Paraszat Ekew

Parsza na ten tydzie? powraca do tematu micwy zak?adania Tfilin ?

?I tak przyjmijcie te s?owa moje do serca waszego, i do duszy waszej: i nawi??cie je jako znak na r?k? wasz?, i niechaj b?d? przepask? mi?dzy oczyma waszymi.? (Dwarim 11:18)

Dwukrotnie ju? uczyli?my si? na temat tej micwy: w parszy Beszalach i parszy Weatchanan.

Jednak opis micwy w parszy na ten tydzie? r??ni si? od dw?ch poprzednich, gdy? wcze?niejsze parsze wyra?aj? ?w imperatyw w liczbie pojedynczej ?

?I nawi??esz je jako znak na r?k? twoj?, i niechaj b?d? przepask? mi?dzy oczyma twoimi? (Dwarim 6: 8)

Tymczasem parsza na ten tydzie? zwraca si? z owym przykazaniem do grupy ludzi: ?przyjmijcie…na r?k? wasz?…mi?dzy oczyma waszymi?.

*

Tfilin zak?adamy na lew? r?k?.

Sk?d o tym wiemy?

Gemara podaje nam trzy (a mo?e nawet cztery) opini? w tym temacie –

?Nasi Rabini nauczali: “r?k? twoj?” (Jadcha), chodzi tu o lew? r?k?. M?wisz, ?e to lewa r?ka, ale by? mo?e chodzi o praw?! Napisane jest: Moja to r?ka za?o?y?a ziemi??i moja prawica rozci?gn??a niebo? (Ksi?ga Izajasza 48:13. Tutaj wyra?nie mowa jest o lewej r?ce, w odr??nieniu do JAMIN, prawej r?ki).

R. Jose ha-Harum (p?asko- nosy) twierdzi, ?Znale?? mo?na jednak r?wnie? wersety gdzie ?m?wi?c ?r?ka? wyra?nie chodzi o praw? r?k?, gdy? napisane jest:” ?I zobaczy? Josef, i? po?o?y? chce ojciec jego r?k? swoj?, praw? r?k? “(Bereszit 48:17) …

R. Nathan m?wi: To wszystko jest niepotrzebne, bo skoro jest napisane “i nawi??esz je” oraz “i napiszesz je”, tak jak pisze si? praw? r?k?, tak wi?zanie winno by? praw? r?k?, a je?li prawa r?ka ma by? wi???c? to [r?czny Tfillin] nale?y umie?ci? na lewej r?ce.

Sk?d ma R. Jose ha-Harum wywodzi, ?e nale?y k?a?? go na lewej r?ce?

– Wywodzi z tego samego wersetu, z kt?rego R. Natan wywodzi ?sw? opini?.

R. Aszi powiedzia?: On wywodzi swe s?owa od “r?k? twoj?” (????. Ze zb?dnym ?hej?’ interpretowany jest jako ?? ??? JAD KEHA s?absza r?ka.), co w przypadku zapisania na ko?cu s?owa litery ?hej?wskazuje ?na s?absz? r?k? “. (Menachot 36b)

Kolejn? opini? znajdziemy w dalszej cz??ci Gemary ?

?R. Icchak twierdzi, To r?wnie? jest niepotrzebne, jako ?e napisane jest: ?I tak przyjmijcie te s?owa moje do serca waszego… : i nawi??cie je? (Dwarim 11:18), wskazuj?c na to, ?e musi by? umieszczony na przeciwko serca (np. na mi??niu ramienia, jak najbli?szej serca).? (Menachot 37b)

By? mo?e Rabin Icchak chcia? zwr?ci? uwag? na dok?adne miejsce na r?ce, gdzie nale?y wi?za? Tefilin, ?e musi to by? g?rna cz??? (rami?) obok serca, a nie dolna cz??? r?ki ? by? mo?e jednak chce nas te? nauczy? tego, i? ma by? on wi?zany na lewej r?ce, poniewa? lewa r?ka jest blisko serca (znajduj?cego si? zwykle po lewej stronie).

Oto podsumowanie wymienionych wy?ej opinii ?

1. Brajta ? m?wi?c o ?r?ce? mowa jest o lewej r?ce.

2. Rabina Natan ? podkre?la czynno?? wi?zania i zaznacza, ?e czynno?? ta musi by? dokonana przez praw? r?k?, st?d nie ma innego wyboru jak zawi?za? Tfilin na lewej r?ce.

