Paraszat Wajece

Tora nakazuje odda? jedn? dziesi?t? ?zbior?w z pola na cedak? na rzecz tych ludzi w spo?ecze?stwie, kt?rzy sa w potrzebie: dla Lewich i dla biednych ?

Tak pisze Tora ?

?Oddzielaj dziesi?cin? ze wszelkiego plonu wysiewu twego, co przychodzi z pola rokrocznie.? (Dwarim 14:22)

Za wype?nienie tego zobowi?zania przys?uguje nagroda ? tak twierdzi Gemara w Ksi?dze Taanit:

?R. Jochanan powiedzia?: Jakie jest znaczenie wersetu ?Aser Teaser? (?oddzielaj dziesi?cin??)? ? Oddawaj dziesi?cin?, tak by? si? wzbogaci? (gra s??w ?aser ? oddawa? dziesi?cin?, teaser ? bogaci? si?).? (Taanit 8b-9a)

Innymi s?owy, dzi?ki oddawaniu dziesi?ciny powinni?my si? wzbogaci?.

Czy tak rzeczywi?cie jest?

Mo?ecie emirycznie sami? sprawdzi? czy to dzia?a.

Napisane jest w Gemarze ?

?Rabin Johanan spotka? m?odego syna Resz Lakisza (ch?opiec by? siostrze?cem R. Johanana, b?d?c synem jego siostry) i rzek? do niego: ?Wyrecytuj mi pasuk (werset) jakiego si? dzi? nauczy?e?.

Tamten odpowiedzia?: ?Aser Teaser? (?Oddzielaj dziesi?cin??) ? Oddawaj dziesi?cin? by? m?g? si? wzbogaci?.

Ch?opiec zapyta? wtedy ? ?Sk?d tak dedukujesz??

R. Johanan odpowiedzia?: ?Id? i sprawd? to na sobie?.

Ch?opiec zapyta? wi?c: Czy dopuszczalne jest by sprawdza? ?wi?tego, niech b?dzie b?ogos?awiony!? Widz?c, ?e napisane jest: ?Nie do?wiadczajcie Wiekuistego? (Dwarim 6:16)?

R. Johanan odpar?: Tak rzecze R. Oszaja: Sprawa oddzielania dziesi?ciny jest zwolniona z zakazu [do?wiadczania Haszem], jak powiedziane jest: ?Przynie?cie ca?? dziesi?cin? do spichlerza, aby by? zapas w moim domu, a wtedy mo?ecie Mnie do?wiadcza? w tym – m?wi Pan Zast?p?w – czy wam nie otworz? zawor?w niebieskich i nie zlej? na was b?ogos?awie?stwa w przeobfitej mierze?. (Ksi?ga Malachiasza 3:10)

Ch?opiec wykrzykn?? wtedy: Gdybym osi?gn?? ?w werset za pomoc? mej nauki, nie potrzebowa?bym ani ciebie,ani R. Oshaia, twego nauczyciela…(Taanit 9a)

 

 

*

Pomimo ?e historia ta brzmi jak legenda (cho? opowiedziana o dziecku Resz Lakisza), ReMa przywo?uje j? w Szulchan Aruch, w sekcji dotycz?cej chalachot zwi?zanych z cedak? (Jore Dea, 247, 7)

ReMa wymienia dwie opinie w owej sprawie:

Opinia pierwsza ? wolno ?testowa? Haszem? zar?wno je?li chodzi o dawanie dziesi?ciny, jak i dawanie cedaki.

Opinia druga ? ?testowanie? mo?e mie? miejsce jedynie odno?nie oddzielania dziesi?ciny, ale odno?nie poprostu dawania cedaki ? nie, gdy? ?Nie do?wiadczajcie Wiekuistego? (Dwarim 6:16)

*

Obowi?zek Tory dotyczy oddawania jednej dziesi?tej ze zbior?w pola. W dzisiejszych czasach jednak, wi?kszo?? ludzi nie zajmuje si? prac? na roli, lecz zarabia na utrzymanie otrzymuj?c pensj? lub generuj?c zysk finansowy.

Czy z takiego rodzaju dochodu nale?y r?wnie? oddziela? dziesi?cin??

Tak. Nazywa si? to ?dziesi?cina pieni??na?.

*

Czy mo?na ?testowa? Haszem? tak?e w zwi?zku z ?pieni??n? dziesi?cin??, tzn. sprawdzi? czy obiecane wzbogacenie b?dzie mie? miejsce?

Zgodnie z pierwsz? opini? Rabina Remu ? tak, nie istnieje bowiem ?adna r??nica pomi?dzy tymi dwoma rodzajami cedaki.

