Usuwanie Chamecu

060420122340Pesach to wyj?tkowe ?wi?to, jako ?e wi?kszo?? obowi?zk?w jaka jest z nim zwi?zana, odnosi si? do unikania spo?ywania pewnego rodzaju po?ywienia. W dwa pierwsze wieczory musimy te? mie? seder ? jeden z najbardziej popularnych rytua??w ?ydowskich istniej?cych na naszej planecie ? ale po tych dw?ch dniach, nie musimy robi? nic specjalnego. Nasze codzienne modlitwy posiadaj? ?wi?teczne dodatki, ale istota Pesach zwi?zana jest z unikaniem chamecu. Troch? to dziwne, ?e ?wi?to trwaj?ce ca?y tydzie? (osiem dni w diasporze) skupia si? g??wnie na powstrzymywaniu si? od spo?ywania pewnej kategorii po?ywienia, i niewiele specjalnych aktywno?ci przepisanych jest na te dni.

?ydowska tradycja g?osi, ?e my ?ydzi mamy nie je?? chamecu, nie posiada? chamecu, a nawet nie widzie? chamecu w czasie Pesach (Dwarim, Ksi?ga Powt?rzonego Prawa 16:3-4, Szemot, Ksi?ga Wyj?cia 12). Poniewa? nie mo?emy ani je?? ani posiada? chamecu, istnieje wiele micwot i tradycji dotycz?cych tego jak usuwa? chamec przed nadej?ciem ?wi?ta.

?ydzi na ca?ym ?wiecie sp?dzaj? dni i tygodnie przygotowuj?c Pesach. Sprz?taj? we wszystkich zakamarkach, sprawdzaj? ksi??ki w poszukiwaniu chamecu, i wyrzucaj? lub sprzedaj? sw?j chamec. Koszerujemy garnki, patelnie, naczynia i sztu?ce w celu usuni?cia jakichkolwiek pozosta?o?ci chamecu. Zamykamy naczynia z kt?rych nie da si? usun?? ca?ego chamecu w odosobnieniu i zast?pujemy je koszernymi naczyniami i produktami. Podczas gdy chalacha wymaga jedynie pewnego nak?adu pracy, ?ydowska neszama (dusza) powzi??a na siebie prac? wymagaj?c? sp?dzenia dziesi?tek godzin na usuwaniu chamecu.

W artykule tym przyjrzymy si? troch? bli?ej temu czym jest chamec, zanim poznamy g??biej r??ne ?ydowskie tradycje zwi?zane z tym jak radzi? sobie z chamecem w czasie oko?o pesachowym.

Definiowanie Chamecu

Je?li unikanie Chamecu stanowi g??wn? prac? w Pesach, powstaje wa?nie pytanie: czym jest chamec?

Technicznie jest to proste pytanie: ka?dy z nast?puj?cych pi?ciu rodzaj?w ziarna (lub ich pod-rodzai) kt?re zosta?o po??czone z wod? i pozostawione w ten spos?b na 18 minut, przed zagotowaniem/pieczeniem. Owe pi?? rodzaj?w zbo?a to: pszenica, ?yto, j?czmie?, orkisz, owies. Biblia (Szemot, Ksi?ga Wyj?cia 12:39) m?wi nam, ?e powodem by?o to, ?e staro?ytni Izraelici musieli opu?ci? Egipt w tak szybkim czasie, ?e wzi?li swe pieczywo, zanim uros?o ciasto.

Jednak tradycja rabiniczna postara?a si? o g??bsze zrozumienie znaczenia chamecu i pojawi?o sie tu kilka opcji.

Radbaz (pi?tnasty, szesnasty wiek, Hiszpania, Izrael, Egipt) twierdzi, ?e chamec reprezentuje nasz? jecer hara, wewn?trzn? sk?onno?? do robienia nieodpowiednich lub z?ych rzeczy. Zgodnie z tym, w czasie Pesach staramy si? ca?kowicie pozby? si? naszych z?ych nawyk?w i pragnie?.