3. Raw Aszi ? Tora nakazuje wi?zanie Tfilin na s?abszej r?ce, co oznacza lew? r?k?

4. Rabin Icchak ? nale?y wi?za? w miejscu na przeciw serca, kt?re znajduje si? po lewej stronie

*

Co z osobami lewor?cznymi?

Gemara na ten temat ?

?Nasi Rabini nauczali: Lewor?czny cz?owiek zak?ada Tfilin na praw? r?k?, gdy? ona stanowi jego lew? [s?absz? r?ke]. Nauczano jednak r?wnie?, ?e musi on zak?ada? na lew? r?k?, kt?ra jest lew? r?k? wszystkich ludzi! ? Ta druga opinia by?a nauczana odno?nie osoby, kt?ra jest obur?czna.? (Menachot 37)

Znaczy to, i? je?li osoba jest tak samo sprawna w obu r?kach, to ma zak?ada? Tfilin na lewej r?ce, tak jak wszyscy inni. Je?li natomiast dla kogo? silniejsz? r?k? jest lewa, ma zak?ada? na prawej.

*

Syn Rabina Remu, Jehuda Leib, wys?any przez swego ojca na nauk? do jesziwy (by? mo?e w Lublinie, gdzie uczy? si? r?wnie? sam ReMa, lub do jesziwy w Niemczech, gdzie uczyli si? synowie innych zamo?nych rodzin) wys?a? swemu ojcu list z interesuj?cym pytaniem, kt?rym zajmowa? si? wraz ze swymi kolegami z jesziwy.

Oto owe pytanie ? co z cz?owiekiem, kt?ry wog?le nie ma lewej r?ki? Czy wolno mu za?o?y? Tfilin na jedyn? r?k?, kt?r? posiada, czyli praw? r?k?? Czy nie wolno mu wog?le zak?ada? Tfilin?

ReMa nie omawia, podaj?c sw? odpowied?, opinii swego syna (nazywa go ?ma?y ale m?dry?), lecz znaj?c styl Rabina Remu (Szeelot u-Tszuwot, autorstwa ReMa, 122) mo?emy wywnioskowa?, i? syn uwa?a?, ?e Tfilin w takim przypadku nale?y zak?ada? na praw? r?k?. Dlaczego? – poniewa??Tora uczy, ?e je?li istnieje taka mo?liwo??, Tfilin nale?y zak?ada? na lew? r?k?; je?li jednak nie ma takiej mo?liwo?ci ? nale?y zak?ada? na pozosta?? r?k?, a wi?c praw?. Dowodem na to jest przypadek osoby lewor?cznej, kt?ra zak?ada na praw? r?k?, poniewa? prawa r?ka stanowi u tej osoby s?absz? r?k?. Ojciej (ReMa) nie zaakceptowa? jednak tej argumentacji, twierdz?c, ?e te dwa przypadki nie s? do siebie podobne, poniewa? w przypadku osoby lewor?cznej, dozwolono jej zak?ada? na praw? r?k?, nie dlatego ?e z jego lew? r?k? jest co? nie tak. Tymczasem w przypadku osoby, kt?ra ma jaki? brak zwi?zany z lew? r?k?, tzn. z t? r?k? kt?ra najbardziej odpowiada zak?adaniu Tfilin ? w takim przypadku nie mo?na zast?pi? lewej r?ki praw? r?k?.

ReMa ko?czy s?owami ?nie zak?ada wi?c wog?le?, poniewa?, niestety, nie ma takiej fizycznej mo?liwo?ci.

Rabin Remu, jako dow?d dla swych s??w, przywodzi przyk?ad prawa dotycz?cego ?halicy?

*

Wyja?nijmy czym jest halica, dla tych, kt?rzy ju? zapomnieli ?

Kobieta, kt?rej m?? umar? bez wydania na ?wiat syn?w, po?lubiana jest przez brata zmar?ego m??a (w ramach prawa zwanego lewiratem), i syn urodzony z tego zwi?zku b?dzie kontynuowa? lini? zmar?ego brata. Je?li brat zmar?ego nie chce po?lubi? wdowy, lub ze wzgl?du na dobro kobiety nie jest to wskazane, na przyk?ad w przypadku du?ej r??nicy wieku, kobieta zwolniona jest z owego obowi?zku poprzez rytua? zwany ?halic??.

