G?ra Har Ha-Moriah i G?ra Har Ha-Sinai ? par? s??w o Jom Jeruszalajim

W poniedzia?ek, 28 dnia miesi?ca Ijar (2 czerwca) obchodzimy ?Jom Jeruszalajim?, Dzie? Jerozolimy. Sk?adamy w?wczas uroczyst? przysi?g? ? ?Jeruzalem, je?li zapomn? o tobie, niech uschnie moja prawica! Niech j?zyk mi przyschnie do podniebienia, je?li nie b?d? pami?ta? o tobie, je?li nie postawi? Jeruzalem ponad najwi?ksz? moj? rado???. (Psalm 137:5-7)

Podajmy mo?e par? wyja?nie? co do samego miejsca.

Na pocz?tku Parszy Wajece, czytamy:
?A gdy Jakub zbudzi? si? ze snu, pomy?la?: ?Prawdziwie Pan jest na tym miejscu, a ja nie wiedzia?em??. (Rdz 28:16)

Talmud (masechet Chulin 91b) troch? bardziej komplikuje t? histori?, wyja?niaj?c, co si? tam tak naprawd? wydarzy?o:
Kiedy Jakub dotar? w ko?cu do miejsca zwanego Charan, powiedzia? sobie: ?Czy to mo?liwe, abym przeje?d?a? przez miejsce, w kt?rym modlili si? moi przodkowie i abym ja si? tam nie modli??? Postanowi? zawr?ci?, rozpocz?? podr?? powrotn?, za? miejsce to samo si? do niego zbli?y?o (czyli Wzg?rze ?wi?tynne, miejsce, w kt?rym Awraham i Icchak si? modlili).
Jakub by? wystarczaj?co ?wiadom wa?no?ci tego miejsca, dlatego te?, kiedy zorientowa? si?, ?e mija? je podczas swej drogi, postanowi? do niego zawr?ci?. Jak si? zatem ma to stwierdzenie do jego ewidentnego zaskoczenia w s?owach ?Prawdziwie Pan jest na tym miejscu, a ja nie wiedzia?em??
Midrasz, odwo?uj?cy si? do w?tku g?ry, cytuje pierwszy wers Tehilim (Psalmy 121:1): ?Pie?? stopni. Wznosz? swe oczy ku g?rom: Sk?d?e nadejdzie mi pomoc?? Midrasz komentuje to takimi s?owami: ?Wznosz? moje oczy ku moim nauczycielom (przodkom) i tym, kt?rzy nauczyli mnie jak czci? Boga??
Rabin Berechja Berach by? jednym z uczni?w Rabina Natana Nety Szapiro (?Megale Amukot?). Jego Rabin mia? do niego tak du?e zaufanie, ?e wys?a? go razem z innym ze swoich student?w do Turcji, aby zapozna? si? i ?sprawdzi?? fenomen Szabataja Cwi, fa?szywego Mesjasza. P??niej, Rabin Berechja napisa? ksi??k? ?Zera Beirach?. Tytu? ksi??ki pochodzi od jednego z wers?w z Izajasza: ?ki hem zera beirach Haszem??, czyli: ?uznaj?, ?e oni s? b?ogos?awionym szczepem Haszem?? (Iz 61:9). Ksi??ka ta jest zbiorem komentarzy i wyja?nie? do Tory zgodnie z kolejno?ci? Paraszat haszawua, cotygodniowej parszy. Komentarze te s? silnie inspirowane Kaba?? i mistrzem Rabina Berechji, Natanem Net?. W odr??nieniu jednak od swego mistrza Rabin Berechja nie m?wi o Kabale bezpo?rednio, a tak?e nie stosuje w Ramez metod takich jak Gematria i Notrikon, co czyni? jego mistrz. Rabin Berechja koncentruje si? przede wszystkim na fundamentalnym rozumieniu moralno?ci, kt?ra wyp?ywa z wers?w Tory. Pierwsza cz??? ksi??ki zosta?a wydana przez autora w Amsterdamie w roku 5422 (1661), za? wiele lat p??niej, bo dopiero w roku 5490 (1729) zosta?y wydane obie cz??ci w jednym tomie. W gruncie rzeczy, cho? nie ca?kowicie, ksi??ka ta jest kolekcj? jego cotygodniowych kaza? w Synagodze. Nie jest to pewne, ale bardzo prawdopodobne, ?e Rabin Berechja przemawia? w ?Gergil Szul? czyli tzw. Synagodze na wzg?rzu, kt?ra znajdowa?a si? na ulicy Szerokiej, obok Alte Szul (Synagogi Starej). We wst?pie Rabin Berechja porusza problem, kt?ry dotyczy ka?dego z nas ? zagadnienie r??nicy mi?dzy tym, co my?limy, a tym, co chcemy powiedzie?, a tak?e tym, co ostatecznie m?wimy ? a zatem o poziomie prawdy, kt?ra jest wewn?trz nas i o tym, jak ta prawda wygl?da, kiedy zostaje wypowiedziana, kiedy s?owa ostatecznie mog? zaistnie? w ?wiecie realnym, wypowiedziane do konkretnych s?uchaczy. Nast?pnie ? kontynuuje ? s?owo uzyskuje jeszcze inn? form?, kiedy ma by? zapisane na papierze, otrzymuje jeszcze inne znaczenie, a tak?e zupe?nie inn? jako??. Wtedy przychodzi moment publikacji i w?wczas autor ponownie zastanawia si? nad tym, czy dobrze uj?? ?prawd?? w s?owach, poniewa? z momentem publikacji daje s?owom nie?miertelno??, b?d? je bowiem czyta? nast?pne pokolenia czytelnik?w. Dlatego te? zapisa? on tylko cz??? ze swych m?w ? ?czasem miejsce czy sytuacja powodowa?y, ?e m?wi?em zbyt zapalczywie i s?owa nie mia?y w?a?ciwego poziomu poprawno?ci i elegancji? a zatem, nie w??cza?em tych m?w do mojej ksi??ki?.