Wielu ?ydowskich mistyk?w twierdzi, ?e chamec reprezentuje ego. Bez bycia chamecem, nasze ziarno stanowi poprostu mac?. Jednak kiedy staje si? chamecem, ziarno napompowuje si? gor?cym powietrzem i zamienia si? w bochenki chleba. Metaforycznie, chamec stanowi powietrze kt?re pompuje chleb. Ego i duma s? powietrzem, kt?re pompuj? nas w co? wi?kszego ni? jeste?my. W czasie Pesach staramy si? nie tylko ukr?ci? nasze egoistyczne zachowania, ale pozby? si? ich ca?kowicie.

Inni komentatorzy zwr?caj? uwag? na to, ?e maca jest taka sama wewn?trz i na zewn?trz, podczas gdy chleb (symbolizuj?cy cz?sto chamec) jest inny wewn?trz i na zewn?trz. Chcemy by? w pe?ni w zgodzie z nasz? prawdziw? natur? a nie rozwija? zewn?trzn? skorup? ? sk?rk?, kt?r? pokazujemy ?wiatu, podczas gdy wewn?trz mamy zupe?nie inne ciasto. Naszym celem jest by?my byli wewn?trznie to?sami z naszymi interakcjami ze ?wiatem. Pesach przypomina nam by unika? dwulicowo?ci i przyjmowania fa?szywych osobowo?ci.

Niezale?nie od tego, czy zgadzacie si? z tym, ?e chamec reprezentuje opisane tu powy?ej sprawy, z pewno?ci? chamec to co? wi?cej ni? tylko m?ka i woda.

Bedikat Chamec ? Szukanie Chamecu

O zachodzie s?o?ca w przeddzie? Pesach (Niedziela 13 Kwietnia w tym roku) przeszukujemy nasz dom, aby upewni? si?, ?e usun?li?my ca?y chamec. Najlepiej by ca?o sprz?tanie i koszerowanie zosta?o dokonane przed rozpocz?ciem tego rytua?u poszukiwania, gdzie dziesi?? kawa?k?w chamecu ukryte zostaje po ca?ym domu, tak by inni cz?onkowie rodziny mogli je znale??. Tradycyjnie robimy to z pomoc? ?wieczki (kt?ra zapewnia ?wiat?o), drewnian? ?y?k? (by zebra? chamec, kt?ry zostanie spalony nast?pnego dnia), i pi?ro (by zamie?? okruchy).

Najpierw zawijamy chamec w dziesi?? ma?ych chusteczek (dobrze by by?o gdyby chusteczki tak zawin??y chamec by mog?y si? spali? ? nigdy nie powinni?my pali? plastiku lub folii).

Nast?pnie decydujemy kto z cz?onk?w rodziny podejmie si? poszukiwania chamecu, a kt?ry go schowa. Osoby chowaj?ce chowaj? chamec w r??nych zak?tkach domu, z wyj?tkiem tych w kt?rych zamkni?te sa nie koszerne na Pesach naczynia i produkty. Wiele rodzin trzyma si? tradycji zapisywania w kt?rych miejscach schowali chamec, po to by unikn?? sytuacji w kt?rej zapomni si? kt?ry? z kawa?k?w chamecu, i nigdzie si? go nie znajdzie, i kawa?ek ten pozostanie tam na czas ca?ego Pesach.

Osoby wyznaczone do szukania odmawiaj? b?ogos?awie?stwo na poszukiwanie chamecu. Tak, ca?y ten rytua? to nie tylko zabawa w kotka i myszk?, ale micwa przekazana nam z pokolenia na pokolenie. B?ogos?awie?stwo to brzmi tak:
?????????? ?????? ???????? ?????? ??????????? ????????????? ?????????? ??? ??????? ?????
(Baruch ata adonaj elohejnu melech haolam aszer kidszanu bemicwotaw w’ciwanu al bijur hamec.) B?ogos?awiony jeste? Ty, Haszem, nasz Bo?e, kr?lu wszech?wiata, kt?ry u?wi?ci?e? nas poprzez swoje przykazania i nakaza?e? nam usuwanie chamecu.
Ci, kt?rzy nie ucz?stnicz? w poszukiwaniach odpowiadaj? ?amen?.

