Parszat Ki Tisa

?Nie b?dziesz gotowa? ko?l?cia w mleku matki jego.? (Szemot 34:26)

Werset ten ? obecny w Torze w trzech miejscach ? jest jedynym ?r?d?em micwy zwi?zanej z odzielaniem mi?sa i mleka.

Do zakazu gotowania razem mi?sa i mleka, czy te? zakazu spo?ywania mi?sa i mleka ugotowanych razem, ?chachamim? (uczeni rabini) dodali wiele innych zakaz?w: zakaz spo?ywania razem mi?sa i mleka nawet je?li nie by?y one razem gotowane. Istnieje nawet zakaz k?adzenia mi?sa i mleka na jednym stole. Zabronione jest oczywi?cie spo?ywanie mleka i mi?sa podczas jednego posi?ku, lecz zaostrzono to prawo i wprowadzono nakaz odczekania pewnego okrse?lonego czasu po zjedzeniu mi?sa, zanim spo?yje si? produkty z nabia?u.

*

Ile czasu nale?y czeka? po zjedzeniu mi?sa, by m?c spo?y? mleko?

Standardow? ilo?ci? czasu jest sze?? godzin. Tak zosta?o ustanowione w Szulchan Aruch (Jore Dea, Chalhot Basar Wechalaw, 89, 1). Jednak ReMa przywo?uje opini?, m?wi?c? o tym, i? wystarczy sko?czy? posi?ek, zm?wi? b?ogos?awie?stwo ?Birkat HaMazon?, wyp?uka? usta i od razu mo?na je?? produkty mleczne, i nie ma potrzeby czeka?.

R??nica ta wynika z innego zrozumienia tego oto fragmentu Gemary ?

?Mar Ukba powiedzia?: W sprawie tej jestem jak ?ocet winny, syn wina? por?wnuj?c si? z moim ojcem (tj. jestem gorszy od mojego ojca?). Poniewa? ojciec gdyby mia? zje?? teraz mi?so, nie jad?by sera a? do tej samej godziny dnia jutrzejszego, podczas gdy ja nie jem sera w czasie tego samego posi?ku, ale jem w trakcie nast?pnego posi?ku.? (Chulin 105a)

Powstaje pytanie: jak rozumie? wspomiany w owej Gemarze ?nast?pny posi?ek?? Rabin Josef Karo uwa?a?, ?e ?nast?pny posi?ek? odnosi si? do zwyk?ego kolejnego posi?ku spo?ywanego w dalszej cz??ci dnia, i zwykle ma to miejsce sze?? godzin p??niej. RaMa uzna?, i? ?nast?pny posi?ek? mo?e oznacza? posi?ek spo?yty natychmiast po zako?czeniu poprzedniego posi?ku, jedyne co trzeba zrobi? to oficjalnie zako?czy? tamten posi?ek, tzn. zm?wi? Birkat Hamazon i od razu mo?na je?? produkty mleczne.

Innymi s?owy ? Rabin Remu zrozumia? s?owa Gemary w taki spos?b, ?e ?inny posi?ek? oznacza zasadniczo odr?bny posi?ek. Tymczasem Rabin Jofes Karo zrozumia? s?owa Gemary w taki spos?b, ?e ?inny posi?ek? niesie ze sob? element czasu, czasu jaki potrzebny jest by odczeka?, tj. przeci?tny czas jaki dzieli jeden posi?ek od drugiego, czyli sze?? godzin.

*

Je?li chodzi jednak o praktyczn? chalach?, ReMa opiera si? na minhagu (zwyczaju) jaki praktykowany by? w krajach Aszkenazu (minhag ten zanikn??, z wyj?tkiem ?yd?w niemieckich i holenderskich), pisze on tak: ?W krajach tych obowi?zuje prosty minhag, by czeka? godzin? po zjedzeniu mi?sa, po godzinie mo?na je?? ser.?

Mingat ten zawiera w sobie dwa aspekty: czasu (odczekanie godziny) i oddzielenia posi?k?w (Birkat Hamazon).

W dalszej cz??? ReMa wprowadza jednak zaostrzenie, co do ilo?ci godzin potrzebnych do odczekania po zjedzeniu mi?sa w czasach dzisiejszych, pisz?c: ?S? tacy skrupulatni, co czekaj? sze?? godzin po zjedzeniu mi?sa, by zje?? ser, i tak nale?y robi??

*

Istnia? te? zwyczaj czekania po zjedzeniu mi?sa pi?ciu godzin i kawa?ka sz?stej godziny, zgodnie z talmudyczn? zasad? ?cz??? dnia jest jak ca?y dzie??. Tak?e w zastosowaniu do godziny, zasada ta brzmi: ?cz??? godziny jest jak ca?a godzina.? Podobnie Rambam pisze, by odczeka? ?jakby sze?? godzin? czyli nie sze?? pe?nych godzin ale wystarczy, by sz?sta godzina si? tylko rozpocz??a.

*

Kilka dodatkowych uwag Rabina Remu w tym temacie ?

