?mier? w?oskiego Marrano

Po?o?ona w po?udniowej cz??ci W?och, staro?ytna synagoga o niezwyk?ej przesz?o?ci, znajduje si? obecnie w zagro?eniu upadkiem, w zwi?zku z tym, ?e zmar? jej jedyny wierny cz?onek.
Awraham Zecchillo by? dumnym potomkiem w?oskich Bnei Anusim (do kt?rych historycy odnosz? si? u?ywaj?c obra?liwego terminu ?maranos?). Mieszka? w pi?knym portowym mie?cie Tirani, mieszcz?cym si? na wybrze?u Adriatyku, gdzie, jak lubi? powtarza?, jego ?ydowscy przodkowie ?yli ?zawsze, przez tysi?ce lat?.

 

Zecchillo by? jednym z pierwszych potomk?w Bnei Anusim, kt?rzy formalnie powr?cili do narodu ?ydowskiego we wsp??czesnych czasach, i po latach sp?dzonych w Izraelu i s?u?bie w IDF, powr?ci? do Tirani by po?wi?ci? si? przywracaniu ?ydowskiej obecno?ci w tym rejonie.

W ostatnich latach z mi?o?ci? troszczy? si? synagog? w Tirani zwan? Scolanova (w j?zyku w?oskim oznacza to: ?nowa szko?a?), kt?rej historia si?ga ponad siedemset pi??dziesi?t lat.

Ka?dego Szabatu, szed? ulicami giudecca, ?ydowskiej dzielnicy, by otworzy? drzwi synagogi, a nast?pnie, w cichym oddaniu, modli? si?.

Zecchillo stanowi? jednoosobow? gmin?; przeciwstawiaj?c si? historii i logice uparcie chcia? podkre?li?, ?e ?ydowska obecno?? w Tirani powr?ci?a do ?ycia, po tym jak prawie zgaszona zosta?a w ko?cu trzynastego wieku.

Jednak ten wa?ny i zdeterminowany cz?owiek, kt?rego ?wiadomo?ci historycznej r?wna? si? mog?o jedynie jego ogromne poczucie humoru, zwr?ci? niedawno sw? dusz? swemu Stw?rcy, ulegaj?c walce z d?ugotrwa?? chorob?.

Mia?em okazj? spotka? Awrahama dwukrotnie, podczas moich wizyt w po?udniowej Italli, kiedy szuka?em Bnei Anusim. By? on typem cz?owieka, kt?ry przemierza? wielowiekowe ulice, zatrzymuj?c si? prawie na ka?dym ich rogu, by przywita? si? z przyjacielem czy s?siadem, ucinaj?c kr?tk? pogaw?dk? lub dziel?c si? opowie?ci?.

Jednak pod otwartym u?miechem znajdowa?o si? te? du?o odwagi i zdecydowania, by odzyska? wszystko, co zosta?o skradzione jego przodkom wieki temu.
Podr??nik Benjamin z Tudeli, kt?ry odwiedzi? miasto w 1166 roku, napisa?: ?Tirani znajduje si? przy morzu, gdzie wszyscy pielgrzymi gromadz? si?, by wyruszy? do Jerozolimy, gdy? tutejszy port jest wygodny. Mieszka tam spo?eczno?? oko?o dwustu Izraelit?w, z Rabinem Elijahu, Rabinem Natanem Wyk?adowc? i Rabinem Jakobem. To wspania?e i pi?kne miasto.?

Miasto wykszta?ci?o wielu talmudycznych uczonych, wsr?d nich m.in Rabina Mosze z Tirani (znanego pod nazw? Mabit), i Rabina Isaiaha z Tirani, uwa?anego za jednego z najwybitniejszych uczonych swych czas?w tj. trzynastego wieku.

To w?a?nie w tamtym okresie, dzi?ki ?yczliwym rz?dom Kr?la Frederyka II,? ?ydzi z Tirani prze?ywali rozkwit zar?wno handlowy jak i duchowy, buduj?c imponuj?ce synagogi, takie jak Scolanova. Jednak kilka dekad po ?mierci Fryderyka, fala antysemityzmu uderzy?a bez mi?osierdzia i w roku 1290 ?ydzi z Pugli do?wiadczyli ci??kich prze?ladowa? i zostali zmuszeni do konwersji.

Skonfiskowano cztery synagogi Tirani, w tym Scolanov?, i po usuni?ciu z nich ?ydowskich symboli, przekszta?cono je w ko?cio?y katolickie. Cz?onkowie dawnej Gminy zmuszeni zostali praktykowa? judaizm w sekrecie.Ci krypto-?ydzi znani byli pod w?osk? nazw? Neofiti i cierpieli dyskryminacj? z r?k swych s?siad?w.

