma ‘issur melacha’ co oznacza—możemy pracować. W skrócie, sama zabawa, żadnych obowiązków.

Ale, tak na prawdę, w czasie Chanuki mamy obowiązki! Jaki obowiązki? Musimy modlić się specjalnymi modlitwami.
Dodajemy modlitwę na birkat hamazon—Al Hanisim co oznacza dla cudów.

על הניסים ועל הפורקן ועל הגבורות ועל התשועות ועל המלחמות שעשית לאבותינו בימים ההם בזמן הזה

Bo wszystkie cuda robi Bóg naszym praojcom w tym czasie.

Który cud pamiętamy, kiedy mówimy tę modlitwę?
Continue reading “Cud zwycięstwa dla pokoiju”

Prawdziwe cuda Chanuki

Co to jest cud Chanukowy?הורד

Większość z nas powie, że ma to coś wspólnego z dzbanami oleju i że cudem jest dzban oleju palący się aż przez osiem dni. Tego uczono nas, gdy byliśmy dziećmi, i to właśnie świętujemy jako dorośli. Czyli Chanuka to święto świateł. Skupiamy się na menorze i świętujemy światło. Brzmi to trochę powierzchowne, czyż nie? Święto tylko po to, byśmy mogli zapalić świeczki chanukowe i jeść placki ziemniaczane – lateks? Musi w tym być coś jeszcze, moglibyśmy spodziewać się więcej od naszych mędrców i nieco więcej od tej historii, czyż nie? Oczywiście. Continue reading “Prawdziwe cuda Chanuki”