Paraszat Mikec – Chanuka

Tym razem s?owa Tory autorstwa kilku kobiet.

?A oni nie wiedzieli, ?e rozumie to Josef, bo by? t?umacz mi?dzy nimi? (Bereszit, 42,23)

Wiadome jest ze Josef, syn Jakowa, pomimo ?e by? m?odszy od swoich braci (jedynie Benjamin by? m?odszy od Josefa) zmar? wcze?niej ni? swoi bracia. Najbardziej znany pow?d, dla kt?rego tak si? sta?o podaje Gemara (Brachot). ?Powiedzia? rabin Hama ben Hanina, z jakiego powodu Josef umiera przed swoimi bra?mi? Poniewa? wywy?sza? si? nad innych?. Jednak midrasz z czas?w rabina Eliezera wyja?nia t? spraw? inaczej. Napisane jest tak: Rabin Jiszmael powiedzia?: ?Dziesi?? razy powiedzieli bracia do Josefa ?S?uga tw?j, ojciec nasz? I s?ysza? to Josef i nic nie powiedzia? a cisza by?a jak przyzwolenie?. W zwi?zku z tym skr?cono jego ?ycie o 10 lat?( Pirkei Eliezer 38) . Rabin Szaul z Krakowa usiad? raz i naucza? swoich student?w o tym midraszu. Powsta?o pytanie ? Przecie? bracia powiedzieli tylko 5 razy to wyra?enie?a nie 10 razy jak twierdzi midrasz ((Bereszit 44, wers 24, 27, 30, 31) Pad?o pytanie, ale odpowied?- nie. B??kala si? pomi?dzy nimi jednak m?oda c?rka rabina- Ester. Kiedy Ester us?ysza?a pytanie, mia?a ona od razu w ustach gotow? odpowied?. Przecie? passuk m?wi: ? oni nie wiedzieli, ?e pomi?dzy nimi znajdowa? si? t?umacz, tj. wszystko, co powiedzieli bracia? by?o przet?umaczone przez t?umacza ze ?wi?tego j?zyka na m?wiony egipski, a Josef oczywi?cie rozumia? oba j?zyki? a wi?c us?ysza? to oczerniaj?ce zdanie ?S?uga tw?j, ojciec nasz? 10 razy! 5 razy z ust braci i 5 razy z ust t?umacza stoj?cego pomi?dzy nimi.

Odno?nie tego, komu jest przypisywane autorstwo tej ?mia?ej interpretacji, znalaz?em przynajmniej 4 wersje tej historii z czteroma r??nymi kobiecymi imionami.

Pierwsza z nich, ju? wspomniana, c?rka rabina Szaula z Krakowa, pojawia si? r?wnie? w innej wersji tej historii. Jednego razu usiad? rabin Szaul ze swoimi studentami i omawia? on z nimi chalachot z Sefer Tora Rambama dotycz?cymi zasad pisania Tory, w kt?rej napisane jest ? zdarzy?o si?, ?e sofer musia? napisa? s?owo z 10 literami lub wi?cej i nie starczy?o miejsce do ko?ca linii by napisa? ca?e to s?owo razem. Powinien, wi?c on zostawi? reszt? linijki pust? i zacz?? pisa? od nowej linijki. Innymi s?owy: Sofer nie mo?e rozdzieli? s?owa na dwie linijki (jak w ka?dym innym j?zyku), musi przesun?? w takiej sytuacji ca?e s?owo do nast?pnej linii. Zastanawia? si?, wi?c jeden ze student?w: W Torze najd?u?sze s?owo zawiera 9 liter jak “?????????” ( w t?umaczeniu: ?pod?ug rodzaj?w swoich?, Bereszit rozdz. 8, 19) ?? Ale gdzie w Torze mo?emy znale?? s?owo z 10 literami? A gdzie mo?emy znale?? s?owo z wi?cej ni? 10 literami? Nie ma takiego s?owa! Maksymaln? ilo?? s??w mo?emy znale?? w s?owie ?Lemiszpechteichem? (“?????????”)? a ono zawiera tylko 9 s??w!

