Freund zasadniczo: Wa?na lekcja z Szulchan Aruch o jedno?ci ?ydowskiej

By the picture: Pomimo wielkiego znaczenia "Szulchan Aruch" nadal pozostaje nieznany dla wielu ?yd?w.
Pomimo wielkiego znaczenia “Szulchan Aruch” nadal pozostaje nieznany dla wielu ?yd?w.

W tym roku mija 450 rocznica opublikowania jednej z najwa?niejszych ?ydowskich ksi??ek wsp??czesnych czas?w. Jej naukowe przes?anie by?o tak wp?ywowe, ?e nadal s?u?y jako jeden z filar?w wiary, norm i warto?ci naszych ludzi.

Niemniej jednak, pomimo jego ogromnego wp?ywu na prawo ?ydowskiego, Szulchan Aruch (po hebrajsku “ustawiony st??”) pozostaje w du?ej mierze nieznany wi?kszo?ci wsp??czesnych ?yd?w.

W rzeczywisto?ci, ca?e pokolenie ?wieckich Izraelczyk?w zostaje wychowana bez jakiegokolwiek wzmianki o tek?cie, nie m?wi?c ju? o pr?bach uchwycenia go i zrozumienia jego znaczenia. Ta sytuacja rozpaczliwie potrzebuje zmiany.

Szulchan Aruch zosta? napisany przez rabina Josefa Karo. Podczas wyp?dzenia ?yd?w z Hiszpanii w roku w 1492 jego rodzina r?wnie? zosta?a wygnana z kraju. On sam by? wtedy jeszcze dzieckiem. Ostatecznie osiad? w Safed, w p??nocnym Izraelu i by? jednym z najwybitniejszych uczonych w swoim pokoleniu. Podzielony na cztery sekcje, Szulchan Aruch obejmuje wszystko co najwa?niejsze. Od prawa przez ma??e?stwo i modlitw? po szkody finansowe. Ksi??ka po raz pierwszy zosta?a wydrukowana w 1565 roku w Wenecji przez wydawnictwo Giovani di Gara – nie-?ydowskiego hebraisty. By?a to destylacji prawa ?ydowskiego spisana na podstawie poprzedniej pracy rabina Karo zwanej Beit Yosef.

Pomimo wielkiego znaczenia “Szulchan Aruch” nadal pozostaje nieznany dla wielu ?yd?w.

W celu ustalenia jaka by?a halacha rabin Karo polega? w swej pracy na opinii trzech wielkich uczonych, kt?rzy byli jego poprzednikami: rabinie Asherze ben Yehielu (znany jako Rosz), rabinie Icchaku Alfasi (znany jako Rif) i Majmonidesie.

Podej?cie to by?o niezwyk?e ze wzgl?du na r??norodno?? wybranych przez Karo rabin?w. Rosz ?yj?cy w Niemczech na prze?omie XIII i XIV wieku by? aszkenazyjskim ?ydem, kt?ry uciek? przed prze?ladowaniami i osiedli? si? w Hiszpanii, gdzie zosta? rabinem w Toledo. Rif ?yj?cy w XI wieku sp?dzi? wi?kszo?? swojego ?ycia w Maroku zanim zosta? zmuszony do przeniesienia si? do Hiszpanii. Majmonides za to pochodzi? z Hiszpanii zanim przeni?s? si? do Egiptu gdzie zmar? w 1204 roku. Podstawowe ?r?d?a na kt?rych zosta? zbudowany Szulchan Aruch oparte zosta?y w du?ej mierze na praktykach pochodz?cych z tamtejszych czas?w. Jasno wida?, ?e sefardyjskich i aszkenazyjskich ?yd?w wi?cej ??czy ni? dzieli.