Poszukiwanie chamecu wygl?da r??nie w r??nych rodzinach. Niekt?re rodziny pozostawiaj? szukaj?cych samym sobie, inne rodziny daj? szukaj?cym wskaz?wki, pozwalaj? im na zadawanie pyta?, lub m?wi? ?ciep?o?, ?zimno?, podczas zbli?ania si? szukaj?cych do ma?ych torebek chamecu. W innych rodzinach z kolei nic si? w tym czasie nie m?wi. Jest tak dlatego, ?e po wypowiedzeniu b?ogos?awie?stwa generalnie chcemy natychmiast zaj?? si? dzia?aniem, kt?re pob?ogos?awili?my. Jako wi??, ?e b?ogos?awili?my poszukiwanie chamecu, s? ludzie, kt?rzy nie chc? nic m?wi?, do czasu zrealizowania poszukiwa?. Inni z kolei b?d? m?wi? po tym jak poszukiwanie si? rozpocznie, lub znajdzie si? pierwszy kawa?ek.

Bitul Chamec ? Uniewa?nienie Chamecu

Po odnalezieniu ostatniego kawa?ka poszukiwania s? zako?czone. Mo?emy teraz zadeklarowa? formu??, podle kt?rej wszelki chamec kt?ry pozosta? w naszym domostwie jest uniewa?niony, ju? nie istnieje. Oczywi?cie, nie jeste?my w stanie sprawi?, ?e chamec wyparuje, musimy ci??ko pracowa? na to, by si? go pozby?. Jednak poni?sza formu?a sprawia, ?e uniewa?niamy chamec, je?li pozosta?a go naprawd? minimalna ilo??, i znajduje si? on w miejscach o kt?rych nie wiemy. Oto owa formu?a:

??????? ??????????? ????? ????????? ??????? ??????????? ??????? ????????? ????? ??????? ????????? ??????? ?????????? ?????????

(ajcha bir’szutaj d’lo chamitej ud’lo bijajtej ud’lo jadana lej liwtel w’lehewej hefker k’afra d’ara) ?
Jakikolwiek chamec pozostaj?cy w mym posiadaniu, kt?rego nie zauwa?y?em, nie widzia?em, nic o nim nie wiem, niech b?dzie uniewa?niony i niczyj, jak proch ziemi.

Po tym jak wszystkie kawa?ki s? znalezione, odk?adamy je na bok na nast?pny poranek, kiedy zostan? spalone. Jakiekolwiek kawa?ki z chamecu, jaki ma by? zjedzony p??niej w nocy lub o poranku, winien by? od?o?ony razem z kawa?kami do spalenia i z nimi spalony, lub odlo?ony z chamecem, kt?ry ma zosta? sprzedany.

Bijur Chamec ? Palenie Chamecu

Tradycyjnie pozosta?o?ci chamecu palimy w poranek erew pesach. Sprawd?cie ze swoj? lokaln? spo?eczno?ci? by dowiedzie? si? gdzie organizowane jest palenie chamecu. Je?li nie chcecie go spali?, mo?ecie r?wnie? wynie?? go na ?mietnik (pod warunkiem, ?e nie jest to wy??cznie wasz ?mietnik), lub rozdrobni? go na kawa?ki i wrzuci? do rzeki lub spu?ci? wod? w toalecie.

Cz?sto rozpalamy ogie? na chamec spalaj?c lulaw z sukot. Wielu ludzi zachowuje swe lulawy z sukot wy??cznie na ten cel.

Podczas palenia chamecu, wypowiadamy jeszcze raz deklaracj? uniewa?nienia chamecu, z jedn? ma?? zmian? w tek?cie, tak by?my uniewa?nili ca?y pozosta?y chamec. Formu?a wypowiadana za dnia brzmi: ?Ca?y chamec lub zaczyn b?d?cy w moim posiadaniu, kt?rego nie widzia?em i kt?rego widzia?em, kt?rego zniszczy?em i kt?rego nie zniszczy?em, niech b?dzie uniewa?niony i niech b?dzie niczyj, jak proch ziemi?.
Z punktu widzenia kaba?y, lepiej jest spali? chamec. Palenie chamecu jest nie tylko aktywnym zniszczeniem chamecu, przekszta?ca go r?wnie? w p?omie?. Poniewa? chamec reprezentuje nasze ego, lub, wedle innych teorii r?wnie? nasze z?e pragnienia, nie chcemy ich jedynie pozostawi? w rzece, lub spu?ci? do systemu kanalizacyjnego. Chcemy aktywnie zniszczy? ich negatywno?ci i przekszta?ci? je w ?wi?to??. Chcemy przekszta?ci? chamec w p?omienie.

