Odpowiedzialno?? S?dzi?w

55960570100389640360noW Talmudzie (traktat Ketubot, folio 104b-105a) jest napisane, ?e w Jerozolimie w owym czasie byli trzej s?dziowie upowa?nieni do decydowania w sprawach cywilnych. Talmud zwraca nasz? uwag?, ?e wy??cznie ci trzej byli upowa?nieni do decydowania w sprawach cywilnych, natomiast 394 s?dzi?w byli upowa?nieni do decydowania w sprawach rytualnych! Co mamy z tego wywnioskowa?? Czy prawo cywilne jest na tyle ci??sze do studiowania ni? prawo rytualne? Nie, nie ma takiej wielkiej r??nicy.

Nie znajdziemy t? r??nic? w?r?d wymaga? akademickich, ale w?r?d wymaga? charakteru cz?owieka. S?dziowie decyduj?cy w sprawach cywilnych musz? mie? o wiele bardziej szlachetny charakter ni? s?dziowie do spraw rytualnych. W Torze jest napisane: cedek cedek tirdof ? ?za sprawiedliwo?? sprawiedliwo?ci pod??aj?. S?owo sprawiedliwo?? ? cedek ? okre?la prawo mi?dzyludzkie i nie obejmuje prawa rytualne, kt?re s? mi?dzy cz?owiekiem i Haszem. W prawie cywilnym nie wystarczy, ?eby s?dzia wyda? decyzj? wy??cznie na podstawie prawnych ?r?de?. W prawie cywilnym jest wymagane od s?dziego, aby wykona? ?sprawiedliwo?? sprawiedliwo?ci?. On s?dzia musi by? na tyle wra?liwy na to, co jest dobre a co jest z?e, ?e wyda nawet decyzj? sprzeczn? z prost? interpretacj? prawa Tory i dolo?y wszelkich stara?, ?eby osi?gn?? najwy?szy poziom sprawiedliwo?ci. S?dzia do spraw cywilnych musi czu? si? osobi?cie odpowiedzialny za swoje decyzje, bardziej ni? s?dzia do spraw rytualnych. Je?eli s?dzia decyduje, ?e dane mi?so jest niekoszerne to kupi si? po prostu inne mi?so i nic si? nie wydarzy?o. Ale je?li s?dzia k?adzie win? na kogo? za co?, czyli m?wi, ?e ?w cz?owiek jest jakby niekoszerny a nie, ?e jaka? rzecz jest niekoszerna ? to taki s?dzia bierze na siebie bardzo wielk? odpowiedzialno?? za t? decyzj? i musi dlatego by? wyj?tkowym cadykiem.

To przes?anie odnosi si? r?wnie? do spraw ?sekularnych?, co wiem z w?asnego do?wiadczenia w trakcie mojego rozwodu kilka lat temu. Widzia?em, ?e system prawny jest przychylny dla kobiet a przeciwny dla m??czyzn oraz, ?e pracownicy s?downictwa wykazuj? brak sprawiedliwo?ci. Mog? wyda? wyrok, ?e cz?owiek jest ?na wszelki wypadek niekoszerny” ? tak jak mo?na zrobi? z kawa?kiem mi?sa. Innymi s?owy, traktuj? sprawy cywilne jak sprawy rytualne.

Zapytali kiedy? Rabbiego Chaim Soloveitchik, kt?ry by? jednym z najwi?kszych geniuszy studi?w Talmudu w ostanich kilkuset latach: Jaka jest g??wna funkcja rabina? Oczekiwali, ?e on odpowie co? zwi?zane ze studiowaniem Talmudu, ale Rabbi Chaim odpowiedzia? ca?kiej inaczej. Powiedzia? Rabbi Chaim: G??wna funkcja rabina jest pomaga? i opiekowa? si? lud?mi, kt?rzy s? w trudnej sytuacji.

Rabbi Chaim chyba mia? swoj? inspiracj? mi?dzy innymi od Rabban Szimon ben Gamliel (przewodnicz?cy Sanhedrynu; pierwszy wiek ery gregoria?skiej).

Talmud opowiada, ?e w owym czasie sprzedawcy go??bi w Jerozolimie podnie?li cen? do jednego z?otego dynara (przedtem kosztowa? jeden srebrny dynar). Go??bie mia?y wa?n? funkcj? w ?wi?tyni w Jerozolimie. Tora nakazuje kobietom po porodzie przyj?? do ?wi?tyni w Jerozolimie i da? ofiar? jednego go??bia. Jeden go??b za ka?de dziecko. Je?li poroni we wczesnym etapie raz albo wi?cej ofiara wynosi nadal tylko jeden go??b. Podniesienie ceny na go??bie obci??y?oby sytuacj? rodzin z noworodkami. Kiedy podnie?li cen? za go??bie, to w ten sam dzie? Rabban Szimon ben Gamliel rzek?: ?Ja nie b?d? spa? przez ca?? noc a? cena p?jdzie na d?? do jednego srebrnego dynara! Ja wydaj? dekret, ?e nawet za kilka urodzonych dzieci wystarczy, ?e kobieta przyniesie ofiar? jednego go??bia.? W tym samym dniu cena na go??bie wr?ci?a do jednego srebrnego dynara.

Postarajmy si? zrozumie? wielko?? czynu Rabban Szimon ben Gamliel. On wyda? dekret wbrew halachy, ?eby zastraszy? sprzedawc?w go??bi do obni?enia cen, ?eby nie obci??y? (jeszcze bardziej) finansow? sytuacj? u rodzin z noworodkami. Poprzez wydanie tego dekretu, kt?ry m?g? doprowadzi? do powszechnechego ?amania halachy, Rabban Szimon ben Gamliel zagrozi? obci??enie w?asnej duszy. Kiedy cena wr?ci?a z powrotem do jednego srebrengo dynara to jego dekret zosta? oczywi?cie odwo?any.

Podobna opowie?? wydarzy?a si? w 1848 roku w Wilnie. W owym roku by?a epidemia choroby cholery i by?o wa?ne, ?eby zdrowi ludzie jedli i pili, aby nie zachorowa?. Nadszed? Jom Kippur i ludzie rozpoczeli post. Wielki rabin z Wilna Rabbi Israel Lipkin wsta? przed wszystkimi w najwi?kszej synagodze w Wilnie w Jom Kippur i zacz?? je??! Opowiadano, ?e pewni ludzi w kongregacji zemdleli w szoku widz?c wielkiego cadyka Rabbi Israel Lipkin jedz?cego i pij?cego w Jom Kippur! Ale wszyscy, kt?rzy do tego momentu twierdzili, ?e tylko definitywnie chorym wolno by?o je?? i pi? w ten Jom Kippur w trakcie epidemii, przyciszyli si? i ca?a kongregacja posz?a je??. Rabbi Israel Lipkin (p??niej nazwany Rabbi Israel Salanter) wystawi? w?asn? dusz? na ryzyko, ?eby uratowa? ?yd?w w Wilnie od potencjalnego ryzyka zachorowania. Taki cz?owiek, kt?ry jest gotowy ryzykowa? w?asn? dusz? dla innych ?yd?w ? on jest prawdziwym rabinem.

Oby?my poznawali, czerpali wiedz? i inspiracj? od wielkich prawdziwych rabin?w.

Pozdrowienia z Jerozolimy,
Rabbi Icchak Rapoport