Jednym z powod?w, dla kt?rych trzeba czeka? sze?? godzin pomi?dzy zjedzeniem mi?sa a zjedzeniem produkt?w z mleka s? kawa?ki mi?sa, jakie zostaj? pomi?dzy z?bami. Co m?wi chalacha, na temat sytuacji, w kt?rej znale?li?my kawa?ki mi?sa pomi?dzy z?bami, po odczekaniu ju? sze?ciu godzin? Czy trzeba czeka? kolejne sze?? godzin?

ReMa twierdzi, ?e nie trzeba. Obowi?zek odczekania dotyczy jedzenia mi?sa a nie znajdowania go mi?dzy z?bami. Wystarczy umy? z?by przed spo?yciem mleka.

Orzeczenie to istotne jest te? w innych sytuacjach ? np. w przypadku gdy kto? jedynie ?u? mi?so, ale go nie zjad?. Przyk?adowo ? rodzic, kt?ry prze?uwa? mi?so dla swego niemowlaka. Czy trzeba czeka? sze?? godzin w takiej sytuacji?

Nie trzeba ? tak ustanawiaj? ?Acharonim ? (rabini maj?cy chalachiczny autorytet, ?yj?cy w czasach pomi?dzy czternastym a siedemnastym wiekiem wsp?lnej ery), opieraj?c si? na orzeczeniu Rabina Remu.

Podobnie b?dzie w przypadku, gdy mi?so zostanie po?kni?te bez wcze?niejszego prze?uwania, np. gdy po?kniemy witaminy w pastylkach w sk?ad kt?rych wchodz? sk?adniki z mi?sa, wtedy r?wnie? nie trzeba czeka? sze?ciu godzin.

*

Odno?nie spo?ywania potrawy mlecznej, po zjedzeniu potrawy w kt?rej znajdowa?y si? mi?sne sk?adniki, a tak?e zjedzeniu mi?sa, po spo?yciu potrawy w kt?rej znajdowa?o si? troche sk?adnik?w mlecznych, istniej? r??ne prawa, zale?ne od danego przypadku, jednak og?lnie rzecz bior?c jest tak, ?e Szulchan Aruch podchodzi bardziej liberalnie do sprawy, natomiast Rabin Remu zaostrza orzeczenia i uwa?a, i? nale?y w sytuacjach takich czeka? sze?? godzin, tak jakby potrawa taka by?a prawdziwie mi?sna czy te? prawdziwie mleczna.

**

Jedzenie mi?sa, po spo?yciu nabia?u.

Wed?ug Gemary, jedyne co trzeba zrobi?, to upewni? si?, ?e r?ce i usta czyste s?, od resztek nabia?u, i mo?na od razu je?? mi?so.

?R. Hisda powiedzia?: Kto?, kto zjad? mi?so, nie wolno mu zje?? sera, je?li zjad? on ser, mo?e zje?? [po sko?czeniu sera] mi?so…Jak d?ugo trzeba czeka? pomi?dzy zjedzeniem sera a mi?sa? ? Nic, a nic.? (Chulin 105a)

Tak pisze Talmud.

ReMa, w tym wypadku, wybiera by polega? na pismach Kaba?y. Ustanawia wi?c orzeczenie, opieraj?ce si? na tym co napisane jest w Ksi?dze Zohar, m?wi?ce o tym, i? po spo?yciu nabia?u, te? nale?y odczeka? troch? zanim zje si? mi?so. ReMa nie pisze ile nale?y czeka?, lecz powszechn? praktyk? jest czeka? p?? godziny.

Nawiasem m?wi?c, przyjaciel Rabina Remu ? HaMaharszal (Rabin Szlomo Luria z Lublina) nie zgadza si? z ReMu i twierdzi, ?e nie ma potrzeby czeka? nawet chwili po zjedzeniu nabia?u, wystarczy umy? usta z resztek mlecznej potrawy. Oskar?a on Rabina Remu o niew?a?ciwe zrozumienie s??w Zoharu i o ustanawianiu niepotrzebnych ?chumrot? (prawnych zaostrze?), nie maj?cych podstaw w pismach chalachy.

Owe zaotrzenie skutkuje negatywnymi konsekwencjami ? twierdzi HaMaharszal ? sprawiaj?c i? jest to ?chumra, kt?ra prowadzi do nieuzasadnionej pob?a?liwo?ci?, jako ?e cz?owiek ma tak? natur?, ?e gdy obarczy si? go zbyt du?? ilo?ci? ogranicze?, zaczyna on pob?a?liwie traktowa? owe zakazy. (Co ciekawe, w wi?kszo?ci spornych dyskusji pomi?dzy HaMaharszalem a ReMa, to HaMaharszal jest zwykle tym, kt?ry zaostrza, a ReMa sk?onny jest do ?agodnego pochodzenia do spraw…).

*

Jeszcze jedna ?chumra? wed?ug ReMa ?

Po zjedzeniu sera trudno jest czeka? tak d?ugo jak po zjedzeniu mi?sa (sze?? godzin czy te? wed?ug innych minhag?w).

Zwr??my uwag? na to, ?e niewiele rodzaj?w sera podchodzi pod kategori? ?twardego sera?, gdy? mowa tu o serze, kt?ry jest naprawd? twardy, taki kt?ry dojrzewa przez conajmniej sze?? (!) miesi?cy.

Dobrze, Rabin Remu ma wiele wi?cej do powiedzenia na temat odzielenia mi?sa i mleka, ale na teraz to wystarczy.

*