Dzień tragedii dla narodu żydowskiego – Żydzi hiszpańscy, 9 Aw, 1492

Żydzi hiszpańscy zostali wygnani z Hiszpanii z wielkim okrucieństwem 9 dnia żydowskiego miesiąca Aw w 1492 roku. Wielu z nich zmarło z powodu chorób i głodu, gdy próbowali znaleźć schronienie, a ci, którzy pozostali w Hiszpanii i skrywali swoją żydowską tożsamość ucierpieli przez Inkwizycję. Ich potomków można spotkać do dzisiaj.

Dodatkowo do litanii katastrof związanych z Tisza BeAw, doszło wydalenia Żydów z Hiszpanii w 1492 r. Co oznaczało koniec wspaniałej społeczności Sefardyjskich Żydów na Półwyspie Iberyjskim.

Gdy król Ferdynand i królowa Izabela usunęli około 200 000 Żydów z Hiszpanii z Tisza BeAw 1492, byli przekonani, że rozwiązali swój żydowski problem. Jednocześnie zgodnie z Dekretem z Alhambra z 1492 roku, w Hiszpanii pozostało dodatkowe 200 000 świeżo ochrzczonych Chrześcijan. Hiszpańscy monarchowie wierzyli, że bez wpływu i obecności środowiska żydowskiego ci Nowi chrześcijanie całkowicie zasymilują się z katolickim społeczeństwem hiszpańskim. Niektórzy owszem zasymilowali się. Inni natomiast tylko pozornie byli chrześcijanami, a potajemnie utrzymywali żydowską wiarę na tyle na ile to było możliwe.

Continue reading “Dzień tragedii dla narodu żydowskiego – Żydzi hiszpańscy, 9 Aw, 1492”

Paraszat Dewarim

Księga Dwarim jest ostatnią z Pięcioksięgu Mojżesza. Mędrcy nazywają ją “Miszne Tora” (Tora Powtórzona) ze względu na jej zawartość, która jest powtórzeniem wielu kwestii poruszonych już wcześniej. Jak pisze Ramban we wstępie do księgi Dwarim: W tej księdze Mojżesz wyjaśnia pokoleniu wchodzącemu do Ziemi Izraela większość przykazań, które będą tam obowiązywały. Wszystkie te micwy już zostały mu dane na Górze Synaj lub w Namiocie Wyznaczonych Czasów w pierwszym roku po wyjściu z Egiptu przed grzechem szpiegów. Dlatego też język przekazywania praw różni sie od tego, który używany był we wcześniejszych księgach (np. brak takich zwrotów jak: “I powiedział Bóg do Mojżesza mówiąc rozkaż Synom Izraela…”).

Continue reading “Paraszat Dewarim”

Tisza be-Aw: Dzień żałoby, dzień żalu za grzechy

(Ba bazie wykładu Rabina Józefa B. Soloveitchik błogosławionej pamięci, z 1979)

Tisza be-Aw, przedstawia dwie pozornie przeciwstawne kategorie halachiczne. Z jednej strony, Tisza be-Aw jest przede wszystkim dniem żałoby. Jest uosobieniem aweilut jeszana “starej żałoby”, która dotyczy historycznej tragedii, w przeciwieństwie do aweilut chadasza, “nowej żałoby”, która dotyczy świeżej osobistej straty kogoś bliskiego. Nasza żałoba związana ze zniszczeniem Beit ha-Mikdasz (Świątyni) dotyczy czegoś, co jest przeszłością. W tym dniu smutku, nadrzędnym motywem jest bierność – bo czym innym jest żałoba, jeśli nie akceptacją gorzkiej straty? W taki dzień, Chazal nam nakazuje: “Szew We-al taaseh” – siedź i nie działaj.

Prawa aweilut (żałoby) są pełne zakazów: nie pracuj, nie rozmawiaj, nie zakładaj tefilin, nie ucz się Tory, nie tnij włosów, nie gól się etc. Według Ramban w Tisza be-Aw nie możemy nawet wykonywać tych aktów żałoby, które są zwyczajowo akceptowane przy stracie bliskiej osoby, takie jak – przedarcie ubrania, przykrywanie głowy, odwracanie łóżka. Nie stosujemy tych aktów, ponieważ powinniśmy zachować bierność. Jest jednak pewien wyjątek od tej reguły, który wkrótce omówimy. Ale przyjrzyjmy się temu innemu aspektowi Tisza be-Aw. Continue reading “Tisza be-Aw: Dzień żałoby, dzień żalu za grzechy”