Co jednak z drug? opini?, m?wi?c? o tym, ?e Haszem sprawdza? mo?na jedynie w zwi?zku z odzielaniem dziesi?ciny, czy ?testowanie? mo?na zastosowa? r?wnie? odno?nie ?dziesi?ciny pieni??nej??

Odpowied? –

Parsza na ten tydzien opowiada o przysi?dze Jakowa, wyruszaj?cego do Charanu –

?I ?lubowa? Jak?b ?lub, i rzek?: ?Je?eli b?dzie B?g ze mn?, a strzedz mnie b?dzie na drodze tej, kt?r? id?, i da mi chleb na pokarm i sukni? na odzienie. A powr?c? w pokoju do domu ojca mojego: to b?dzie Wiekuisty Bogiem moim. A kamie? ten, kt?ry postawi?em jako pomnik, b?dzie domem Bo?ym; a z wszystkiego co mi dasz, dziesi?cin? zaofiaruj? Tobie.? (Bereszit 28:20-22)

Midrasz wywodzi ze s??w ?dziesi?cin? zaoferuj? Tobie?, i? ?

?Jakow praojciec planowa? odda? dziesi?cin? pieni??n?.?

Innymi s?owy, chalacha zwi?zana z oddawaniem dziesi?ciny od dochodu finansowego obowi?zuje ju? od czas?w praojca Jakowa, tak?e zawiera si? w ramach ?prawa dotycz?cego ?dziesi?ciny?. Jak wida?, ?testowanie pod k?tem wzbogacania? stostowa? mo?na r?wnie? w zwi?zku z dziesi?cin? pieni??n?, mimo ?e druga opinia ReMa zakazywa?a tego, jako zwyk?ej cedaki.

***

Inna uwaga Rabina Remu odno?nie zagadnienia ?pieni??nej dziesi?ciny? ?

Do jakich cel?w mo?na wykorzysta? pieni?dze przeznaczone na dziesi?cin??

ReMa pisze w Szulchan Aruch, w sekcji po?wi?conej chalachot zwi?zanych z cedak? ?

?I nie wykorzystywa? dziesi?ciny na micw?, tak? jak ?wiece dla synagogi, czy inne micwot, chyba ?e kto? jest biedny.?

Komentatorzy Szulchan Aruch wskazuj? na to, i? ReMa chce odrzuci? mo?liwo?? a) wykorzystania pieni?dzy przeznaczonych na dziesi?cin? na dzia?ania, kt?re tak naprawd? nie s? prawdziw? micw? (jak np. podany przyk?ad zakupu ?wiec do synagogi), a tak?e b) wykorzystania pieni?dzy przeznaczonych na dziesi?cin? na istniej?ce finansowe zobowi?zania (jak np. p?acenie podatk?w dla rz?du lub zap?acenie za miejsce w synagodze). Pieni?dze z dziesi?ciny mog? by? wykorzystane jedynie wolontaryjnie, i na cele poza istniej?cymi p?atno?ciami/zobowi?zaniami.

*

Ostatni omawiany przez nas aspekt zagadnienia ?

Czy op?aty za nauk? dzieci mo?na pokry? z od?o?onej pieni??nej dziesi?ciny?

Co z utrzymaniem dzieci, czy jest to postrzegane jako ?cedaka??

Cz?owiek ma obowi?zek utrzymywa? swe dziecko i ?o?y? na jego edukacj?, do czasu jak osi?gnie dojrza?o?? ? chalachicznie oznacza to, ?e do si?dmego (!) roku ?ycia musi zapewni? dziecku utrzymanie (?ywno?? itp), po czym mo?e wys?a? dziecko do pracy…Do trzynastego roku? zycia (w przypadku dziewcz?t do dwunastego), rodzic ma obowi?zek ?o?enia na edukacj? dziecka. Dalej ju? nie.

W zwi?zku z powy?szym, utrzymania i edukacji ma?ych dzieci, nie mo?na finansowa? z od?o?onej dziesi?ciny, jako ?e jest to obowi?zek, ci???cy na rodzicach. Mo?na jednak przeznaczy? pieni?dze z dziesi?ciny na edukacj? starszych dzieci (gdy? to jest wolontaryjne).

Tak by?o przez wiele stuleci.

Jednak w zwi?zku ze zmianami standard?w ?ycia w ostatnich dekadach, ?chachamim? (uczeni rabini) zmienili zarz?dzenie (chalach?), jako ?e w dzisiejszych czasach standardem jest ?o?y? na wychowanie i edukacj? dziecka do p??niejszego wieku ? i zachowanie takie nie jest postrzegane jako ?micwa?. Dlatego te?, nie jest ju? dozwolone finansowanie wychowania i edukacji dziecka z od?o?onej dziesi?ciny.