Rabin Berachja przez ca?e ?ycie pracowa? jako Darszan (albo Magid = kaznodzieja) w Krakowie. B?d?c ju? w podesz?ym wieku zdecydowa? si?, aby wyruszy? do Ziemi ?wi?tej, ale dotar? jedynie do Konstantynopola, gdzie si? rozchorowa? i zmar? 28 Tewet 5424 (1663).
W swej ksi??ce ?Zera Berach? Rabin Berechja odnotowuje, ?e wers z Ksi?gi Izajasza odnosi si? do ?g?r?, za? w Parszy znajduje si? tylko jedna g?ra. Pojawia si? te? inne pytanie: Kim s? nauczyciele i ci, kt?rzy nauczyli mnie jak czci? Boga.
Back to our issue.
Opisywana g?ra zosta?a zidentyfikowana przez naszych M?drc?w jako Har Ha-Moriah, kt?ra jest tak?e g?r?, na kt?rej Mosze otrzyma? Tor?. ?Kiedy HaSzem przyby?, aby da? Tor? [na Har Sinai, G?rze Synaj], G?ra ?wi?tynna powsta?a wyrwana z korzeniami i przenios?a si? na Pustyni? Synaj, po to aby Tora zosta?a otrzymana na Ziemi ?wi?tej?.
A zatem g?ra, u kt?rej podn??y spa? Jakub, by?a nie tylko miejscem, w kt?rym mia?a pewnego dnia powsta? Beit ha-Mikdasz (i gdzie do dzi? stoi ?ciana Zachodnia), by?a to tak?e Har Sinai, gdzie Haszem da? Tor? swemu narodowi wybranemu.
A zatem, jak wyja?nia Rabin Berachja, z tego te? powodu Midrasz m?wi o tym miejscu w liczbie mnogiej, jako ?wzg?rza?, cho? mowa jest o jednej g?rze, ale jest ona pewnego rodzaju kombinacj? Har Sinai, gdzie otrzymali?my Tor? oraz Har Ha-Moriah, gdzie modlili si? nasi przodkowie. Tym wyja?nieniem Zera Berach rozszyfrowuje zagadkowe stwierdzenie w Parszy Szemot, w kt?rej Mosze prosi HaSzem o znak, ?e jego misja si? powiedzie, ?A On powiedzia?: ?Ja b?d? z tob?. Znakiem za? dla ciebie, ?e Ja ci? pos?a?em, b?dzie to, ?e po wyprowadzeniu tego ludu z Egiptu oddacie cze?? Bogu na tej g?rze?.? Wizja Moszego mia?a miejsce na Har Sinai, na kt?rej HaSzem wkr?tce dam u Tor?. Je?li tak si? sta?o, czy nie by?oby bardziej logiczne, gdyby HaSzem powiedzia?: ?otrzymacie Tor? na tej g?rze?? Dlaczego powiedzia? ?oddacie cze?? Bogu??? ?Oddanie czci Bogu? ? m?wi Rabin Berechja ? a tak?e ogarni?cie wszelkich aspekt?w ?ycia nas jako ?yd?w, jest g??wnie rozumiane jako modlitwa i oddanie si? Bogu, co mia?o miejsce w Beit Ha-Mikdasz na Har Ha-Moriah. Mosze sta? w?wczas przed HaSzem na Har Sinai, na pustyni Synaj, czyli fizycznie do?? daleko od Har Ha-Moriah, kt?ra znajduje si? w Jerozolimie, w samym ?rodku Ziemi Izraela, ale HaSzem odnosi si? tutaj do miejsca, w kt?rym pewnego dnia ?ydzi b?d? oddawa? cze?? HaSzem poprzez modlitw? i kontemplacj?.
Dzi?ki temu mo?emy okre?li? czym Jerozolima jest dla nas ? miejscem, kt?re zawiera w sobie dwa podstawowe elementy dla nas, ?yd?w i tym, kt?rzy oddaj? cze?? Bogu ? jest miejscem, gdzie dano nam Tor?, czy te?, aby by? bardziej ?cis?ym, miejscem, kt?remu dano Tor?, a tak?e najbardziej odpowiednim miejscem dla ?realizacji? Tory, dla wprowadzenia jej w ?ycie.
Izajasz powiedzia?: ?mnogie ludy p?jd? i rzekn?: ?Chod?cie, wst?pmy na G?r? Pa?sk? do ?wi?tyni Boga Jakubowego! Niech nas nauczy dr?g swoich, by?my kroczyli Jego ?cie?kami. Bo Prawo wyjdzie z Syjonu i s?owo Pa?skie – z Jeruzalem?.?
?…Ki MiCion tece Tora, udwar Ado-naj MiJeruszlajim?.