Mechirat Chamec ? Sprzeda? Chamecu

Jak ju? pisali?my ?ydom zabronione jest by posiada? chamec podczas ?wi?ta Pesach. Zakaz ten rozci?ga si? ponad sam czas Pesach ? poniewa? nawet po zako?czonym Pesach, ?yd nie mo?e czerpa? korzy?ci z chamecu jaki posiada? w Pesach. Pewnego razu jeden z moich znajomych odziedziczy? po swym ojcu kolekcj? dobrego whiskey. Niekt?re z tych butelek warte by?y setki z?otych. A on wyla? ka?d? z tych butelek do toalety, jako ?e nie chcia? mie? ?adnych korzy?ci z chamecu, jaki by? w posiadaniu ?yda (jego ojca) w czasie Pesach.

W idealnym ?wiecie, mo?emy wi?c wyczerpa? wszelkie zapasy chamec przed Pesach. To, czego jednak nie uda nam si? spo?y?, mo?emy odda? nie-?ydom, kt?rzy go spo?yj?, lub poprostu spali? lub wyrzuci? to co jest ju? otwarte i nie mo?liwe do przekazania. Co jednak je?li posiadamy chamec z kt?rym nie chcemy si? rozsta?? Co je?li mamy specjalne ciasteczka kupione w Izraelu, lub wspania?? kolekcj? w?dek lub whiskey? Co zrobi?by koszerny ?yd?

A wi?c mo?na zaaran?owa? sprzeda? tych rzeczy nie-?ydowi na czas ?wi?ta, a nast?pnie go od niego odkupi?. W ten spos?b nie b?dziemy posiada? tego chamecu w czasie ?wi?ta, ale dostaniemy go z powrotem po ?wi?tach.

Aby u?atwi? procedur? sprzeda?y, wiele spo?eczno?ci organizuje spotkania cz?onk?w spo?eczno?ci z rabinem, pe?ni?cym funkcj? sprzedawcy chamecu. Rabin sprzedaje chamec nie-?ydowi i cz??? umowy sprzeda?y zawiera zapis o tym, ?e chamec ten przechowywany b?dzie w swej obecnej lokalizacji na czas ?wi?ta. Sprzeda? staje si? wa?na zaraz po ostatnim momencie kiedy mo?na spo?y? Chamec (mniej wi?cej pomi?dzy 10 a 11 rano, zale?nie od tego w kt?rym miejscu w Polsce mieszkacie, w ten dany przeddzie? Pesach). Od tego momentu chamec nie nale?y do osoby, kt?ra go sprzeda?a, lecz raczej do nie-?yda kt?ry kupi? chamec. Spo?ycie tego chamecu po jego sprzeda?y stanowi?oby nie tylko z?amanie zakazu Tory, m?wi?cego o tym ?e nie mo?na spo?ywa? chamecu, ale r?wnie? kradzie?.

R?wnie? przeniesienie tego chamecu w tym czasie by?oby naruszeniem czyjej? w?asno?ci ? czyli czym? czego generalnie nie mo?emy robi? bez pozwolenia w?a?ciciela. Dodatkowo, ?w chamec musi by? zakryty tak by nie mo?na by go by?o zobaczy? ? pami?tajmy, ?yd nie mo?e je??, posiada?, ani widzie? chamecu w czasie Pesach.

Po zako?czeniu ?wi?ta Pesach, kupiec Chamecu zazwyczaj oddaje chamec ?ydowi, kt?ry mu go sprzeda?, nie jest on jednak do tego zobowi?zany. Kontaktujcie si? z waszym lokalnym rabinem w celu zaaran?owania sprzeda?y.

Chag kaszer w?sameach!

Rabin Tyson Heberger