Co ciekawe, dok?adnie w tym samym czasie, w kt?rym rabin Karo przygotowywa? Szulchan Aruch, rabin Mosze Isserles w Krakowie (znany jako Remu) pracowa? nad ksi??k? o podobnym kompendium prawnym, kt?r? nazwa? Darkhei Mosze. Dopiero gdy jeden z jego uczni?w wr?czy? mu egzemplarz tomu rabina Karo Remu dowiedzia? si? o istnieniu Szulchan Aruch. Wtedy zrobi? monumentalny krok, kt?rego skromno?? i wielko?? jest cz?sto pomijana przez badaczy i historyk?w. Wedle ka?dego prawa Remu m?g? przyst?pi? do publikowania Darkhei Moshe jako autonomicznego i kompletnego tekstu, takiego kt?ry by konkurowa? z Szulchan Aruch. Ale Remu wybra? skromno?? ponad ego i skr?ci? znacznie swoje dzie?o. Zawiera?o ono po obr?bkach tylko orzeczenia m?wi?ce o tym gdzie aszkenazyjska praktyka r??ni si? od decyzji rabina Karo. Zosta?y one do??czone do tekstu Szulchan Aruch jako dodatkowy glos. Od 1574 roku prawie wszystkie edycje obejmowa?y je.

Szulchan Aruch symbolizuje zdolno?? narodu ?ydowskiego do umiej?tno?ci jednoczenia si? i znajdowania rzeczy wsp?lnych mimo wielkiej r??norodno?ci oraz poszanowania odmiennych zwyczaj?w, tak d?ugo jak s? one zakorzenione w autentycznej tradycji. W rzeczywisto?ci ??czenie praktyk sefardyjskich z praktykami aszkenazyjskimi w jednej pracy wi??e nas ze sob? na zawsze. Zapewnia tym samym, ?e b?dziemy nadal jednym narodem opartym na jednej kanonicznej podstawie prawnej.

Dla jasno?ci, Szulchan Aruch, nie pozosta? bez negatywnego komentarza. Wielcy uczeni tacy jak Rabin Yehuda czy Loew ben Bezalel (Maharala z Pragi) i rabin Shmuel Eidels (Maharsha) ostro krytykowali tekst. Nie podoba?o im si?, ?e Josefowi Karo nie uda?o si? uzasadni? swoich decyzji co do wybierania halach oraz, ?e nie dostarczy? talmudycznych ?r?de? na kt?rych zosta?y oparte.

Inni tacy jak rabin Chaim ben Bezalel, starszy brat Maharala wyrazili obaw?, ?e publikowanie wi???cego kodeksu prawnego b?dzie cytuj?c profesora Davida Ruderman z Uniwersytetu Pensylwanii “aresztowaniem elastyczno?ci tradycji, zmniejszenie znaczenia lokalnych zwyczaj?w i degradacj? autorytetu poszczeg?lnych rabinicznych komentator?w”

Pomimo krytyk bardzo szybko Szulchan Aruch rozpowszechni? si? b?d?c zaakceptowanym na ca?ym ?ydowskim ?wiecie jako ostateczny kodeks prawa ?ydowskiego. Tak? rol? odgrywa nawet dzisiaj. Niestety jednak, poza kr?gami ortodoksyjnymi, to monumentalne dzie?o i wszystko co z sob? niesie nie jest znane wi?kszo?ci ?yd?w. Wiele przechodzi przez ?ycie nie maj?c nawet ?wiadomo?ci jak? niesie ze sob? erudycj? i m?dro??. Jest to wad? systemu o?wiaty, z pewno?ci? jedn? z wielu wad, kt?re musz? by? poprawione.

Nie do pomy?lenia jest, ?e ?ydowskie dziecko mo?e rozwija? si? w Izraelu, nie napotykaj?c Szulchan Aruch i nie anga?owa? si? w dzie?o nawet na chwil?. Ten tekst nie powinien by? obcy nikomu z m?odego pokolenia. A w czasach, gdy perspektywa jedno?ci ?ydowskiej jest tak odleg?a warto si?gn?? do wielowiekowego tomu, kt?ry le?y zakurzony na p??ce, aby przypomnie? sobie jedn? z g??wnych lekcji Szulchan Aruch: naprawd? jeste?my w tym wszystkim razem.