C?rka rabina, kt?ra jak si? okaza?o zna?a si? na Torze lepiej ni? wszyscy inni odpowiedzia?a i powiedzia?a, ?e w Torze nie ma takiego s?owa jednak, poniewa? Rambam zajmuje si?? chalachot dotycz?cymi zasad pisania Tory a te same zasady odnosz? si? tak?e do Megilat Ester (tam r?wnie? trzeba pisa? zgodnie z zasadami Sefer Tora) to tam w?a?nie znajdziemy s?owo sk?adaj?ce si? z 11 liter (“???????????…” ) ( Ester 9, 3) ”
Wspomnie? tu trzeba przy okazji, ?e w ksi?dze Jehoszuy znale?? mo?emy s?owo? “??????????”
sk?adaj?ce si? z 10 liter. Jednak s?owa Rambama i og?lne zasady pisania Tory nie odnosz? si? do ksi?g prorockich. Ponadto Rambam pisze te? ?…lub wi?cej? tj. przynajmniej 11 liter.

Inne wersje tej historii przypisuj? owe s?owa ?onie rabina Szaula z Krakowa, kt?rej imi? r?wnie? by?o Ester i kt?r? nazywano ?Ester z Tory? Gemara ? masechet chulin- pyta:, ?Na jakiej podstawie nazywa?a si? Ester z Tory?? tzn. gdzie w Torze jest jakakolwiek wzmianka na temat Ester? I Gemara odpowiada: ? Anochi haster aster panai bajom hahu? (?Ja wszak?e skryj? oblicze moje w dzie? ?w ? Dwarim, 31,28) . Z tym zwi?zania jest nast?pna historia:

Pewnego razu zawitali go?cie do rabina, i po tym jak powitali oni ?on? rabina s?owami ?szalom Ester z Tory? rebecen wsta?a i wysz?a z pokoju. Jeden z go?ci powiedzia?: ? nie by?o nasz? intencj? by ?Ester z Tory? sta?a si? ? haster ester? tj., nie musia?a ona wychodzi?. Rebecen na to odpowiedzia?a: R?wnie? ja nie mia?am tego na my?li, jedynie ?zakry?am twarz by poda? jedzenie?. Wysz?am jedynie po to by poda? jedzenie go?ciom.? (ta gra s??w wed?ug Gemary identyfikuje Ester z Tory z pasuku ? anochi haster aster panai.? a odpowied? rebecen jest dok?adnie z tego samego wersu “histarti panai? (zakry?am twarz by poda? jedzenie).

Inn? wersj? tej historii przypisuje si? Rebece, c?rce rabina Joela Szirkisza, kt?ra mia?a to opowiedzie? siedz?c pomi?dzy studentami, z kt?rymi by? r?wnie? jej przysz?y narzeczony, rabin Dawid Sagal autor ?Turei Zahaw?, kt?ry wybra? j? na ?on? po tym jak odkry? on tego dnia jej znajomo?? Tory.

? Inna wersja, jak si? wydaje bli?sza prawdy (istoty?) przypisuje si? autorstwie c?rce rabina ?Leib Berlin? ? rabina Pirszburga- kt?ra by?a jednocze?nie siostr? genialnego rabina ?Jiszaja Berlin? ? rabina Breslaw- rebecen Krindel a p??niej ?on? genialnego autora dzie?a ?Zichron Josef?, w kt?rym to dziele pojawia si? w kilku miejscach imi? rebecen (r?wnie? jej brat- rabin Jiszajau Berlin, kt?ry wspomina o swojej siostrze kilka razy w ksi??ce ?Minei targuma? np. w komentarzu do Raszi Bereszit pisze o Krindel w ten spos?b: ?R?ce mojej siostry zajmuj? si? wszystkim, co ?wi?te, wszystkimi ksi?gami m?dro?ci i wszystkimi komentarzami do ?wi?tych pism, jak c?rki Zelofeada ?We wprowadzeniu do eseju ? Jesz seder le miszna? napisa? odno?nie niej : ?Siostra moja? s?ynna jest na ca?y kraj ?.

W ksi??ce? napisanej przez rabina HaChida, zawieraj?cej imiona wszystkich wa?nych rabin?w w historii my?li ?ydowskiej, znajduje si? jeden rozdzia?, kt?ry wymienia kilka rebecen (?on rabin?w) i pomi?dzy r??nymi wielkimi chalachicznymi autorytetami i komentatorami Tory wymienia r?wnie? rebecen Krindel Sztinherd ? cytuj? za dzie?em:? rabin Zichron Josef w swoich refleksjach wspomina o uczonej swojej ?onie rebecen…? Jest ona wymieniona tam jako jedna z niewielu, na li?cie tej znajduje si? jedynie 10 kobiet (pocz?wszy od czas?w Miszny do czas?w wsp??czesnych temu dzie?u)…

?ycz? wszystkim przyjemnego Szabatu

Boaz Pash