Niemniej jednak, w pi?tnastym wieku mia?o miejsce czasowe odrodzenie ?ydowskiego ?ycia w Puglii, zw?aszcza po tym jak ?ydowscy uchod?cy wygnani z Hiszpanii w 1942 roku osiedlili si? w tym regionie. Kiedy hiszpa?scy monarchowie zdobyli okolice Puglii w 1510, rozpocz??a si? nowa seria wysiedle? i do roku 1514 wszyscy ?ydzi zostali zmuszeni do opuszczenia Puglii.

To?nie?by? jednak koniec?historii??yd?w?w?Trani.?Na szcz??cie,?nasz nar?d charakteryzuje si? dobr? pami?ci?, kt?ra jest?jedn? z tych cech, kt?re trzyma?y?nas przy ?yciu?przez?tysi?clecia.

I tak te? sze?? lat temu, sta?o si? co? niezwyk?ego i synagoga Scolanova powr?ci?a po setkach lat do narodu ?ydowskiego. Sta?o si? tak w du?ej mierze?dzi?ki staraniom?Francesco?Lotoro, lokalnego profesora muzyki, kt?ry?zdo?a? przekona? ?w?adze do?zwr?cenia budynku??jego?prawowitym w?a?cicielom.
Lotoro?i jego ?ona, sami b?d?cy Bnei?Anousim,?pi?? lat temu przeszli proces formalnej?konwersji?na judaizm przeprowadzony przez?Naczelny Rabinat?we W?oszech.

Wybudowana w?prostym acz eleganckim stylu?gotyckim, posiadaj?ca kamienne wn?trze i ?ciany wysokie na dziesi?? metr?w, Scolanova robi imponuj?ce wra?enie, tak wielkie, ?e przedstawiciele Ko?cio?a, kt?rzy przej?li budynek, nie odwa?yli si? na dokonanie prawie ?adnych zmian.

Niemniej jednak, w akcie z?o?liwej ironii, ko?cielne w?adze usun??y ?wi?t? Ark?, znajduj?c? si? w niszy w ?cianie, a na jej miejscu umie?cili portret Maryji.

Wieki p??niej, gdy Lotoro i inni, starali si? odbudowa??sal? modlitwy?w?synagodze,?znale?li si??w rozterce.?Poniewa? struktura?budynku chroniona?by?a na mocy prawa miejscowego, nie mogli?usun????redniowiecznego?obrazu.?Ale jak?synagoga mog?a funkcjonowa??w takiej sytuacji?

Konsultuj?c si? z b?ogos?awionej pami?ci Naczelnym Rabinem Izraela Mordechaiem Eliyahu, znaleziono w ko?cu rozwi?zanie: obraz zosta? zakryty wewn?trzn? ?ciank? i ?wi?ta Arka zosta?a przywr?cona na swoje prawowite miejsce, sprawiaj?c ?e Scolanova w Tirani jest jedyn? synagog? na ?wiecie posiadaj?c? w?asny obraz Maryji Dziewicy.

Awraham?Zecchillo?opowiedaj?c mi t? histori?,?nie m?g??ukry??zachwytu, nad tym jak historia?potrafi zmieni? sw?j kurs.?Ko?ci?? zaj???synagog? i?zmusi? ?yd?w?do przebywania w ukryciu, lecz obecnie?to ko?cielne symbole zosta?y ukryte.

Nast?pnie z b?yskiem w oku, wyprowadzi? mnie na zewn?trz i wskaza? na dzwonnic? ponad budynkiem. Kiedy w?adze zwr?ci?y synagog?, opowiada? Awraham, odm?wi?y zdj?cia krzy?a stoj?cego na jej szczycie, domagaj?c si?, by katolickie symbole pozosta?y na miejscu.

?Powiedzieli mi, ?e maj? zosta?, ja jednak nie chcia?em pozwoli? na tak? obraz? moich przodk?w? ? rzek? Zecchillo. I tak te?, jednej nocy, Awraham wspi?? si? na dach i zast?pi? krzy? wielk? Gwiazd? Dawida.

Gwiazda ta stoi tam do dzi? dzie?, stanowi?c ?wiadectwo zar?wno ?ydowskiej przesz?o?ci Tirani jak i wysi?k?w Awrahama Zecchillo na rzecz zapewnienia miastu ?ydowskiej przysz?o?ci.

W ostatnim czasie Shavei Israel, organizacja kt?rej przewodnicz?, wsp??pracuje z Naczelnym Rabinem Neapolu Shalomem Bahbaout, a tak?e z W?osk? Uni? Gmin ?ydowskich, w celu zapewnienia pomocy Bnei Anusim z po?udniowej Italii, kt?rych coraz wi?ksza liczba pragnie wr?ci? do narodu ?ydowskiego.

?mier? Awrahama Zecchillo jest tragicznym ciosem i modl? si?, by pami?? o nim by?a b?ogos?awie?stwem dla tych stara?.
Synagoga Scolanova o kt?r? Zecchillo tak bardzo dba? posiada wszystko, lecz ?wieci pustkami, oczekuj?c na powr?t w?oskich Bnei Anusim. Do naszego zadania nale?y ponowne wype?nienie miejsc synagogi.