Tutaj mo?emy te? doda?, co zawiera si? w Ma?ajana Szel Tora (klasyczny zbi?r ?Worts? ? kr?tkich Dwar Tora ? dotycz?cych cotygodniowej Parszy i opartych na tradycji rabinicznej i chasydzkiej; ksi??ka ta by?a niezwykle popularna). Oryginalnie zbi?r ten zosta? opublikowany w jidysz jako Der Tora Kwal (?r?d?a Tory). Zbi?r opublikowa? Rabin Aleksander Zusja Friedman w roku 1937 w Warszawie. Ksi??ka ta jest s?ynna przede wszystkim dlatego, ?e oferuje czytelnikowi ?szybkie? ?wort? ? wyraziste i celne komentarze, kt?re daj? do my?lenia i s? inspiruj?ce.
Zancer Rebe (Rabin Chaim Halbersztama z Zanca, czyli z Nowego S?cza, kt?ry znany by? pod przydomkiem ?Diwrej Chaim? pochodz?cym od jego ksi??ki dotycz?cej Halachy; by? on najs?ynniejszym chasydzkim rabinem i za?o?ycielem dynastii chasydzkiej z S?cza) zapyta?, dlaczego Beit ha-Mikdasz zosta?a zbudowana na Har Ha-Moriah, czy bardziej odpowiednim miejscem nie jest Har Sinai, gdzie otrzymali?my Tor?? Rabin Chaim odpowiedzia?: miejsce, w kt?rym ?yd uchyli? czo?a i by? got?w po?wi?ci? ?ycie dla Jego imienia (odnosi si? tutaj do ofiary Izaaka) jest bardziej odpowiednim miejscem ni? jakiekolwiek inne, aby tam w?a?nie wybudowa? Beit Ha-Mikdasz.