Na czym polega owa ceremonia? Po tym jak brat zmar?ego, ten na kt?rym ci??y obowi?zek lewiratu, o?wiadczy przed s?dem, i? nie chce po?lubi? wdowy, kobieta poluzowuje wi?zania buta m??czyzny a nast?pnie zdejmuje jego but i pluje na ziemi?. Pocz?wszy od czas?w Talmudu istnia?? debata odno?nie tego czy lepiej jest przyjmowa? lewirat czt raczej dokona? halicy. W dzisiejszych czasach nie stosuje si? lewiratu a jedynie halic?, z powodu obaw, i? m??czyzna, kt?ry przyj??by lewirat, nie uczyni?by tego w imi? niebios ale dla pieni?dzy (je?li wdowa jest bogata) lub dla przyjemno?ci (je?li wdowa jest bardzo pi?kna).

*

Co je?li cz?owiek, kt?ry zobowi?zany jest po?lubi? wdow? zmarego brata, jest lewono?ny (jego silniejsz? nog? jest lewa noga, to znaczy, gdyby by? pi?karzem, strzela?by na bramk? lew? nog?, i lew? nog? rozpoczyna?by ch?d), czy halica dotyczy? b?dzie jego lewej czy prawej nogi?

Istnieje kilku poskim (uczonych rabin?w wydaj?cych chalachiczne decyzje), kt?rzy uwa?aj?, i? but musi by? zdj?ty z lewej nogi.

Co, je?li jego lewa noga zosta?a amputowana?

Owi poskim twierdz?, ?e cz?owiek taki nie mo?e dokona? halicy (biedna wdowa, b?dzie musia?a zdj?? buta innego z braci lub pozosta? ?aguna? (przywi?zana) do ko?ca swych dni).

Opcja dokonania halicy na drugiej nodze wog?le nie istnieje!

Dlatego te?, tak?e je?li chodzi o dyskutowane przez nas wy?ej zagadnienie ? m?wi ReMa ? je?li osoba pozbawiona jest r?ki odpowiedniej dla za?o?enia Tfilin ? wog?le nie zak?ada Tfilin.

Kolejny argument podany przez Rabina Remu ?

Dowiedzieli?my si? ju?, ?e Tora uczy nas, ?e Tfilin nale?y zawi?zywa? na lewej r?ce, poniewa?: lewa r?ka to poprostu ?r?ka?, jest to r?ka ?kt?ra nie pisze?, ?s?absza r?ka?, ?r?ka naprzeciwko serca?. St?d te?, dla wi?kszo?ci ludzi, tylko jedna r?ka jest odpowiednia do wype?nienia tej micwy ? lewa r?ka. Prawa r?ka nie jest istotna, nie jest cz?sci? micwy Tfilin, i nie mo?na jej wykorzysta? do zak?adania Tfilin.

ReMa dodaje nast?pnie ?

We?my argument Rabina Aszi ? argumentu najbardziej popieranego przez rabin?w ? ?Jad Keha? ? s?absza r?ka, owa r?ka nie tylko jest s?absza ale i ?jedyna?.

Na podstawie owych rozwa?a?, Rabin Remu zadaje nast?puj?ce pytanie ?

Dla cz?owieka lewor?cznego, prawa r?ka stanowi jego lew? r?k?, st?d wi??e Tfilin na prawej. Jak stanowi prawo je?li ?w lewor?czny cz?owiek traci sw? lew? r?k??? Czy kontynuuje on wi?zanie Tfilin na prawej, stanowi?cej jego lew? r?k? przed wypadkiem, czy nie ? jako, ?e jego prawa r?ka jest teraz jego silniejsz? (jedyn?) r?k??

Co? do przemy?lenia.

Rabin Remu ko?czy sw?j list do syna s?owami: ?Niech pok?j towarzyszy wam i Haszem niech b?ogos?awi was znajomo?ci? Tory, chup? i dobrymi uczynkami, i przed?u?y tak wasze lata ?ycia, jak i wasz? ch??. ?yczy Wam Mosze Iserles z Krakowa.?